Adhyaya 4

Verse 1

मैत्रेय उवाच एतावदुक्त्वा विरराम शङ्कर: पत्‍न्यङ्गनाशं ह्युभयत्र चिन्तयन् । सुहृद्दिद‍ृक्षु: परिशङ्किता भवान् निष्क्रामती निर्विशती द्विधास सा ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: Pagkasabi nito, tumahimik si Śaṅkara, iniisip ang kapalaran ni Satī sa magkabilang panig. Nais ni Satī na makita ang mga kamag-anak sa bahay ng ama, ngunit natatakot din sa babala ni Bhavān; kaya’t nag-aalinlangan ang isip at siya’y pabalik-balik sa loob at labas ng silid.

Verse 2

सुहृद्दिद‍ृक्षाप्रतिघातदुर्मना: स्‍नेहाद्रुदत्यश्रुकलातिविह्वला । भवं भवान्यप्रतिपूरुषं रुषा प्रधक्ष्यतीवैक्षत जातवेपथु: ॥ २ ॥

Nalungkot si Satī dahil pinigilan siyang makita ang mga kamag-anak; dahil sa pagmamahal ay napaiyak siya at nabalot ng luha. Nanginginig, tiningnan niya ang kanyang di-mapapantayang asawa na si Bhava (Śiva) nang may poot, na wari’y susunugin sa titig.

Verse 3

ततो विनि:श्वस्य सती विहाय तं शोकेन रोषेण च दूयता हृदा । पित्रोरगात्स्त्रैणविमूढधीर्गृहान् प्रेम्णात्मनो योऽर्धमदात्सतां प्रिय: ॥ ३ ॥

Pagkaraan, huminga nang malalim si Satī; sa dalam ng puso’y sinusunog siya ng dalamhati at poot. Iniwan niya si Śaṅkara, minamahal ng mga banal, na dahil sa pag-ibig ay nagkaloob sa kanya ng kalahati ng Kanyang katawan, at nagtungo sa bahay ng kanyang ama; dahil sa kahinaan ng damdaming pambabae, ito’y naging di-matalinong gawa.

Verse 4

तामन्वगच्छन् द्रुतविक्रमां सतीम् एकां त्रिनेत्रानुचरा: सहस्रश: । सपार्षदयक्षा मणिमन्मदादय: पुरोवृषेन्द्रास्तरसा गतव्यथा: ॥ ४ ॥

Nang makita nilang si Satī ay umalis na mag-isa at napakabilis, libu-libong tagasunod ni Śiva na may tatlong mata—pinamumunuan nina Maṇimān, Mada at iba pa—kasama ang mga Yakṣa at mga kasama, ay agad na sumunod, at nasa unahan ang toro na si Nandī.

Verse 5

तां सारिकाकन्दुकदर्पणाम्बुज श्वेतातपत्रव्यजनस्रगादिभि: । गीतायनैर्दुन्दुभिशङ्खवेणुभि- र्वृषेन्द्रमारोप्य विटङ्किता ययु: ॥ ५ ॥

Pinaupo nila si Satī sa likod ng toro at dinala ang alaga niyang ibon, bola, salamin, lotus, malaking puting payong, pamaypay na chauri, mga kuwintas ng bulaklak at iba pang gamit para sa kanyang aliw. May pangkat ng umaawit at tunog ng tambol, kabibe, at mga tambuli; ang buong prusisyon ay maringal na parang parada ng hari.

Verse 6

आब्रह्मघोषोर्जितयज्ञवैशसं विप्रर्षिजुष्टं विबुधैश्च सर्वश: । मृद्दार्वय:काञ्चनदर्भचर्मभि- र्निसृष्टभाण्डं यजनं समाविशत् ॥ ६ ॥

Pagdating niya sa bahay ng ama, kung saan isinasagawa ang yajña, pumasok siya sa lugar ng handog na umaalingawngaw sa pagbigkas ng mga himnong Veda. Naroon ang mga brāhmaṇa, dakilang ṛṣi, at mga deva; may mga hayop na pang-alay at mga sisidlang yari sa luwad, kahoy, bato/bakal, ginto, damong darbha, at balat—lahat ng kailangan sa ritwal.

Verse 7

तामागतां तत्र न कश्चनाद्रियद् विमानितां यज्ञकृतो भयाज्जन: । ऋते स्वसृर्वै जननीं च सादरा: प्रेमाश्रुकण्ठ्य: परिषस्वजुर्मुदा ॥ ७ ॥

Nang dumating si Satī sa lugar ng yajña kasama ang kanyang mga kasama, dahil sa takot kay Dakṣa ay walang sinuman sa mga naroon ang tumanggap sa kanya nang may paggalang. Tanging ang kanyang ina at mga kapatid na babae ang lumapit nang may pag-aaruga; napuno ng luha ng pag-ibig ang kanilang lalamunan, at masayang niyakap siya at kinausap nang kaaya-aya.

