Adhyaya 5

Verse 1

नारद उवाच देवदेव नमस्तेऽस्तु भूतभावन पूर्वज । तद् विजानीहि यज्ज्ञानमात्मतत्त्वनिदर्शनम् ॥ १ ॥

Wika ni Nārada: O diyos ng mga diyos, O tagapagpanatili ng lahat ng nilalang, O unang isinilang, ako’y nag-aalay ng paggalang sa iyo. Ipagkaloob mo ang transendental na kaalaman na tuwirang nagtuturo sa katotohanan ng ātman at Paramātman.

Verse 2

यद्रूपं यदधिष्ठानं यत: सृष्टमिदं प्रभो । यत्संस्थं यत्परं यच्च तत् तत्त्वं वद तत्त्वत: ॥ २ ॥

Mahal kong ama, O Panginoon, ipaliwanag nang tapat ang mga tanda ng nahahayag na sanlibutan: ano ang anyo nito, ano ang pinagbabatayan nito, mula saan ito nilikha, paano ito pinananatili, at sa ilalim ng kapangyarihan ninuman nagaganap ang lahat.

Verse 3

सर्वं ह्येतद् भवान् वेद भूतभव्यभवत्प्रभु: । करामलकवद् विश्वं विज्ञानावसितं तव ॥ ३ ॥

Mahal kong ama, O Panginoon, alam mo ang lahat—nakaraan, hinaharap, at kasalukuyan; ang buong sansinukob ay nasa saklaw ng iyong kaalaman, malinaw na parang bungang nasa palad at nasa iyong kapangyarihan.

Verse 4

यद्विज्ञानो यदाधारो यत्परस्त्वं यदात्मक: । एक: सृजसि भूतानि भूतैरेवात्ममायया ॥ ४ ॥

Mahal kong ama, ano ang pinagmumulan ng iyong kaalaman? Sa kaninong pag-iingat ka nananatili? Sa ilalim kanino ka kumikilos? Ano ang tunay mong kalagayan? Ikaw ba lamang, sa pamamagitan ng iyong sariling lakas—ātma-māyā—ang lumilikha ng lahat ng nilalang gamit ang mga sangkap na materyal?

Verse 5

आत्मन् भावयसे तानी न पराभावयन् स्वयम् । आत्मशक्तिमवष्टभ्य ऊर्णनाभिरिवाक्लम: ॥ ५ ॥

O ikaw na sapat sa sarili, ikaw mismo ang nagpapahayag ng lahat at hindi natatalo ng sinuman; gaya ng gagamba na magaan na hinahabi ang sapot sa sariling lakas, gayon din ikaw ay lumilikha sa pag-asa sa iyong ātma-śakti, nang walang tulong ng iba.

Verse 6

नाहं वेद परं ह्यस्मिन्नापरं न समं विभो । नामरूपगुणैर्भाव्यं सदसत् किञ्चिदन्यत: ॥ ६ ॥

O Makapangyarihan, hindi ko tunay na nalalaman ang higit, ang kulang, o ang kapantay; anumang nauunawaan sa pamamagitan ng pangalan, anyo, at katangian—maging walang hanggan o panandalian, maging totoo o di-totoo—ay hindi nagmumula sa ibang pinagmulan kundi sa Iyo lamang.

Verse 7

स भवानचरद् घोरं यत् तप: सुसमाहित: । तेन खेदयसे नस्त्वं पराशङ्कां च यच्छसि ॥ ७ ॥

Isinagawa mo ang matinding pag-aayuno at pagtitika nang ganap na nakatuon; kaya kahit makapangyarihan ka sa paglikha, nagtataka kami kung may higit pang makapangyarihan kaysa sa iyo.

Verse 8

एतन्मे पृच्छत: सर्वं सर्वज्ञ सकलेश्वर । विजानीहि यथैवेदमहं बुध्येऽनुशासित: ॥ ८ ॥

O lubos na nakaaalam at Panginoon ng lahat, ipagkaloob mo sanang ituro sa akin ang lahat ng aking itinatanong, upang bilang iyong alagad ay maunawaan ko ito nang wasto.

Verse 9

ब्रह्मोवाच सम्यक् कारुणिकस्येदं वत्स ते विचिकित्सितम् । यदहं चोदित: सौम्य भगवद्वीर्यदर्शने ॥ ९ ॥

Wika ni Brahmā: Mahal kong anak na Nārada, ikaw ay mahabagin; wasto ang iyong mga tanong, sapagkat, O mahinahon, ako man ay naudyukan upang masilayan ang kapangyarihan ng Kataas-taasang Bhagavān.

