Adhyaya 29

Verse 1

प्राचीनबर्हिरुवाच भगवंस्ते वचोऽस्माभिर्न सम्यगवगम्यते । कवयस्तद्विजानन्ति न वयं कर्ममोहिता: ॥ १ ॥

Sumagot si Haring Prācīnabarhi: Mahal na Panginoon, hindi namin lubos na maunawaan ang diwa ng iyong talinghagang salaysay tungkol kay Purañjana. Nauunawaan ito ng mga pantas na ganap sa kaalamang espirituwal; ngunit kami, na nabibihag ng pagnanasa sa bungang-karma, ay nahihirapang makita ang layunin nito.

Verse 2

नारद उवाच पुरुषं पुरञ्जनं विद्याद्यद् व्यनक्त्यात्मन: पुरम् । एकद्वित्रिचतुष्पादं बहुपादमपादकम् ॥ २ ॥

Nagpatuloy si Nārada: Unawain na si Purañjana ay ang jīva, na ayon sa sariling karma ay tumatanggap ng ‘lungsod’ na katawan. Siya’y lumilipat sa mga katawang may isang paa, dalawa, tatlo, apat, maraming paa, o walang paa; at sa pag-aakalang siya ang tagalasap, siya’y tinatawag na Purañjana.

Verse 3

योऽविज्ञाताहृतस्तस्य पुरुषस्य सखेश्वर: । यन्न विज्ञायते पुम्भिर्नामभिर्वा क्रियागुणै: ॥ ३ ॥

Ang tinukoy kong ‘di nakikilala’ ay ang Bhagavān, ang Kataas-taasang Persona ng Diyos, ang panginoon at walang-hanggang kaibigan ng jīva. Hindi Siya mauunawaan sa pamamagitan ng mga pangalang materyal, mga gawain, o mga katangian; kaya sa kaluluwang nakagapos, Siya’y nananatiling di-maabot ng pagkakilala.

Verse 4

यदा जिघृक्षन् पुरुष: कार्त्स्‍न्येन प्रकृतेर्गुणान् । नवद्वारं द्विहस्ताङ्‌घ्रि तत्रामनुत साध्विति ॥ ४ ॥

Kapag nais ng jīva na lasapin nang lubos ang mga guṇa ng prakṛti, pumipili siya sa maraming anyo ng katawan ng yaong may siyam na ‘pintuan’, dalawang kamay at dalawang paa, na inaakalang ‘pinakamainam’. Kaya siya’y nagiging tao o deva.

Verse 5

बुद्धिं तु प्रमदां विद्यान्ममाहमिति यत्कृतम् । यामधिष्ठाय देहेऽस्मिन् पुमान् भुङ्क्तेऽक्षभिर्गुणान् ॥ ५ ॥

Ang salitang pramadā dito ay tumutukoy sa materyal na buddhi—ang kamangmangan—na lumilikha ng damdaming ‘ako’ at ‘akin’. Sa pag-asa rito, kinikilala ng tao ang katawan bilang sarili at sa pamamagitan ng mga pandama ay nakararanas ng saya at dusa ayon sa mga guṇa; kaya nabibihag ang jīva.

Verse 6

सखाय इन्द्रियगणा ज्ञानं कर्म च यत्कृतम् । सख्यस्तद्वृत्तय: प्राण: पञ्चवृत्तिर्यथोरग: ॥ ६ ॥

Ang limang pandamang gumagawa at ang limang pandamang kumukuha ng kaalaman ay mga lalaking kaibigan ni Purañjanī. Sa tulong ng mga pandamang ito, ang jīva ay nakakamit ng kaalaman at kumikilos. Ang mga galaw ng pandama ay parang mga kaibigang babae, at ang prāṇa ay gaya ng ahas na may limang ulo na gumagana sa limang daloy ng pag-ikot.

Verse 7

बृहद्बलं मनो विद्यादुभयेन्द्रियनायकम् । पञ्चाला: पञ्च विषया यन्मध्ये नवखं पुरम् ॥ ७ ॥

Ang ikalabing-isang tagapaglingkod, ang kumander ng iba, ay tinatawag na isip (manas); siya ang pinuno ng mga pandamang pangkaalaman at panggawa. Ang limang bagay na pandama ang kaharian ng Pañcāla, kung saan nagaganap ang pag-enjoy. Sa loob nito naroon ang lungsod ng katawan na may siyam na tarangkahan.

Verse 8

अक्षिणी नासिके कर्णौ मुखं शिश्नगुदाविति । द्वे द्वे द्वारौ बहिर्याति यस्तदिन्द्रियसंयुत: ॥ ८ ॥

Ang dalawang mata, dalawang butas ng ilong, at dalawang tainga ay mga tarangkahang magkapares. Ang bibig, ari, at puwit ay iba pang mga tarangkahan. Sa katawan na may siyam na tarangkahang ito, ang jīva ay kumikilos sa panlabas na daigdig at tinatamasa ang mga bagay ng pandama gaya ng anyo at lasa.

Verse 9

अक्षिणी नासिके आस्यमिति पञ्चपुर: कृता: । दक्षिणा दक्षिण: कर्ण उत्तरा चोत्तर: स्मृत: । पश्चिमे इत्यधोद्वारौ गुदं शिश्नमिहोच्यते ॥ ९ ॥

Ang dalawang mata, dalawang butas ng ilong, at bibig—limang tarangkahan ito sa harapan. Ang kanang tainga ay itinuturing na tarangkahang timog, at ang kaliwang tainga ay tarangkahang hilaga. Ang dalawang tarangkahan sa kanlurang ibaba ay ang puwit at ari.