Verse 8

सौदर्यसम्प्रश्नसमर्थवार्तया मात्रा च मातृष्वसृभिश्च सादरम् । दत्तां सपर्यां वरमासनं च सा नादत्त पित्राप्रतिनन्दिता सती ॥ ८ ॥

Tinanggap siya ng ina, mga kapatid na babae at mga tiyahin nang may paggalang, tinanong ang kalagayan at inalok ng upuan at mga handog; ngunit dahil hindi siya binati ni Dakṣa ni nagtanong man lamang, hindi sumagot si Satī at wala siyang tinanggap.

Verse 9

अरुद्रभागं तमवेक्ष्य चाध्वरं पित्रा च देवे कृतहेलनं विभौ । अनाद‍ृता यज्ञसदस्यधीश्वरी चुकोप लोकानिव धक्ष्यती रुषा ॥ ९ ॥

Sa loob ng handaan ng paghahandog, nakita ni Satī na walang bahagi para kay Rudra at naunawaan niyang hinamak ng ama ang makapangyarihang Panginoong Śiva; ni hindi rin siya pinarangalan. Kaya si Satī, na parang tagapangulo ng pagtitipon, ay nag-alab sa galit at tumitig sa ama na wari’y susunugin ito ng kanyang mga mata.

Verse 10

जगर्ह सामर्षविपन्नया गिरा शिवद्विषं धूमपथश्रमस्मयम् । स्वतेजसा भूतगणान्समुत्थितान् निगृह्य देवी जगतोऽभिश‍ृण्वत: ॥ १० ॥

Sa galit at dalamhati, tinuligsa ni Satī sa matalim na pananalita si Dakṣa—kaaway ni Śiva na nagmamalaki sa mga sakripisyong mahirap at puno ng usok. Tumindig ang mga bhūta na tagasunod ni Śiva upang saktan siya, ngunit pinigil sila ng Diyosa sa kanyang kapangyarihan, at sa harap ng lahat ay hayagang sinisi ang ama.

Verse 11

देव्युवाच न यस्य लोकेऽस्त्यतिशायन: प्रिय- स्तथाप्रियो देहभृतां प्रियात्मन: । तस्मिन्समस्तात्मनि मुक्तवैरके ऋते भवन्तं कतम: प्रतीपयेत् ॥ ११ ॥

Wika ng Mapalad na Diyosa: Sa lahat ng may buhay, walang higit na minamahal kaysa kay Śiva; wala siyang katunggali. Wala siyang kinikilingan bilang “pinakamamahal,” at wala rin siyang kaaway; siya ang Sariling-Diwa ng lahat at malaya sa poot. Maliban sa iyo, sino pa ang maiinggit sa gayong pangkalahatang nilalang?

Verse 12

दोषान् परेषां हि गुणेषु साधवो गृह्णन्ति केचिन्न भवाद‍ृशो द्विज । गुणांश्च फल्गून् बहुलीकरिष्णवो महत्तमास्तेष्वविदद्भवानघम् ॥ १२ ॥

O Dakṣa na dalawang ulit isinilang! Ang mga banal ay hindi kumakapit sa kapintasan sa kabutihan ng iba; kahit munting kabutihan ay pinalalaki nila at pinupuri. Ngunit ang tulad mo ay naghahanap ng mali kahit sa mabubuting katangian ng kapwa. Nakalulungkot, nakakita ka pa ng “dungis” sa dakilang kaluluwang gaya ni Śiva.

Verse 13

नाश्चर्यमेतद्यदसत्सु सर्वदा महद्विनिन्दा कुणपात्मवादिषु । सेर्ष्यं महापूरुषपादपांसुभि- र्निरस्ततेज:सु तदेव शोभनम् ॥ १३ ॥

Hindi kataka-taka na yaong mga kumakapit sa panandaliang katawan bilang sarili ay laging nanlalait sa mga dakilang banal. Ang inggit ng mga materyalistiko ang siyang daan ng kanilang pagbagsak; sa alikabok ng mga paa ng mahāpuruṣa, napapawi ang kanilang ningning—iyon ang nararapat.