Verse 10

नानृतं तव तच्चापि यथा मां प्रब्रवीषि भो: । अविज्ञाय परं मत्त एतावत्त्वं यतो हि मे ॥ १० ॥

O kaibigan, hindi kasinungalingan ang sinabi mo tungkol sa akin; sapagkat kung hindi nakikilala ang Kataas-taasang Katotohanan na higit sa akin—ang Bhagavān—tiyak na mahuhumaling ang nilalang sa pagtanaw ng aking kapangyarihan.

Verse 11

येन स्वरोचिषा विश्वं रोचितं रोचयाम्यहम् । यथार्कोऽग्निर्यथा सोमो यथर्क्षग्रहतारका: ॥ ११ ॥

Sa sariling liwanag Niya nagliliwanag ang sansinukob, at sa liwanag ding iyon ko pinasisinag ang paglikha; gaya ng kapag sumikat ang araw, ang apoy, ang buwan, ang kalangitan, ang mga planeta at ang mga bituin ay nagpapakita rin ng kanilang ningning.

Verse 12

तस्मै नमो भगवते वासुदेवाय धीमहि । यन्मायया दुर्जयया मां वदन्ति जगद्गुरुम् ॥ १२ ॥

Ako’y nagpupugay at nagmumuni sa Panginoong Bhagavān Vāsudeva, si Śrī Kṛṣṇa; dahil sa di-matatalong māyā Niya, tinatawag ako ng mga tao na guro ng sanlibutan.

Verse 13

विलज्जमानया यस्य स्थातुमीक्षापथेऽमुया । विमोहिता विकत्थन्ते ममाहमिति दुर्धिय: ॥ १३ ॥

Ang māyā ng Panginoon ay nahihiyang hindi makapanindig sa harap ng Kanyang tingin; ngunit ang mga nalilito nito, na mahina ang isip, ay nagyayabang ng “ako” at “akin”.

Verse 14

द्रव्यं कर्म च कालश्च स्वभावो जीव एव च । वासुदेवात्परो ब्रह्मन्न च चान्योऽर्थोऽस्ति तत्त्वत: ॥ १४ ॥

Ang sangkap, gawa, panahon, likas na ugali, at jīva—lahat ay mga bahaging naiiba ngunit mula kay Vāsudeva; O brāhmaṇa, sa katotohanan ay walang ibang hiwalay na halaga rito.

Verse 15

नारायणपरा वेदा देवा नारायणाङ्गजा: । नारायणपरा लोका नारायणपरा मखा: ॥ १५ ॥

Ang mga Veda ay nakatuon kay Nārāyaṇa; ang mga deva ay mga lingkod na isinilang bilang mga bahagi ng Kanyang katawan; ang mga daigdig ay para sa Kanya, at ang mga handog-yajña ay upang Siya’y kalugdan.

Verse 16

नारायणपरो योगो नारायणपरं तप: । नारायणपरं ज्ञानं नारायणपरा गति: ॥ १६ ॥

Ang yoga ay para kay Nārāyaṇa, ang pag-aayuno at pagtitiis ay para kay Nārāyaṇa; ang kaalamang espirituwal ay upang masilayan si Nārāyaṇa, at ang sukdulang hantungan ay ang pagpasok sa Kanyang kaharian.

Verse 17

तस्यापि द्रष्टुरीशस्य कूटस्थस्याखिलात्मन: । सृज्यं सृजामि सृष्टोऽहमीक्षयैवाभिचोदित: ॥ १७ ॥

Sa tanging sulyap ng Panginoon, ang di-nagbabagong Tagamasid at Kaluluwa ng lahat, ako’y naudyukan upang ihayag ang nilikhang nilikha na Niya; at ako man ay nilikha rin Niya.

Verse 18

सत्त्वं रजस्तम इति निर्गुणस्य गुणास्त्रय: । स्थितिसर्गनिरोधेषु गृहीता मायया विभो: ॥ १८ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ay lampas sa mga guna, ngunit para sa paglikha, pagpanatili, at paglalansag ng daigdig, tinatanggap Niya sa pamamagitan ng Kanyang māyā ang tatlong guna: sattva, rajas, at tamas.

Verse 19

कार्यकारणकर्तृत्वे द्रव्यज्ञानक्रियाश्रया: । बध्नन्ति नित्यदा मुक्तं मायिनं पुरुषं गुणा: ॥ १९ ॥

Ang tatlong guna na ito, na nahahayag bilang bagay, kaalaman, at gawain, ay nagbubusabos sa jīva na sa katotohanan ay laging malaya, sa tanikala ng sanhi at bunga at pinapasan sa kanya ang pananagutang pagiging gumagawa.

