Adhyaya 6

Verse 1

ब्रह्मोवाच वाचां वह्नेर्मुखं क्षेत्रं छन्दसां सप्त धातव: । हव्यकव्यामृतान्नानां जिह्वा सर्वरसस्य च ॥ १ ॥

Sinabi ni Brahmā: Ang bibig ng Virāṭ-Puruṣa ang pinagmumulan ng wika, at ang namumunong diyos ay si Agni. Ang Kanyang balat at anim pang sapin ang pinagmumulan ng mga sukat ng mga himnong Veda; at ang Kanyang dila ang sentro ng paglikha ng havya-kavya, amṛta, at sari-saring pagkain at lasa para ihandog sa mga deva, sa mga ninuno, at sa sambayanan.

Verse 2

सर्वासूनां च वायोश्च तन्नासे परमायणे । अश्विनोरोषधीनां च घ्राणो मोदप्रमोदयो: ॥ २ ॥

Ang dalawang butas ng ilong Niya ang sentro ng paglitaw ng prāṇa-vāyu at ng lahat ng iba pang hangin. Mula sa Kanyang kapangyarihan ng pang-amoy lumilitaw ang mga deva na Aśvinī-kumāra at sari-saring halamang-gamot; at mula sa lakas ng Kanyang paghinga nagmumula ang iba’t ibang halimuyak.

Verse 3

रूपाणां तेजसां चक्षुर्दिव: सूर्यस्य चाक्षिणी । कर्णौ दिशां च तीर्थानां श्रोत्रमाकाशशब्दयो: ॥ ३ ॥

Ang Kanyang mga mata ang sentro ng paglitaw ng lahat ng anyo, kumikislap at nagbibigay-liwanag. Ang Kanyang mga eyeball ay tulad ng araw at ng mga makalangit na daigdig. Ang Kanyang mga tainga ay nakaririnig mula sa lahat ng panig at sisidlan ng lahat ng Veda; at ang Kanyang pandinig ang pinagmumulan ng ākāśa (kalangitan) at ng sari-saring tunog.

Verse 4

तद्गात्रं वस्तुसाराणां सौभगस्य च भाजनम् । त्वगस्य स्पर्शवायोश्च सर्वमेधस्य चैव हि ॥ ४ ॥

Ang ibabaw ng Kanyang katawan ang pinagmumulan ng mga masisiglang prinsipyo ng lahat ng bagay at sisidlan ng lahat ng pagpapala. Ang Kanyang balat, gaya ng hanging gumagalaw, ang sentro ng iba’t ibang uri ng pagdama sa haplos; at ito rin ang pook ng pagsasagawa ng sari-saring yajña (banal na handog).

Verse 5

रोमाण्युद्भिज्जजातीनां यैर्वा यज्ञस्तु सम्भृत: । केशश्मश्रुनखान्यस्य शिलालोहाभ्रविद्युताम् ॥ ५ ॥

Ang mga balahibo sa katawan ng Panginoon ang pinagmumulan ng lahat ng halaman, lalo na ng mga punong kailangan sa yajña. Ang Kanyang buhok at balbas ay sisidlan ng mga ulap, at ang Kanyang mga kuko ang pinagmumulan ng bato, mineral na bakal, at kidlat.

Verse 6

बाहवो लोकपालानां प्रायश: क्षेमकर्मणाम् ॥ ६ ॥

Ang mga bisig ng Panginoon ay parang matabang bukirin para sa mga lokapāla at iba pang pinunong tagapangalaga ng mga nilalang, upang isagawa ang gawain ng kapayapaan at pag-iingat sa lahat.

Verse 7

विक्रमो भूर्भुव: स्वश्च क्षेमस्य शरणस्य च । सर्वकामवरस्यापि हरेश्चरण आस्पदम् ॥ ७ ॥

Ang mga hakbang pasulong ng Panginoon ang kanlungan ng mga daigdig na bhūr, bhuvaḥ, at svaḥ, at siya ring sandigan ng ating kapayapaan at pagkanlong; naroon din ang lahat ng minimithing biyaya. Ang mga paang-loto ni Hari ang pananggalang laban sa lahat ng takot.

