Adhyaya 55

Verse 1

श्रीशुक उवाच कामस्तु वासुदेवांशो दग्ध: प्राग् रुद्रमन्युना । देहोपपत्तये भूयस्तमेव प्रत्यपद्यत ॥ १ ॥

Sinabi ni Sri Sukadeva: Si Kamadeva, isang pagpapalawak ni Vasudeva, ay minsang nasunog at naging abo dahil sa poot ni Rudra. Ngayon, upang magtamo ng bagong katawan, siya’y muling nagbalik at nalusaw sa mismong Vasudeva.

Verse 2

स एव जातो वैदर्भ्यां कृष्णवीर्यसमुद्भ‍व: । प्रद्युम्न इति विख्यात: सर्वतोऽनवम: पितु: ॥ २ ॥

Isinilang Siya sa sinapupunan ni Vaidarbhī mula sa banal na binhi ni Śrī Kṛṣṇa at nakilala sa pangalang Pradyumna. Sa anumang paraan ay hindi Siya nahuli sa Kanyang ama.

Verse 3

तं शम्बर: कामरूपी हृत्वा तोकमनिर्दशम् । स विदित्वात्मन: शत्रुं प्रास्योदन्वत्यगाद् गृहम् ॥ ३ ॥

Ang dambuhalang si Śambara, na kayang mag-anyong anumang nais, ay dinukot ang sanggol na wala pang sampung araw. Nang malaman niyang kaaway niya si Pradyumna, itinapon niya ito sa dagat at umuwi.

Verse 4

तं निर्जगार बलवान् मीन: सोऽप्यपरै: सह । वृतो जालेन महता गृहीतो मत्स्यजीविभि: ॥ ४ ॥

Isang malakas na isda ang lumulon sa Kanya. Ang isdang iyon, kasama ng iba pa, ay nasilo sa malaking lambat at nahuli ng mga mangingisda.

Verse 5

तं शम्बराय कैवर्ता उपाजह्रुरुपायनम् । सूदा महानसं नीत्वावद्यन् सुधितिनाद्भ‍ुतम् ॥ ५ ॥

Inihandog ng mga mangingisda ang kahanga-hangang isda bilang alay kay Śambara. Ipinadala niya ito sa kusina at pinasimulang hiwain ng mga kusinero gamit ang kutsilyong pangkatay.

Verse 6

द‍ृष्ट्वा तदुदरे बालं मायावत्यै न्यवेदयन् । नारदोऽकथयत् सर्वं तस्या: शङ्कितचेतस: । बालस्य तत्त्वमुत्पत्तिं मत्स्योदरनिवेशनम् ॥ ६ ॥

Nang makita ang sanggol na lalaki sa tiyan ng isda, ibinigay ito ng mga kusinero kay Māyāvatī na namangha. Pagkaraan, nagpakita si Nārada Muni at ipinaliwanag sa kanya—na may pangamba sa puso—ang lahat tungkol sa pagkakakilanlan ng bata, sa Kanyang pagsilang, at sa pagpasok Niya sa tiyan ng isda.

Verse 7

सा च कामस्य वै पत्नी रतिर्नाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस्य देहोत्पत्तिं प्रतीक्षती ॥ ७ ॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदनसाधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्‍नेहं तदार्भके ॥ ८ ॥

Si Mayavati ay sa katunayan ang tanyag na asawa ni Kupido na si Rati. Habang naghihintay na magkaroon ng bagong katawan ang kanyang asawa—dahil ang dati niyang katawan ay nasunog na—siya ay inatasan ni Sambara na maghanda ng mga gulay at kanin. Napagtanto ni Mayavati na ang sanggol na ito ay si Kamadeva, kaya't nagsimula siyang makaramdam ng pagmamahal sa Kanya.

