Shloka 14

Varṣā-Śarad Vṛndāvana-Śobha: The Beauty of the Rainy and Autumn Seasons in Vraja

Devanagari script

सरिद्भ‍ि: सङ्गत: सिन्धुश्चुक्षोभ श्वसनोर्मिमान् । अपक्‍वयोगिनश्चित्तं कामाक्तं गुणयुग् यथा ॥ १४ ॥

Transliteration

saridbhiḥ saṅgataḥ sindhuś cukṣobha śvasanormimān apakva-yoginaś cittaṁ kāmāktaṁ guṇa-yug yathā

Translation

Sa tagpuan ng mga ilog at dagat, nagulo ang dagat sa mga alon na itinutulak ng hangin; gayon din, ang isip ng di pa hinog na yogi, nadungisan ng pagnanasa at nakakapit sa mga bagay ng pandama, ay nababalisa.

Synonyms

• सरिद्भिः: by the rivers
• सरिद्भिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: सरित् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन

• सङ्गतः: having been joined/filled
• सङ्गतः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् (उपसर्ग) + गम् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; qualifies सिन्धुः

• सिन्धुः: the ocean
• सिन्धुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• चुक्षोभ: became agitated
• चुक्षोभ: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षुभ् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• श्वसन-ऊर्मिमान्: having wind-driven waves
• श्वसन-ऊर्मिमान्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्वसन (प्रातिपदिक) + ऊर्मिमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण of सिन्धुः; ऊर्मिमान् = ‘having waves’

• अपक्व-योगिनः: of an immature yogin
• अपक्व-योगिनः: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अपक्व (प्रातिपदिक) + योगिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of an unripe/immature yogin’

• चित्तम्: mind
• चित्तम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; subject in simile

• काम-आक्तम्: smeared with desire
• काम-आक्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काम (प्रातिपदिक) + आक्त (प्रातिपदिक; from अञ्ज् धातु in sense ‘to smear/anoint’)
• Form: क्त-प्रत्यय (PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण of चित्तम्

• गुण-युक्: joined with the guṇas
• गुण-युक्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गुण (प्रातिपदिक) + युज् (धातु)
• Form: क्विप्/क्विन्-प्रत्ययान्त (yuk), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण of चित्तम्

• यथा: as
• यथा: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपमा/तुलना (as)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about why the mind becomes disturbed in yoga?

This verse explains that when the mind is still tainted by kāma (desire), it is easily agitated by the guṇas and their dualities—like the ocean stirred by wind-driven waves.

Why does Śukadeva Gosvāmī use the ocean-and-rivers analogy in Canto 10 Chapter 20?

He illustrates how external influences and inner desires can churn the consciousness of an unsteady practitioner, contrasting true yogic maturity with a mind still pulled by material nature.

Practical application of this teaching in modern life?

Reduce desire-driven inputs and cultivate steadiness (sādhana, restraint, devotion), because a mind attached to gratification will be repeatedly shaken by life’s changing moods and opposites.