Verse 8

अपां वीर्यस्य सर्गस्य पर्जन्यस्य प्रजापते: । पुंस: शिश्न उपस्थस्तु प्रजात्यानन्दनिर्वृते: ॥ ८ ॥

Mula sa ari ng Panginoon nagmumula ang tubig, binhi, lakas ng paglikha, ulan, at ang mga prajāpati. Ang Kanyang ari ang sanhi ng ligayang nagpapawi sa hirap ng pag-aanak.

Verse 9

पायुर्यमस्य मित्रस्य परिमोक्षस्य नारद । हिंसाया निऋर्तेर्मृत्योर्निरयस्य गुदं स्मृत: ॥ ९ ॥

O Nārada, ang labasan ng dumi sa anyong pangsansinukob ng Panginoon ay tahanan nina Yama at Mitra. At ang Kanyang puwit at tumbong ay itinuturing na pook ng karahasan, Nairṛti, kamatayan, impiyerno, at iba pa.

Verse 10

पराभूतेरधर्मस्य तमसश्चापि पश्‍चिम: । नाड्यो नदनदीनां च गोत्राणामस्थिसंहति: ॥ १० ॥

Ang likod ng Panginoon ang pook ng pagkatalo ng adharma, kamangmangan, at kadiliman. Mula sa Kanyang mga ugat dumadaloy ang malalaking ilog at sanga, at sa Kanyang mga buto nakapatong ang mga dakilang bundok.

Verse 11

अव्यक्तरससिन्धूनां भूतानां निधनस्य च । उदरं विदितं पुंसो हृदयं मनस: पदम् ॥ ११ ॥

Ang di-nahahayag na anyo ng Panginoon ang tahanan ng malalawak na karagatan; ang Kanyang tiyan ang pahingahan ng mga jiva na nalusaw sa pralaya. Ang Kanyang puso ang tirahan ng maselang katawan at isipan ng mga nilalang—ganyan ang batid ng marurunong.

Verse 12

धर्मस्य मम तुभ्यं च कुमाराणां भवस्य च । विज्ञानस्य च सत्त्वस्य परस्यात्मा परायणम् ॥ १२ ॥

Ang kamalayan ng dakilang Persona ang kanlungan ng dharma—sa akin, sa iyo, sa apat na Kumara, at kay Bhava (Shiva) rin. Ang kamalayang iyon din ang tahanan ng katotohanan, sattva, at transendental na kaalaman.

Verse 13

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Mula sa akin (Brahmā) hanggang sa iyo at kay Bhava (Shiva), ang mga muning nauna sa iyo; ang mga deva at asura, tao, nāga, ibon, hayop at mga gumagapang; gayundin ang Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, Bhūta-gaṇa, Uraga, mga hayop, mga Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa at mga puno; iba’t ibang jiva na naninirahan sa tubig, lupa at himpapawid; mga planeta, bituin, ketu, mga tala, kidlat at kulog—anumang nakaraan, kasalukuyan at darating ay laging nababalot ng pangkalahatang anyo (viśva-rūpa) ng Puruṣa. Gayunman, Siya’y lampas sa lahat at walang hanggan sa anyong kasinlaki lamang ng isang vitasti (siyam na pulgada).

Verse 14

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Mula sa akin (Brahmā) hanggang sa iyo at kay Bhava (Shiva), ang mga muning nauna sa iyo; ang mga deva at asura, tao, nāga, ibon, hayop at mga gumagapang; gayundin ang Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, Bhūta-gaṇa, Uraga, mga hayop, mga Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa at mga puno; iba’t ibang jiva na naninirahan sa tubig, lupa at himpapawid; mga planeta, bituin, ketu, mga tala, kidlat at kulog—anumang nakaraan, kasalukuyan at darating ay laging nababalot ng pangkalahatang anyo (viśva-rūpa) ng Puruṣa. Gayunman, Siya’y lampas sa lahat at walang hanggan sa anyong kasinlaki lamang ng isang vitasti (siyam na pulgada).