Verse 8

सा च कामस्य वै पत्नी रतिर्नाम यशस्विनी । पत्युर्निर्दग्धदेहस्य देहोत्पत्तिं प्रतीक्षती ॥ ७ ॥ निरूपिता शम्बरेण सा सूदौदनसाधने । कामदेवं शिशुं बुद्ध्वा चक्रे स्‍नेहं तदार्भके ॥ ८ ॥

Si Mayavati ay sa katunayan ang tanyag na asawa ni Kupido na si Rati. Habang naghihintay na magkaroon ng bagong katawan ang kanyang asawa—dahil ang dati niyang katawan ay nasunog na—siya ay inatasan ni Sambara na maghanda ng mga gulay at kanin. Napagtanto ni Mayavati na ang sanggol na ito ay si Kamadeva, kaya't nagsimula siyang makaramdam ng pagmamahal sa Kanya.

Verse 9

नातिदीर्घेण कालेन स कार्ष्णि रूढयौवन: । जनयामास नारीणां वीक्षन्तीनां च विभ्रमम् ॥ ९ ॥

Sa maikling panahon, ang anak na ito ni Krsna—si Pradyumna—ay nagbinata nang husto. Bighani niya ang lahat ng kababaihan na tumingin sa Kanya.

Verse 10

सा तं पतिं पद्मदलायतेक्षणं प्रलम्बबाहुं नरलोकसुन्दरम् । सव्रीडहासोत्तभितभ्रुवेक्षती प्रीत्योपतस्थे रतिरङ्ग सौरतै: ॥ १० ॥

Mahal na Hari, na may mahiyain na ngiti at nakataas na kilay, ipinakita ni Mayavati ang iba't ibang kilos ng pag-akit ng mag-asawa habang mapagmahal siyang lumapit sa kanyang asawa, na ang mga mata ay malapad tulad ng mga talulot ng lotus, na ang mga braso ay napakahaba at siyang pinakamaganda sa mga lalaki.

Verse 11

तामह भगवान् कार्ष्णिर्मातस्ते मतिरन्यथा । मातृभावमतिक्रम्य वर्तसे कामिनी यथा ॥ ११ ॥

Sinabi sa kanya ng Panginoong Pradyumna, "O ina, nagbago na ang iyong ugali. Nilalampasan mo ang wastong damdamin ng isang ina at kumikilos ka na parang isang mangingibig."

Verse 12

रतिरुवाच भवान् नारायणसुत: शम्बरेणहृतो गृहात् । अहं तेऽधिकृता पत्नी रति: कामो भवान् प्रभो ॥ १२ ॥

Sinabi ni Rati: Ikaw ay anak ni Nārāyaṇa; dinukot ka ni Śambara mula sa tahanan ng iyong mga magulang. Ako si Rati, ang iyong tunay na asawa, O Panginoon, sapagkat ikaw ang Kāma-deva.

Verse 13

एष त्वानिर्दशं सिन्धावक्षिपच्छम्बरोऽसुर: । मत्स्योऽग्रसीत्तदुदरादित: प्राप्तो भवान् प्रभो ॥ १३ ॥

Ang demonyong si Śambara ay itinapon ka sa dagat nang wala ka pang sampung araw. Nilamon ka ng isang isda; at dito ring lugar na ito, mula sa tiyan ng isdang iyon, muli ka naming natagpuan, O Panginoon.

Verse 14

तमिमं जहि दुर्धर्षं दुर्जयं शत्रुमात्मन: । मायाशतविदं तं च मायाभिर्मोहनादिभि: ॥ १४ ॥

Ngayon, patayin mo ang kakila-kilabot at mahirap daigin na si Śambara, ang iyong kaaway. Kahit alam niya ang daan-daang salamangka, matatalo mo siya sa pamamagitan ng mapanlinlang na māyā at iba pang paraan.

Verse 15

परीशोचति ते माता कुररीव गतप्रजा । पुत्रस्‍नेहाकुला दीना विवत्सा गौरिवातुरा ॥ १५ ॥

Ang iyong ina, na nawalan ng anak, ay humahagulgol na parang ibong kurarī na naulila. Siya’y dukha at balisa sa pag-ibig sa anak, tulad ng inahing baka na nawalan ng guya.