Verse 14

यद्वय‍क्षरं नाम गिरेरितं नृणां सकृत्प्रसङ्गादघमाशु हन्ति तत् । पवित्रकीर्तिं तमलङ्‌घ्यशासनं भवानहो द्वेष्टि शिवं शिवेतर: ॥ १४ ॥

Mahal kong ama, gumagawa ka ng pinakamabigat na kasalanan sa pagkapoot kay Panginoong Śiva. Ang Kanyang pangalan na may dalawang pantig, ‘śi’ at ‘va’, kapag minsang nabigkas sa banal na pakikisama ay agad pumupuksa ng kasalanan. Banal ang Kanyang papuri at di nalalabag ang Kanyang utos; ngunit ikaw lamang ang may poot sa Śiva na dalisay.

Verse 15

यत्पादपद्मं महतां मनोऽलिभि- र्निषेवितं ब्रह्मरसासवार्थिभि: । लोकस्य यद्वर्षति चाशिषोऽर्थिन- स्तस्मै भवान्द्रुह्यति विश्वबन्धवे ॥ १५ ॥

Naiinggit ka kay Panginoong Śiva, ang kaibigan ng lahat ng nilalang sa tatlong daigdig. Ang Kanyang lotus na paa ay pinaglilingkuran ng mga bubuyog ng isipan ng mga dakila na naghahangad ng lasa ng brahmānanda. Sa karaniwang tao, ibinubuhos Niya ang mga biyayang ninanais; ngunit sa Kaibigang-Pandaigdig na iyon, ikaw ay nagtataksil.

Verse 16

किं वा शिवाख्यमशिवं न विदुस्त्वदन्ये ब्रह्मादयस्तमवकीर्य जटा: श्मशाने । तन्माल्यभस्मनृकपाल्यवसत्पिशाचै- र्ये मूर्धभिर्दधति तच्चरणावसृष्टम् ॥ १६ ॥

Akala mo ba na ang mas dakila kaysa sa iyo, gaya ni Brahmā, ay hindi nakakakilala sa taong tinatawag ng lahat na Śiva? Siya’y naninirahan sa libingan, kalat ang mga jata, may kuwintas na bungo ng tao at balot ng abo, kasama ang mga piśāca; gayunman, iginagalang Siya ng mga dakila sa paglalagay sa kanilang ulo ng mga bulaklak na inialay sa Kanyang lotus na paa.

Verse 17

कर्णौ पिधाय निरयाद्यदकल्प ईशे धर्मावितर्यसृणिभिर्नृभिरस्यमाने । छिन्द्यात्प्रसह्य रुशतीमसतीं प्रभुश्चे- ज्जिह्वामसूनपि ततो विसृजेत्स धर्म: ॥ १७ ॥

Sinabi ni Satī: Kapag narinig ng isa ang isang iresponsableng masamang tao na lumalapastangan sa Panginoon at tagapamahala ng dharma, dapat niyang takpan ang tainga at lumayo kung di niya kayang parusahan. Ngunit kung kaya niya, dapat niyang piliting putulin ang dila ng manlalait at patayin ang nagkasala; at pagkatapos, alang-alang sa pag-iingat ng dharma, isuko rin ang sariling buhay—iyan ang dharma.

Verse 18

अतस्तवोत्पन्नमिदं कलेवरं न धारयिष्ये शितिकण्ठगर्हिण: । जग्धस्य मोहाद्धि विशुद्धिमन्धसो जुगुप्सितस्योद्धरणं प्रचक्षते ॥ १८ ॥

Kaya nga, ang katawang ito na di-karapat-dapat na natamo ko mula sa iyo na lumapastangan kay Śitikantha (Śiva) ay hindi ko na dadalhin. Gaya ng kumain ng pagkaing may lason, ang pinakamainam na lunas ay isuka; gayon din, iiwan ko ang katawang ito.

Verse 19

न वेदवादाननुवर्तते मति: स्व एव लोके रमतो महामुने: । यथा गतिर्देवमनुष्ययो: पृथक् स्व एव धर्मे न परं क्षिपेत्स्थित: ॥ १९ ॥

O dakilang muni, ang isip ng mataas na nilalang na nalulugod sa sariling daigdig ng espiritu ay hindi laging kailangang sumunod sa mga tuntunin ng Veda. Gaya ng paglalakbay ng mga deva na iba sa tao, ang nakatindig sa sariling tungkulin ay hindi dapat manlait sa tungkulin ng iba.