Verse 15

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Mula sa akin (Brahmā) hanggang sa iyo at kay Bhava (Śiva), pati ang mga dakilang muni na nauna pang isinilang; ang mga deva at asura, mga Nāga, tao, ibon, hayop at mga gumagapang—gayundin ang mga planeta, bituin, kometa, mga liwanag, kidlat at kulog—lahat; pati ang mga Gandharva, Apsarā, Yakṣa, Rākṣasa, mga pangkat ng Bhūta, Uraga, mga hayop, mga Pitṛ, Siddha, Vidyādhara, Cāraṇa, mga puno at sari-saring nilalang na naninirahan sa tubig, lupa at himpapawid—sa nakaraan, kasalukuyan at hinaharap—ay laging nababalot ng anyong pangkalahatan (Virāṭ-rūpa) ng Bhagavān Puruṣa; Siya ang lumalaganap at sumasandig sa buong sansinukob.

Verse 16

अहं भवान् भवश्चैव त इमे मुनयोऽग्रजा: । सुरासुरनरा नागा: खगा मृगसरीसृपा: ॥ १३ ॥ गन्धर्वाप्सरसो यक्षा रक्षोभूतगणोरगा: । पशव: पितर: सिद्धा विद्याध्राश्चारणा द्रुमा: ॥ १४ ॥ अन्ये च विविधा जीवा जलस्थलनभौकस: । ग्रहर्क्षकेतवस्तारास्तडित: स्तनयित्नव: ॥ १५ ॥ सर्वं पुरुष एवेदं भूतं भव्यं भवच्च यत् । तेनेदमावृतं विश्वं वितस्तिमधितिष्ठति ॥ १६ ॥

Ang nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan—lahat ng nasa sanlibutan—ay si Bhagavān Puruṣa mismo, na nakatindig bilang anyong pangkalahatan (Virāṭ-rūpa). Ang buong daigdig, gumagalaw man o hindi, ay nababalot Niya; ang Walang-Hanggan na Panginoon ang nagtataguyod sa lahat sa loob at sa labas.

Verse 17

स्वधिष्ण्यं प्रतपन् प्राणो बहिश्च प्रतपत्यसौ । एवं विराजं प्रतपंस्तपत्यन्तर्बहि: पुमान् ॥ १७ ॥

Gaya ng araw na nagpapaliwanag sa loob at labas sa pamamagitan ng paglawak ng sinag nito, gayon din si Bhagavān Puruṣa: sa paglawak ng Kanyang anyong pangkalahatan, Kanyang inaalalayan at pinapaliwanag ang lahat sa nilikha, sa loob at sa labas.

Verse 18

सोऽमृतस्याभयस्येशो मर्त्यमन्नं यदत्यगात् । महिमैष ततो ब्रह्मन् पुरुषस्य दुरत्यय: ॥ १८ ॥

Siya, ang Kataas-taasang Puruṣa, ang Panginoon ng kawalang-kamatayan at kawalang-takot; Siya’y lampas sa kamatayan at sa “pagkain” na bunga ng makamundong karma. O Nārada, o brāhmaṇa, kaya’t mahirap sukatin ang kaluwalhatian ng Kataas-taasang Persona.

Verse 19

पादेषु सर्वभूतानि पुंस: स्थितिपदो विदु: । अमृतं क्षेममभयं त्रिमूर्ध्नोऽधायि मूर्धसु ॥ १९ ॥

Nalalaman ng marurunong na ang lahat ng nilalang ay nananahan sa mga paa ni Bhagavān Puruṣa—ito ang sandigan ng isang-kapat ng Kanyang lakas. Ang kawalang-kamatayan, kapayapaan, at kawalang-takot—sa kataas-taasang dhāma na walang pangamba sa katandaan at sakit—ay nasa ibayo ng tatlong mataas na daigdig at lampas sa mga balot ng materya.