Verse 16

प्रभाष्यैवं ददौ विद्यां प्रद्युम्नाय महात्मने । मायावती महामायां सर्वमायाविनाशिनीम् ॥ १६ ॥

[Nagpatuloy si Śukadeva Gosvāmī:] Pagkasabi nito, ibinigay ni Māyāvatī kay Pradyumna na dakilang kaluluwa ang mahiwagang kaalamang tinatawag na Mahā-māyā, na pumupuksa sa lahat ng mapanlinlang na salamangka.

Verse 17

स च शम्बरमभ्येत्य संयुगाय समाह्वयत् । अविषह्यैस्तमाक्षेपै: क्षिपन् सञ्जनयन् कलिम् ॥ १७ ॥

Lumapit si Pradyumna kay Śambara at hinamon siya sa labanan, inihagis ang di-matiis na mga panlalait upang pasiklabin ang alitan.

Verse 18

सोऽधिक्षिप्तो दुर्वाचोभि: पदाहत इवोरग: । निश्चक्राम गदापाणिरमर्षात्ताम्रलोचन: ॥ १८ ॥

Nainsulto sa mababangis na salita, nagngitngit si Śambara na parang ahas na nasipa. Lumabas siyang may pamalo sa kamay at mapulang mga mata sa poot.

Verse 19

गदामाविध्य तरसा प्रद्युम्नाय महात्मने । प्रक्षिप्य व्यनदन्नादं वज्रनिष्पेषनिष्ठुरम् ॥ १९ ॥

Inikot ni Śambara nang mabilis ang pamalo at inihagis ito kay Pradyumna na dakila, na may tunog na matalim na parang dagundong ng kidlat.

Verse 20

तामापतन्तीं भगवान् प्रद्युम्नो गदया गदाम् । अपास्य शत्रवे क्रुद्ध: प्राहिणोत् स्वगदां नृप ॥ २० ॥

O Hari, nang papalapit ang pamalo ni Śambara, itinaboy ito ni Panginoong Pradyumna gamit ang sarili niyang pamalo; saka, sa galit, inihagis niya ang kanyang pamalo sa kaaway.

Verse 21

स च मायां समाश्रित्य दैतेयीं मयदर्शितम् । मुमुचेऽस्‍त्रमयं वर्षं कार्ष्णौ वैहायसोऽसुर: ॥ २१ ॥

Pagkatapos, umasa ang asura sa mahikang māyā ng mga Daitya na itinuro ni Maya Dānava; nagpakita siya sa himpapawid at nagpaulan ng mga sandata sa anak ni Kṛṣṇa.

Verse 22

बाध्यमानोऽस्‍त्रवर्षेण रौक्‍मिणेयो महारथ: । सत्त्वात्मिकां महाविद्यां सर्वमायोपमर्दिनीम् ॥ २२ ॥

Dahil sa pag-ulan ng mga sandata, si Lord Raukmiṇeya, ang napakalakas na mandirigma, ay gumamit ng mistikong agham na tinatawag na Mahā-māyā, na nilikha mula sa kabutihan at kayang talunin ang lahat ng iba pang kapangyarihan.

Verse 23

ततो गौह्यकगान्धर्वपैशाचोरगराक्षसी: । प्रायुङ्क्त शतशो दैत्य: कार्ष्णिर्व्यधमयत्स ता: ॥ २३ ॥

Pagkatapos ay pinakawalan ng demonyo ang daan-daang mistikong sandata ng mga Guhyaka, Gandharva, Piśāca, Uraga at Rākṣasa, ngunit pinabagsak silang lahat ng Anak ni Kṛṣṇa.

Verse 24

निशातमसिमुद्यम्य सकिरीटं सकुण्डलम् । शम्बरस्य शिर: कायात् ताम्रश्मश्र्‍वोजसाहरत् ॥ २४ ॥

Binunot ang Kanyang matalim na espada, pwersahang pinutol ni Pradyumna ang ulo ni Śambara, kumpleto sa pulang bigote, helmet at hikaw.

Verse 25

आकीर्यमाणो दिविजै: स्तुवद्भ‍ि: कुसुमोत्करै: । भार्ययाम्बरचारिण्या पुरं नीतो विहायसा ॥ २५ ॥

Habang ang mga residente ng mas mataas na mga planeta ay nagpaulan ng mga bulaklak at umaawit ng Kanyang mga papuri, ang Kanyang asawa ay lumitaw sa himpapawid at dinala Siya pabalik sa lungsod ng Dvārakā.