Verse 20

कर्म प्रवृत्तं च निवृत्तमप्यृतं वेदे विविच्योभयलिङ्गमाश्रितम् । विरोधि तद्यौगपदैककर्तरि द्वयं तथा ब्रह्मणि कर्म नर्च्छति ॥ २० ॥

Sa Veda ay may tagubilin para sa dalawang uri ng gawain—pravṛtti-karma para sa mga nakakapit sa pag-enjoy sa materya, at nivṛtti-karma para sa mga walang pagkakapit. Magkaiba ang mga palatandaan; ang pagtingin na kapwa naroon sa iisang tao nang sabay ay salungat. Ngunit ang nakatindig sa Brahman ay maaaring lampasan ang dalawa.

Verse 21

मा व: पदव्य: पितरस्मदास्थिता या यज्ञशालासु न धूमवर्त्मभि: । तदन्नतृप्तैरसुभृद्‌भिरीडिता अव्यक्तलिङ्गा अवधूतसेविता: ॥ २१ ॥

Mahal kong ama, ang antas at karangyaan na taglay namin ay di-maiisip ninyo ni ng inyong mga mambobola. Ang mga gumagawa ng malalaking yajña sa bulwagan ng handog, sa landas ng usok ng ritwal, ay abala sa pagtugon sa pangangailangan ng katawan sa pamamagitan ng pagkaing inihandog. Ngunit kami’y makapagpapakita ng karangyaan sa pamamagitan lamang ng pagnanais; ito’y nakakamtan lamang ng mga dakilang taong nagtalikod, nakakakilala sa sarili, at naglilingkod sa mga avadhūta.

Verse 22

नैतेन देहेन हरे कृतागसो देहोद्भवेनालमलं कुजन्मना । व्रीडा ममाभूत्कुजनप्रसङ्गत- स्तज्जन्म धिग्यो महतामवद्यकृत् ॥ २२ ॥

O Hari, ikaw ay nagkasala sa lotus na paa ni Śitikantha (Śiva), at sa kasamaang-palad ang katawan ko’y nagmula sa katawan mo. Labis akong nahihiya sa ugnayang ito ng laman; sapagkat kaugnay ako sa lumapastangan sa paa ng pinakadakilang persona, hinahatulan ko maging ang sarili kong kapanganakan.

Verse 23

गोत्रं त्वदीयं भगवान्वृषध्वजो दाक्षायणीत्याह यदा सुदुर्मना: । व्यपेतनर्मस्मितमाशु तदाऽहं व्युत्स्रक्ष्य एतत्कुणपं त्वदङ्गजम् ॥ २३ ॥

Dahil sa ugnayang pang-angkan, kapag tinatawag ako ni Bhagavān Vṛṣadhvaja, si Śiva, na ‘Dākṣāyaṇī,’ agad akong nalulumbay at nawawala ang aking saya at ngiti. Labis akong nanghihinayang na ang katawang ito na parang supot ay isinilang mula sa iyo; kaya iiwan ko ito.

Verse 24

मैत्रेय उवाच इत्यध्वरे दक्षमनूद्य शत्रुहन् क्षितावुदीचीं निषसाद शान्तवाक् । स्पृष्ट्वा जलं पीतदुकूलसंवृता निमील्य द‍ृग्योगपथं समाविशत् ॥ २४ ॥

Sinabi ni Maitreya: O tagapagpuksa ng kaaway, matapos sabihin iyon sa kanyang amang si Dakṣa sa pook ng paghahandog, umupo si Satī sa lupa na nakaharap sa hilaga, payapa ang pananalita. Nakasuot ng kasáyáng kasuotan, hinipo niya ang tubig upang magpakabanal, ipinikit ang mga mata, at pumasok sa landas ng mistikong yoga.

Verse 25

कृत्वा समानावनिलौ जितासना सोदानमुत्थाप्य च नाभिचक्रत: । शनैर्हृदि स्थाप्य धियोरसि स्थितं कण्ठाद्भ्रुवोर्मध्यमनिन्दितानयत् ॥ २५ ॥

Una, pinatatag niya ang āsana at isinapantay ang hininga ng prāṇa. Pagkaraan, inangat niya ang udāna mula sa chakra ng pusod at inilagay sa kalagayang balanse. Pagkatapos, ang prāṇa na may kasamang talino ay dahan-dahang itinindig sa puso, at saka unti-unting iniakyat sa daanan ng lalamunan hanggang sa pagitan ng mga kilay.

Verse 26

एवं स्वदेहं महतां महीयसा मुहु: समारोपितमङ्कमादरात् । जिहासती दक्षरुषा मनस्विनी दधार गात्रेष्वनिलाग्निधारणाम् ॥ २६ ॥

Sa gayon, upang talikuran ang kanyang katawan—na minsang may paggalang at pag-ibig na inupo sa kandungan ni Bhagavān Śaṅkara na sinasamba ng mga dakilang banal—si Satī, dahil sa galit sa kanyang ama, ay pinatibay ang loob at nagmuni sa paghawak ng “apoy ng hiningang-buhay” sa kanyang mga sangkap.