Verse 20

पादास्त्रयो बहिश्चासन्नप्रजानां य आश्रमा: । अन्तस्त्रिलोक्यास्त्वपरो गृहमेधोऽबृहद्‍व्रत: ॥ २० ॥

Ang daigdig na espirituwal, na bumubuo sa tatlong-kapat ng lakas ng Panginoon, ay nasa kabila ng mundong materyal at lalo na para sa mga hindi na muling isisilang. Ngunit ang mga nakakapit sa buhay-pamilya at hindi mahigpit na tumutupad sa panatang brahmacarya ay kailangang manahan sa loob ng tatlong mundong materyal.

Verse 21

सृती विचक्रमे विश्वङ्‍साशनानशने उभे । यदविद्या च विद्या च पुरुषस्तूभयाश्रय: ॥ २१ ॥

Sa pamamagitan ng Kanyang mga lakas, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos na sumasaklaw sa lahat ay ganap na namamahala sa dalawang gawain: ang pagpipigil at ang paglilingkod na bhakti. Siya ang sukdulang Panginoon ng avidyā at vidyā, at Siya rin ang kanlungan ng kapwa.

Verse 22

यस्मादण्डं विराड् जज्ञे भूतेन्द्रियगुणात्मक: । तद् द्रव्यमत्यगाद् विश्वं गोभि: सूर्य इवातपन् ॥ २२ ॥

Mula sa Kataas-taasang Persona ng Diyos na iyon, nalikha ang lahat ng mga globo ng sansinukob at ang anyong pangkalahatan (virāṭ) na binubuo ng mga elemento, mga guna, at mga pandama. Gayunman, Siya’y nananatiling hiwalay at di-nadidikit sa mga pagpapakitang materyal, tulad ng araw na bukod sa mga sinag at init nito.

Verse 23

यदास्य नाभ्यान्नलिनादहमासं महात्मन: । नाविदं यज्ञसम्भारान् पुरुषावयवानृते ॥ २३ ॥

Nang ako’y isilang mula sa lotus sa pusod ng dakilang Persona, si Mahā-Viṣṇu, wala akong anumang sangkap para sa pagsasagawa ng yajña. Maliban sa mga bahagi ng katawan ng Kataas-taasang Persona, wala akong ibang gamit sa paghahandog.

Verse 24

तेषु यज्ञस्य पशव: सवनस्पतय: कुशा: । इदं च देवयजनं कालश्चोरुगुणान्वित: ॥ २४ ॥

Upang maisagawa ang yajña, kailangan ang mga handog tulad ng hayop na pang-alay, mga halamang sāvana, at damong kuśa; kailangan din ang dambana ng pagsamba (yajña-vedi) at ang angkop na panahon na may mabubuting katangian, gaya ng tagsibol.

Verse 25

वस्तून्योषधय: स्‍नेहा रसलोहमृदो जलम् । ऋचो यजूंषि सामानि चातुर्होत्रं च सत्तम ॥ २५ ॥

Ang iba pang kailangan ay mga sisidlan, butil at halamang-gamot, ghee at banal na taba, pulot at katas, ginto at mga metal, lupa, tubig; gayundin ang Ṛg Veda, Yajur Veda, Sāma Veda at apat na pari (ṛtvij) upang isagawa ang yajña, O pinakadakila.

Verse 26

नामधेयानि मन्त्राश्च दक्षिणाश्च व्रतानि च । देवतानुक्रम: कल्प: सङ्कल्पस्तन्त्रमेव च ॥ २६ ॥

Kasama sa iba pang kailangan ang pagbigkas ng mga pangalan ng mga deva, mga mantra, daksina at mga panatang-vrata; gayundin ang pagkakasunod ng mga deva, kalpa, saṅkalpa, at ang paraang-tantra.

Verse 27

गतयो मतयश्चैव प्रायश्चित्तं समर्पणम् । पुरुषावयवैरेते सम्भारा: सम्भृता मया ॥ २७ ॥

Ang mga landas at pag-iisip, ang prāyaścitta (pagtubos) at ang pag-aalay—lahat ng sangkap ng yajña na ito ay aking tinipon mula sa mga bahagi ng katawan ng Panginoong Puruṣa.