Verse 20

स एष भगवाल्लिंङ्गैस्त्रिभिरेतैरधोक्षज: । स्वलक्षितगतिर्ब्रह्मन् सर्वेषां मम चेश्वर: ॥ २० ॥

O Brāhmaṇa Nārada, ang Adhokṣaja—ang Panginoong lampas sa abot ng pandama—ay di-maabot ng mga indriya dahil sa tatlong guna; ngunit nakikilala Siya sa Kanyang sariling tanda at Siya ang Panginoon ng lahat, pati na rin ako.

Verse 21

कालं कर्म स्वभावं च मायेशो मायया स्वया । आत्मन् यद‍ृच्छया प्राप्तं विबुभूषुरुपाददे ॥ २१ ॥

O Ātman, ang Panginoon na may kapangyarihan sa māyā ay lumilikha, sa sarili Niyang lakas, ng walang-hanggang panahon, ng karma (kapalaran ng mga jīva), at ng kanilang likas na pagkatao; at sa Kanyang malayang kalooban, muli Niya itong inihahayag at saka nilulubos na nilulunod pabalik.

Verse 22

कालाद् गुणव्यतिकर: परिणाम: स्वभावत: । कर्मणो जन्म महत: पुरुषाधिष्ठितादभूत् ॥ २२ ॥

Pagkatapos ng paglalangkap ng unang Purusha (Kāraṇārṇavaśāyī Viṣṇu), lumitaw ang mahattattva. Saka nahayag ang panahon; sa agos nito, likás na naghahalo at nagbabago ang tatlong guṇa, at mula sa pag-adhisthana ng Purusha isinilang ang mga gawaing karma.

Verse 23

महतस्तु विकुर्वाणाद्रज:सत्त्वोपबृंहितात् । तम:प्रधानस्त्वभवद् द्रव्यज्ञानक्रियात्मक: ॥ २३ ॥

Ang mga gawaing materyal ay nagmumula kapag ang mahattattva ay nayanig. Sa una, may pagbabago dahil sa pag-igting ng sattva at rajas; kalaunan, sa pamamayani ng tamas, lumilitaw ang bagay, ang kaalaman tungkol dito, at iba’t ibang gawaing nakabatay sa kaalamang materyal.

Verse 24

सोऽहङ्कार इति प्रोक्तो विकुर्वन् समभूत्‍त्रिधा । वैकारिकस्तैजसश्च तामसश्चेति यद्भिदा । द्रव्यशक्ति: क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिरिति प्रभो ॥ २४ ॥

Ang yaon, sa pag-anyo nito, ay tinawag na ahaṅkāra at naging tatlo: vaikārika, taijasa, at tāmasa. O Panginoon, ang pagkakahating ito’y kilala bilang kapangyarihan ng bagay, kapangyarihan ng kaalaman, at kapangyarihan ng pagkilos. Nārada, kaya mo itong maunawaan.

Verse 25

तामसादपि भूतादेर्विकुर्वाणादभून्नभ: । तस्य मात्रा गुण: शब्दो लिङ्गं यद् द्रष्टृद‍ृश्ययो: ॥ २५ ॥

Mula sa tāmasa na ahaṅkāra (bhūtādi) na nagbago, isinilang ang unang elemento sa lima—ang ākāśa (kalawakan). Ang banayad nitong anyo ay ang katangiang ‘śabda’ (tunog), gaya ng tanda ng ugnayan ng nakakakita at nakikita.

Verse 26

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

Nang magbago ang ākāśa, isinilang ang vāyu na may katangiang haplos; at dahil sa naunang pag-uugnay, taglay din nito ang tunog at naging saligan ng prāṇa, ojas, tibay, at lakas. Nang magbago ang vāyu ayon sa panahon, karma, at likás na daloy, lumitaw ang tejas (apoy) na may anyo, at may haplos at tunog din. Sa pagbabago ng tejas, nahayag ang tubig na may diwang lasa, at taglay pa rin ang anyo, haplos, at tunog. Sa natatanging pagbabago ng tubig, lumitaw ang pṛthivī (lupa) na may amoy; at gaya ng nauna, taglay nito ang lasa, haplos, tunog, at anyo.