Verse 26

अन्त:पुरवरं राजन् ललनाशतसङ्कुलम् । विवेश पत्न्‍या गगनाद् विद्युतेव बलाहक: ॥ २६ ॥

O Hari, si Lord Pradyumna at ang Kanyang asawa ay kahawig ng isang ulap na sinamahan ng kidlat habang sila ay bumababa mula sa langit patungo sa mga panloob na silid ng palasyo, na puno ng magagandang babae.

Verse 27

तं द‍ृष्ट्वा जलदश्यामं पीतकौशेयवाससम् । प्रलम्बबाहुं ताम्राक्षं सुस्मितं रुचिराननम् ॥ २७ ॥ स्वलङ्कृतमुखाम्भोजं नीलवक्रालकालिभि: । कृष्णं मत्वा स्‍त्रियो ह्रीता निलिल्युस्तत्र तत्र ह ॥ २८ ॥

Nang makita Siya ng mga babae sa palasyo na maitim-asul na parang ulap ng ulan, nakasuot ng dilaw na sutla, may mahahabang bisig at mapulang mga mata, may kaakit-akit na mukhang-lotus na may banayad na ngiti, at may magagandang alahas at makapal na kulot na bughaw na buhok, inakala nilang Siya si Śrī Kṛṣṇa; kaya sa hiya ay nagtago sila rito at roon.

Verse 28

तं द‍ृष्ट्वा जलदश्यामं पीतकौशेयवाससम् । प्रलम्बबाहुं ताम्राक्षं सुस्मितं रुचिराननम् ॥ २७ ॥ स्वलङ्कृतमुखाम्भोजं नीलवक्रालकालिभि: । कृष्णं मत्वा स्‍त्रियो ह्रीता निलिल्युस्तत्र तत्र ह ॥ २८ ॥

Nang makita Siya na bughaw-itim na parang ulap ng ulan, nakadilaw na sutla, mahahaba ang bisig at mapula ang mga mata, may mukhang-lotus na may banayad na ngiti, at may magagandang palamuti at makapal na kulot na bughaw na buhok, inakala ng mga babae na Siya si Śrī Kṛṣṇa; sa hiya ay nagtago sila sa iba’t ibang dako.

Verse 29

अवधार्य शनैरीषद्वैलक्षण्येन योषित: । उपजग्मु: प्रमुदिता: सस्‍त्रीरत्नं सुविस्मिता: ॥ २९ ॥

Unti-unti, dahil sa bahagyang pagkakaiba ng anyo niya kay Kṛṣṇa, napagtanto ng mga babae na hindi Siya ang Panginoon. Masaya at namangha, lumapit sila kay Pradyumna at sa kaniyang kabiyak, na isang hiyas sa mga babae.

Verse 30

अथ तत्रासितापाङ्गी वैदर्भी वल्गुभाषिणी । अस्मरत् स्वसुतं नष्टं स्‍नेहस्‍नुतपयोधरा ॥ ३० ॥

Doon, si Rukmiṇī na taga-Vidarbha, na may maiitim na mata at matamis na pananalita, nang makita si Pradyumna ay naalaala ang nawawalang anak; sa pag-ibig ng ina, nabasa ang kaniyang dibdib.

Verse 31

को न्वयं नरवैदूर्य: कस्य वा कमलेक्षण: । धृत: कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन वा ॥ ३१ ॥

Sino ang lalaking ito na may matang-lotus, na tila hiyas sa mga tao? Kaninong anak siya, at sinong babae ang nagdala sa kaniya sa sinapupunan? At sino naman ang babaeng ito na kaniyang tinanggap bilang asawa?

Verse 32

मम चाप्यात्मजो नष्टो नीतो य: सूतिकागृहात् । एतत्तुल्यवयोरूपो यदि जीवति कुत्रचित् ॥ ३२ ॥

Kung ang nawawala kong anak na inagaw mula sa silid ng panganganak ay buhay pa sa kung saan man, tiyak na kaedad at kawangis niya ang binatang ito.