Verse 28

इति सम्भृतसम्भार: पुरुषावयवैरहम् । तमेव पुरुषं यज्ञं तेनैवायजमीश्वरम् ॥ २८ ॥

Kaya nga, matapos tipunin ang mga sangkap ng yajña mula sa mga bahagi ng katawan ng Puruṣa, kinilala ko Siya mismo bilang yajña; at sa pamamagitan Niya rin ay isinagawa ko ang paghahandog upang bigyang-lugod ang Panginoon.

Verse 29

ततस्ते भ्रातर इमे प्रजानां पतयो नव । अयजन् व्यक्तमव्यक्तं पुरुषं सुसमाहिता: ॥ २९ ॥

Pagkaraan, anak ko, ang siyam mong kapatid—mga panginoon ng mga nilalang—ay nagsagawa ng yajña nang may lubos na pagtuon upang bigyang-lugod ang Puruṣa, kapwa sa anyong nahahayag at di-nahahayag.

Verse 30

ततश्च मनव: काले ईजिरे ऋषयोऽपरे । पितरो विबुधा दैत्या मनुष्या: क्रतुभिर्विभुम् ॥ ३० ॥

Pagkaraan, sa takdang panahon, ang mga Manu, ang mga dakilang rishi, ang mga Pitri (ninuno), ang marurunong na deva, ang mga Daitya, at ang sangkatauhan ay nagsagawa ng iba’t ibang yajña upang kalugdan ang Kataas-taasang Panginoon.

Verse 31

नारायणे भगवति तदिदं विश्वमाहितम् । गृहीतमायोरुगुण: सर्गादावगुण: स्वत: ॥ ३१ ॥

Ang buong sansinukob na ito ay nakasalalay kay Bhagavān Nārāyaṇa. Tinatanggap Niya ang Kanyang makapangyarihang māyā; bagaman sa simula ng paglikha ay waring kaugnay sa mga guṇa, sa Kanyang likas na anyo Siya’y walang guṇa magpakailanman.

Verse 32

सृजामि तन्नियुक्तोऽहं हरो हरति तद्वश: । विश्वं पुरुषरूपेण परिपाति त्रिशक्तिधृक् ॥ ३२ ॥

Sa Kanyang kalooban, ako’y lumilikha; si Hara (Śiva) ay sumisira sa ilalim ng Kanyang kapangyarihan; at Siya mismo, sa anyong Puruṣa, ang nag-iingat sa sansinukob bilang Tagapaghawak ng tatlong lakas.

Verse 33

इति तेऽभिहितं तात यथेदमनुपृच्छसि । नान्यद्भगवत: किंचिद्भाव्यं सदसदात्मकम् ॥ ३३ ॥

Anak ko, gaya ng iyong pagtatanong, ipinaliwanag ko na ang lahat. Dapat mong malaman nang tiyak na anuman ang umiiral—bilang sanhi o bunga, sa mundong materyal man o espirituwal—ay nakasalalay sa Kataas-taasang Persona ng Diyos; walang anumang hiwalay sa Kanya.

Verse 34

न भारती मेऽङ्ग मृषोपलक्ष्यते न वै क्‍वचिन्मे मनसो मृषा गति: । न मे हृषीकाणि पतन्त्यसत्पथे यन्मे हृदौत्कण्ठ्यवता धृतो हरि: ॥ ३४ ॥

O Nārada, sapagkat buong pananabik kong hinawakan ang mga paang-loto ni Hari, ang aking mga salita ay hindi kailanman napatunayang mali. Hindi rin napipigil ang pag-usad ng aking isip, at ang aking mga pandama ay hindi bumabagsak sa maling landas dahil sa panandaliang pagkakapit sa materya.

Verse 35

सोऽहं समाम्नायमयस्तपोमय: प्रजापतीनामभिवन्दित: पति: । आस्थाय योगं निपुणं समाहित- स्तं नाध्यगच्छं यत आत्मसम्भव: ॥ ३५ ॥

Ako si Brahmā, ganap sa linya ng karunungang Veda, puspos ng pag-aayuno at bihasa sa yoga; kahit pinararangalan ng mga Prajāpati, hindi ko pa rin lubos na maunawaan Siya, ang Panginoon, pinagmulan ng aking kapanganakan.