Verse 27

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

Mula sa pagbabago ng ākāśa (kalawakan/eter), isinilang ang vāyu (hangin) na may katangiang paghipo; at sa naunang pag-ugnay, taglay din nito ang tunog, at nahayag ang prāṇa, ojas, saha, at bala. Nang magbago ang hangin ayon sa panahon, karma, at likas na batas, lumitaw ang tejas (apoy) na may anyo, at may paghipo at tunog. Sa pagbabago ng apoy, nahayag ang tubig na may diwang “lasa”; taglay rin nito ang anyo, paghipo, at alingawngaw. Sa pagbabago ng tubig, lumitaw ang lupa na may amoy, at gaya ng dati ay puspos ng lasa, paghipo, tunog, at anyo.

Verse 28

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

Sa pagbabago ng tejas (apoy), nahayag ang tubig na may diwang “lasa”; at ayon sa naunang ugnay, taglay nito ang anyo, paghipo, at alingawngaw (ghoṣa).

Verse 29

नभसोऽथ विकुर्वाणादभूत् स्पर्शगुणोऽनिल: । परान्वयाच्छब्दवांश्च प्राण ओज: सहो बलम् ॥ २६ ॥ वायोरपि विकुर्वाणात् कालकर्मस्वभावत: । उदपद्यत तेजो वै रूपवत् स्पर्शशब्दवत् ॥ २७ ॥ तेजसस्तु विकुर्वाणादासीदम्भो रसात्मकम् । रूपवत् स्पर्शवच्चाम्भो घोषवच्च परान्वयात् ॥ २८ ॥ विशेषस्तु विकुर्वाणादम्भसो गन्धवानभूत् । परान्वयाद् रसस्पर्शशब्दरूपगुणान्वित: ॥ २९ ॥

Sa pagbabago ng tubig, lumitaw ang natatanging anyo: ang lupa na may amoy; at ayon sa naunang ugnay, taglay nito ang lasa, paghipo, tunog, at anyo.

Verse 30

वैकारिकान्मनो जज्ञे देवा वैकारिका दश । दिग्वातार्कप्रचेतोऽश्विवह्नीन्द्रोपेन्द्रमित्रका: ॥ ३० ॥

Mula sa kabutihang-loob (vaikārika) isinilang ang manas (isip); at lumitaw rin ang sampung diyos na tagapamahala ng galaw ng katawan: mga tagapangalaga ng mga direksiyon, Vāyu, Sūrya, Pracetas (Varuṇa), Aśvinī-kumāra, Agni, Indra, Upendra (Vāmana/Viṣṇu), Mitra, at Prajāpati (Brahmā).

Verse 31

तैजसात् तु विकुर्वाणादिन्द्रियाणि दशाभवन् । ज्ञानशक्ति: क्रियाशक्तिर्बुद्धि: प्राणश्च तैजसौ । श्रोत्रं त्वग्घ्राणद‍ृग्जिह्वा वागदोर्मेढ्राङ्‌घ्रिपायव: ॥ ३१ ॥

Sa karagdagang pagbabago ng rajas (taijasa), nalikha ang sampung indriya; at mula rin sa taijasa lumitaw ang jñāna-śakti, kriyā-śakti, buddhi, at prāṇa. Ang mga ito ay: tainga, balat, ilong, mata, dila, pananalita, kamay, ari, paa, at daanan ng pagdumi.

Verse 32

यदैतेऽसङ्गता भावा भूतेन्द्रियमनोगुणा: । यदायतननिर्माणे न शेकुर्ब्रह्मवित्तम ॥ ३२ ॥

O Nārada, pinakadakila sa mga nakakabatid ng Brahman! Hangga’t hindi nagkakatipon ang mga elemento, pandama, isip, at mga guṇa ng kalikasan, hindi mabubuo ang sisidlan ng katawan.

Verse 33

तदा संहृत्य चान्योन्यं भगवच्छक्तिचोदिता: । सदसत्त्वमुपादाय चोभयं ससृजुर्ह्यद: ॥ ३३ ॥

Kaya nang ang lahat ay pinagsama-sama sa bisa ng śakti ng Bhagavān, ang sansinukob na ito ay nalikha sa pagtanggap ng kapwa sat at asat—ang pangunahing at pangalawang sanhi ng paglikha.

Verse 34

वर्षपूगसहस्रान्ते तदण्डमुदकेशयम् । कालकर्मस्वभावस्थो जीवोऽजीवमजीवयत् ॥ ३४ ॥

Sa gayon, sa loob ng libu-libong pangkat ng yuga, nanatili ang mga sansinukob sa tubig (Karagatang Sanhi); at ang Panginoon ng mga nilalang, na nananahan bilang panahon, karma at likas na gawi, ay pumasok sa bawat isa at lubos na nagbigay-buhay.