Verse 33

कथं त्वनेन सम्प्राप्तं सारूप्यं शार्ङ्गधन्वन: । आकृत्यावयवैर्गत्या स्वरहासावलोकनै: ॥ ३३ ॥

Ngunit paano nangyari na ang binatang ito ay labis na kahawig ng aking Panginoong si Śrī Kṛṣṇa, ang may hawak ng busog na Śārṅga—sa anyo ng katawan, mga sangkap, lakad, himig ng tinig, ngiti at sulyap?

Verse 34

स एव वा भवेन्नूनं यो मे गर्भे धृतोऽर्भक: । अमुष्मिन् प्रीतिरधिका वाम: स्फुरति मे भुज: ॥ ३४ ॥

Oo, tiyak na siya nga ang sanggol na dinala ko sa aking sinapupunan; sapagkat labis ang aking pag-ibig sa kanya at nanginginig ang aking kaliwang bisig.

Verse 35

एवं मीमांसमानायां वैदर्भ्यां देवकीसुत: । देवक्यानकदुन्दुभ्यामुत्तम:श्लोक आगमत् ॥ ३५ ॥

Habang ganito ang pagninilay ni Rukmiṇī ng Vidarbha, dumating doon ang Panginoong Śrī Kṛṣṇa, anak ni Devakī, ang pinupuri ng mga dakilang himno, kasama sina Devakī at Vasudeva (Ānakadundubhi).

Verse 36

विज्ञातार्थोऽपि भगवांस्तूष्णीमास जनार्दन: । नारदोऽकथयत् सर्वं शम्बराहरणादिकम् ॥ ३६ ॥

Bagaman ganap na batid ng Panginoong Janārdana ang nangyari, nanatili Siyang tahimik. Ngunit ipinaliwanag ni Nārada ang lahat, mula sa pagdukot ni Śambara sa sanggol at iba pa.

Verse 37

तच्छ्रुत्वा महदाश्चर्यं कृष्णान्त:पुरयोषित: । अभ्यनन्दन् बहूनब्दान् नष्टं मृतमिवागतम् ॥ ३७ ॥

Nang marinig ng mga babae sa palasyo ni Panginoong Kṛṣṇa ang napakahimalang salaysay, masaya nilang sinalubong si Pradyumna, na matagal na nawala at ngayo’y nagbalik na parang mula sa kamatayan.

Verse 38

देवकी वसुदेवश्च कृष्णरामौ तथा स्‍त्रिय: । दम्पती तौ परिष्वज्य रुक्‍मिणी च ययुर्मुदम् ॥ ३८ ॥

Sina Devakī, Vasudeva, Panginoong Kṛṣṇa, Balarāma, at lahat ng kababaihan sa palasyo—lalo na si Reyna Rukmiṇī—ay niyakap ang batang mag-asawa at nagalak nang lubos.

Verse 39

नष्टं प्रद्युम्नमायातमाकर्ण्य द्वारकौकस: । अहो मृत इवायातो बालो दिष्‍ट्येति हाब्रुवन् ॥ ३९ ॥

Nang marinig na ang nawawalang si Pradyumna ay nakauwi na, sinabi ng mga taga-Dvārakā, “Ah! Sa biyaya ng tadhana, ang batang ito’y nagbalik na parang mula sa kamatayan!”

Verse 40

यं वै मुहु: पितृसरूपनिजेशभावा- स्तन्मातरो यदभजन् रहरूढभावा: । चित्रं न तत् खलु रमास्पदबिम्बबिम्बे कामे स्मरेऽक्षविषये किमुतान्यनार्य: ॥ ४० ॥

Hindi kataka-taka na ang mga babae sa palasyo—na dapat sana’y may damdaming ina kay Pradyumna—ay palihim na naakit nang may pagkalasing ng pag-ibig na para bang siya ang kanilang sariling Panginoon. Sapagkat kamukha niya ang ama: salamin ng kagandahan ni Śrī Kṛṣṇa, kanlungan ni Lakṣmī, at sa paningin ay tila si Kāmadeva mismo. Kaya paano pa ang ibang babae!