Verse 36

नतोऽस्म्यहं तच्चरणं समीयुषां भवच्छिदं स्वस्त्ययनं सुमङ्गलम् । यो ह्यात्ममायाविभवं स्म पर्यगाद् यथा नभ: स्वान्तमथापरे कुत: ॥ ३६ ॥

Kaya ang pinakamabuti para sa akin ay sumuko sa Kanyang mga paa, na tanging nakapapuputol sa pagdurusa ng paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan; ito’y lubhang mapalad at nagdudulot ng kagalakan. Maging ang langit ay di masukat ang hangganan ng sarili nitong lawak; paano pa kaya ng iba ang hangganan ng Panginoon?

Verse 37

नाहं न यूयं यद‍ृतां गतिं विदु- र्न वामदेव: किमुतापरे सुरा: । तन्मायया मोहितबुद्धयस्त्विदं विनिर्मितं चात्मसमं विचक्ष्महे ॥ ३७ ॥

Kung ni si Śiva (Vāmadeva), kayo, at ako ay hindi matukoy ang hangganan ng espirituwal na ligaya, paano pa malalaman ng ibang mga diyos? Dahil nalilito ang aming isip sa panlabas na māyā ng Kataas-taasang Panginoon, nakikita lamang namin ang nahayag na sansinukob na ito ayon sa sariling kakayahan.

Verse 38

यस्यावतारकर्माणि गायन्ति ह्यस्मदादय: । न यं विदन्ति तत्त्वेन तस्मै भगवते नम: ॥ ३८ ॥

Maghandog tayo ng paggalang sa Kataas-taasang Bhagavān, na ang Kanyang mga pagkakatawang-tao at mga gawain ay inaawit natin upang luwalhatiin Siya, bagaman Siya’y halos di lubos na makilala ayon sa Kanyang tunay na kalikasan.

Verse 39

स एष आद्य: पुरुष: कल्पे कल्पे सृजत्यज: । आत्मात्मन्यात्मनात्मानं स संयच्छति पाति च ॥ ३९ ॥

Siya ang unang Purusha, ang Bhagavān na hindi isinilang; sa bawat kalpa nililikha Niya ang nahayag na sansinukob. Sa Kanya mismo nagaganap ang paglikha; ang sangkap at lahat ng anyo ay Siya ring pagpapalawak. Pinananatili Niya ito sa ilang panahon at saka muling sinisipsip pabalik sa Kanyang sarili.

Verse 40

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay lubos na dalisay, walang bahid ng materyal na dungis. Siya ang Ganap na Katotohanan at anyo ng ganap na kaalaman—walang simula at wakas, nirguna, walang hanggan, at iisa lamang.

Verse 41

विशुद्धं केवलं ज्ञानं प्रत्यक् सम्यगवस्थितम् । सत्यं पूर्णमनाद्यन्तं निर्गुणं नित्यमद्वयम् ॥ ४० ॥ ऋषे विदन्ति मुनय: प्रशान्तात्मेन्द्रियाशया: । यदा तदेवासत्तर्कैस्तिरोधीयेत विप्लुतम् ॥ ४१ ॥

O Ṛṣi Nārada, ang mga pantas na payapa ang isip at pandama at malaya sa pagnanasa sa materya ang siyang nakakakilala sa Kanya. Ngunit sa mga walang-saligang pangangatwiran, nababaluktot ang lahat at nawawala sa paningin ang Panginoon.

Verse 42

आद्योऽवतार: पुरुष: परस्य काल: स्वभाव: सदसन्मनश्च । द्रव्यं विकारो गुण इन्द्रियाणि विराट् स्वराट् स्थास्‍नु चरिष्णु भूम्न: ॥ ४२ ॥

Si Kāraṇārṇavaśāyī Viṣṇu ang unang pagkakatawang-tao ng Kataas-taasang Panginoon. Siya ang maykapangyarihan sa walang-hanggang panahon, kalikasan, sanhi at bunga, isip, mga sangkap, pagbabago, mga guṇa, mga pandama, anyong sansinukob, Garbhodakaśāyī Viṣṇu, at sa kabuuan ng lahat ng nilalang—gumagalaw man o di-gumagalaw.