Verse 35

स एव पुरुषस्तस्मादण्डं निर्भिद्य निर्गत: । सहस्रोर्वङ्‌घ्रिबाह्वक्ष: सहस्राननशीर्षवान् ॥ ३५ ॥

Ang Puruṣa ring iyon (Mahā-Viṣṇu), bagama’t nakahimlay sa Karagatang Sanhi, ay lumitaw; binasag Niya ang kosmikong itlog at bilang Hiraṇyagarbha ay pumasok sa bawat sansinukob at nag-anyong virāṭ-rūpa—may libu-libong paa, bisig, mata, bibig, at ulo.

Verse 36

यस्येहावयवैर्लोकान् कल्पयन्ति मनीषिण: । कट्यादिभिरध: सप्त सप्तोर्ध्वं जघनादिभि: ॥ ३६ ॥

Iniisip ng mga dakilang pantas na ang lahat ng mga sistemang pangmundo sa sansinukob ay pagpapakita ng iba’t ibang bahagi ng katawang unibersal (virāṭ) ng Panginoon—pitong loka sa ibaba mula sa baywang pababa, at pitong loka sa itaas mula sa balakang pataas.

Verse 37

पुरुषस्य मुखं ब्रह्म क्षत्रमेतस्य बाहव: । ऊर्वोर्वैश्यो भगवत: पद्‍भ्यां शूद्रो व्यजायत ॥ ३७ ॥

Mula sa bibig ng Panginoon ang mga brāhmaṇa, mula sa Kanyang mga bisig ang mga kṣatriya, mula sa Kanyang mga hita ang mga vaiśya, at mula sa Kanyang mga paa isinilang ang mga śūdra.

Verse 38

भूर्लोक: कल्पित: पद्‍भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभित: । हृदा स्वर्लोक उरसा महर्लोको महात्मन: ॥ ३८ ॥

Ang Bhūrloka at mga mababang daigdig ay nasa Kanyang mga paa; ang Bhuvarloka ay nasa Kanyang pusod; at ang Svargaloka at Maharloka ay nasa Kanyang puso at dibdib.

Verse 39

ग्रीवायां जनलोकोऽस्य तपोलोक: स्तनद्वयात् । मूर्धभि: सत्यलोकस्तु ब्रह्मलोक: सनातन: ॥ ३९ ॥

Sa anyong pangsansinukob ng Panginoon, mula sa harapang dibdib hanggang leeg naroon ang Janaloka at Tapoloka; at sa ulo naroon ang pinakamataas na Satyaloka. Ngunit ang Brahmaloka (espirituwal na daigdig) ay walang hanggan.

Verse 40

तत्कट्यां चातलं क्लृप्तमूरुभ्यां वितलं विभो: । जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ॥ ४० ॥ महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोकमय: पुमान् ॥ ४१ ॥

Mahal kong Nārada, sa labing-apat na daigdig ay may pitong mababang daigdig: ang Atala sa baywang, ang Vitala sa mga hita, ang Sutala sa mga tuhod, ang Talātala sa mga binti, ang Mahātala sa mga bukung-bukong, ang Rasātala sa ibabaw ng paa, at ang Pātāla sa talampakan. Kaya ang anyong virāṭ ng Panginoon ay hitik sa lahat ng mga daigdig.

Verse 41

तत्कट्यां चातलं क्लृप्तमूरुभ्यां वितलं विभो: । जानुभ्यां सुतलं शुद्धं जङ्घाभ्यां तु तलातलम् ॥ ४० ॥ महातलं तु गुल्फाभ्यां प्रपदाभ्यां रसातलम् । पातालं पादतलत इति लोकमय: पुमान् ॥ ४१ ॥

Mahal kong Nārada, sa labing-apat na daigdig ay may pitong mababang daigdig: ang Atala sa baywang, ang Vitala sa mga hita, ang Sutala sa mga tuhod, ang Talātala sa mga binti, ang Mahātala sa mga bukung-bukong, ang Rasātala sa ibabaw ng paa, at ang Pātāla sa talampakan. Kaya ang anyong virāṭ ng Panginoon ay hitik sa lahat ng mga daigdig.

Verse 42

भूर्लोक: कल्पित: पद्‍भ्यां भुवर्लोकोऽस्य नाभित: । स्वर्लोक: कल्पितो मूर्ध्ना इति वा लोककल्पना ॥ ४२ ॥

May ilan na hinahati ang buong kaayusan ng mga loka sa tatlo: Bhūrloka sa mga paa (hanggang sa daigdig), Bhuvarloka sa pusod, at Svarloka mula dibdib hanggang ulo ng Kataas-taasang Persona; ito ang paglalatag ng mga loka.