Verse 27

तत: स्वभर्तुश्चरणाम्बुजासवं जगद्गुरोश्चिन्तयती न चापरम् । ददर्श देहो हतकल्मष: सती सद्य: प्रजज्वाल समाधिजाग्निना ॥ २७ ॥

Pagkaraan, si Satī ay hindi nag-isip ng iba pa kundi ang nektar ng mga talampakang-loto ng kanyang asawa—si Bhagavān Śiva, ang Jagad-guru. Sa gayon siya’y nalinis sa lahat ng dungis; at nakita niyang ang kanyang katawan ay agad na nagliyab sa apoy ng samādhi.

Verse 28

तत्पश्यतां खे भुवि चाद्भुतं महद् हाहेति वाद: सुमहानजायत । हन्त प्रिया दैवतमस्य देवी जहावसून् केन सती प्रकोपिता ॥ २८ ॥

Nang iwan ni Satī ang kanyang katawan dahil sa galit, umalingawngaw sa langit at lupa ang napakalakas na sigaw na ‘ay, ay!’ Bakit iniwan ni Satī, ang mahal na asawa ng kagalang-galang na si Śiva, ang kanyang katawan nang ganito?

Verse 29

अहो अनात्म्यं महदस्य पश्यत प्रजापतेर्यस्य चराचरं प्रजा: । जहावसून् यद्विमतात्मजा सती मनस्विनी मानमभीक्ष्णमर्हति ॥ २९ ॥

Kay laking pagtataka ang kawalang-puso nito: si Dakṣa na Prajāpati, tagapag-alaga ng lahat ng nilalang na gumagalaw at di-gumagalaw, ay nilapastangan ang sarili niyang anak na si Satī—tapat at dakilang kaluluwa—kaya’t dahil sa pagwawalang-bahala ay iniwan niya ang katawan.

Verse 30

सोऽयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मध्रुक् च लोकेऽपकीर्तिं महतीमवाप्स्यति । यदङ्गजां स्वां पुरुषद्विडुद्यतां न प्रत्यषेधन्मृतयेऽपराधत: ॥ ३० ॥

Ang pusong-bato na si Dakṣa—di karapat-dapat sa dangal ng brāhmaṇa at isang lumalapastangan sa Brahman—ay magkakamit ng malaking kahihiyan sa daigdig; sapagkat dahil sa kanyang kasalanan, hindi niya pinigilan ang sariling anak na papunta sa kamatayan, at siya’y may inggit sa Kataas-taasang Panginoon.

Verse 31

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वासुत्यागमद्भुतम् । दक्षं तत्पार्षदा हन्तुमुदतिष्ठन्नुदायुधा: ॥ ३१ ॥

Habang pinag-uusapan ng mga tao ang kahanga-hangang kusang pagpanaw ni Satī, ang mga kasamang tagapaglingkod na dumating kasama niya ay tumindig, tangan ang mga sandata, upang patayin si Dakṣa.

Verse 32

तेषामापततां वेगं निशाम्य भगवान् भृगु: । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहाव ह ॥ ३२ ॥

Nang makita ni Bhagavān Bhṛgu ang bagsik ng kanilang paglusob, naunawaan niya ang panganib; naghandog siya ng alay sa timog na bahagi ng apoy ng yajña at agad bumigkas ng mga himnong-mantro mula sa Yajur Veda na kayang pumatay sa mga sumisira sa yajña.

Verse 33

अध्वर्युणा हूयमाने देवा उत्पेतुरोजसा । ऋभवो नाम तपसा सोमं प्राप्ता: सहस्रश: ॥ ३३ ॥

Nang maghandog ang adhvaryu ng mga alay sa apoy ng yajña, agad na nagpakita ang mga deva sa kanilang ojas. Ang mga diyos na tinawag na Ṛbhu, sa pamamagitan ng tapa ay nagkamit ng lakas mula kay Soma at lumitaw nang libu-libo.

Verse 34

तैरलातायुधै: सर्वे प्रमथा: सहगुह्यका: । हन्यमाना दिशो भेजुरुशद्‌भिर्ब्रह्मतेजसा ॥ ३४ ॥

Inatake ng mga diyos na Ṛbhu ang mga pramatha at guhyaka gamit ang mga panggatong na kalahating sunog mula sa apoy ng yajña bilang sandata. Nasunog sa brahma-tejas, sila’y nagsitakas sa iba’t ibang dako at naglaho.