Verse 43

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Ako, si Brahmā; si Bhava (Śiva); si Yajña (Viṣṇu); ang mga Prajāpati gaya ni Dakṣa; kayo gaya ni Nārada; at ang mga tagapangalaga ng langit, himpapawid, daigdig at ilalim-lupa—lahat ng ito’y mga sinag lamang ng munting bahagi ng transendental na kapangyarihan ng Panginoon.

Verse 44

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Ang mga pinuno ng Gandharva, Vidyādhara at Cāraṇa; ang mga panginoon ng Yakṣa, Rakṣasa, Uraga at Nāga; ang pinakadakilang ṛṣi at mga pinuno ng mga ninuno; ang mga hari ng Daitya, mga panginoon ng Siddha at mga pinunong Dānava; at maging ang preta, piśāca, bhūta, kūṣmāṇḍa, mga nilalang sa tubig, mababangis na hayop at mga ibon—lahat ay bahagi rin ng kapangyarihan ng Panginoon.

Verse 45

अहं भवो यज्ञ इमे प्रजेशा दक्षादयो ये भवदादयश्च । स्वर्लोकपाला: खगलोकपाला नृलोकपालास्तललोकपाला: ॥ ४३ ॥ गन्धर्वविद्याधरचारणेशा ये यक्षरक्षोरगनागनाथा: । ये वा ऋषीणामृषभा: पितृणां दैत्येन्द्रसिद्धेश्वरदानवेन्द्रा: । अन्ये च ये प्रेतपिशाचभूत- कूष्माण्डयादोमृगपक्ष्यधीशा: ॥ ४४ ॥ यत्किंच लोके भगवन्महस्व- दोज:सहस्वद् बलवत् क्षमावत् । श्रीह्रीविभूत्यात्मवदद्भुतार्णं तत्त्वं परं रूपवदस्वरूपम् ॥ ४५ ॥

Ako mismo (Brahmā), si Bhava (Śiva), si Yajña, ang mga Prajāpati gaya ni Dakṣa, kayo na sina Nārada at ang mga Kumāra, ang mga tagapangalaga ng langit gaya nina Indra at Candra, ang mga pinuno ng Bhūrloka, Nṛloka at Talaloka, ang mga pinuno ng Gandharva, Vidyādhara at Cāraṇa, ang mga panginoon ng Yakṣa, Rakṣasa, Uraga at Nāga, ang mga dakilang ṛṣi, ang mga Pitṛ, ang mga hari ng daitya-dānava at mga siddha, at pati mga preta, piśāca, bhūta, kūṣmāṇḍa, mga pinuno ng nilalang sa tubig, mababangis na hayop at mga ibon—anumang bagay sa daigdig na tila may pambihirang kapangyarihan, karangalan, talino, lakas, pagpapatawad, kagandahan, kahinhinan at kayamanan, may anyo man o walang anyo, ay hindi mismo ang Kataas-taasang Katotohanan ng Bhagavān; ito’y bahagi lamang ng Kanyang makalangit na śakti.

Verse 46

प्राधान्यतो यानृष आमनन्ति लीलावतारान् पुरुषस्य भूम्न: । आपीयतां कर्णकषायशोषा- ननुक्रमिष्ये त इमान् सुपेशान् ॥ ४६ ॥

O Nārada, ngayon ay isasalaysay ko nang sunod-sunod ang mga līlā-avatāra ng Kataas-taasang Purusha na itinuring ng mga ṛṣi na pangunahing pagpapakita. Ang pakikinig sa Kanyang mga gawain ay nagpapawi ng dumi na naipon sa tainga; ang mga lila’y kaaya-ayang pakinggan at dapat lasapin, kaya nananahan sa aking puso.