Verse 10

खद्योताविर्मुखी चात्र नेत्रे एकत्र निर्मिते । रूपं विभ्राजितं ताभ्यां विचष्टे चक्षुषेश्वर: ॥ १० ॥

Ang dalawang tarangkahang tinawag na Khadyotā at Āvirmukhī ay ang dalawang mata na magkatabi sa iisang lugar. Ang bayang tinawag na Vibhrājita ay dapat maunawaan bilang anyo (rūpa). Kaya ang panginoon ng paningin ay laging tumitingin sa sari-saring anyo.

Verse 11

नलिनी नालिनी नासे गन्ध: सौरभ उच्यते । घ्राणोऽवधूतो मुख्यास्यं विपणो वाग्रसविद्रस: ॥ ११ ॥

Ang dalawang pintuang tinatawag na Nalinī at Nālinī ay ang dalawang butas ng ilong, at ang lungsod na Saurabha ay kumakatawan sa samyo. Ang kasamang tinawag na Avadhūta ay ang pandama ng pang-amoy. Ang pintuang Mukhyā ay ang bibig, ang Vipaṇa ay ang kapangyarihan ng pananalita, at ang Rasavidrasa ay ang pandama ng panlasa.

Verse 12

आपणो व्यवहारोऽत्र चित्रमन्धो बहूदनम् । पितृहूर्दक्षिण: कर्ण उत्तरो देवहू: स्मृत: ॥ १२ ॥

Ang lungsod na tinatawag na Āpaṇa ay kumakatawan sa paggamit ng dila sa pagsasalita, at ang Bahūdana ay ang sari-saring pagkain. Ang kanang tainga ay tinatawag na pintuang Pitṛhū, at ang kaliwang tainga ay pintuang Devahū.

Verse 13

प्रवृत्तं च निवृत्तं च शास्त्रं पञ्चालसंज्ञितम् । पितृयानं देवयानं श्रोत्राच्छ्रुतधराद्‌व्रजेत् ॥ १३ ॥

Ang mga kasulatang gumagabay sa pravṛtti at nivṛtti ay tinatawag na Pañcāla. Sa pamamagitan ng dalawang tainga, tinatanggap at iniingatan ng nilalang ang śruti at nagkakamit ng iba’t ibang kaalaman; dahil sa pakikinig na ito, may napapasa sa Pitṛloka sa landas na Pitṛyāna at may napapasa sa Devaloka sa landas na Devayāna.

Verse 14

आसुरी मेढ्रमर्वाग्द्वार्व्यवायो ग्रामिणां रति: । उपस्थो दुर्मद: प्रोक्तो निऋर्तिर्गुद उच्यते ॥ १४ ॥

Ang mababang pintuang tinatawag na Āsurī ay ang ari; sa pamamagitan nito nararating ang lungsod na Grāmaka, na ukol sa pakikipagtalik at lubhang nakalulugod sa mga karaniwang taong mangmang. Ang kapangyarihang magkaanak ay tinatawag na Durmada, at ang puwit ay tinatawag na Nirṛti.

Verse 15

वैशसं नरकं पायुर्लुब्धकोऽन्धौ तु मे श‍ृणु । हस्तपादौ पुमांस्ताभ्यां युक्तो याति करोति च ॥ १५ ॥

Kapag sinabing pumupunta si Purañjana sa Vaiśasa, ang ibig sabihin ay pumupunta siya sa impiyerno, na may kaugnayan sa puwit. Kasama niya si Lubdhaka, ang pandamang gumagawa sa puwit. Ang dalawang bulag na kasama na nabanggit noon ay ang mga kamay at mga paa. Sa tulong ng kamay at paa, ang nilalang ay nakagagalaw at nakagagawa ng lahat ng uri ng gawain.

Verse 16

अन्त:पुरं च हृदयं विषूचिर्मन उच्यते । तत्र मोहं प्रसादं वा हर्षं प्राप्नोति तद्गुणै: ॥ १६ ॥

Ang “antaḥ-pura” ay tumutukoy sa puso, at ang “viṣūcī”—yaong gumagala sa lahat ng dako—ay tumutukoy sa isip. Sa loob ng isip, nararanasan ng nilalang ang mga bunga ng mga guṇa ng kalikasan: minsan pagkalito, minsan kapanatagan, minsan pagdiriwang ng galak.

Verse 17

यथा यथा विक्रियते गुणाक्तो विकरोति वा । तथा तथोपद्रष्टात्मा तद्वृत्तीरनुकार्यते ॥ १७ ॥

Kung paanong ang nilalang, na naaapektuhan ng buddhi na nadungisan ng mga guṇa, ay nagbabago o kumikilos, gayon din siya—na wari’y tagamasid (upadraṣṭā)—ay ginagaya lamang ang mga pag-ikot ng buddhi. Sa paggising man o sa panaginip, ang buddhi ay lumilikha ng sari-saring kalagayan.

Verse 18

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

Nagpatuloy si Nārada Muni: ang tinawag kong karwahe ay ang katawan mismo; ang mga pandama ang mga kabayong humihila rito. Taon-taon, sa bilis ng panahon, tumatakbo sila nang walang hadlang, ngunit walang tunay na pagsulong. Ang mabuti at masamang gawa ang dalawang gulong; ang tatlong guṇa ang mga watawat; ang limang prāṇa ang pagkakagapos. Ang isip ang renda, ang buddhi ang kutsero. Ang puso ang upuan; ang mga salungatan gaya ng ligaya at sakit ang lugar ng buhol. Ang pitong sangkap ang baluti; ang limang pandamang-gawa ang panlabas na kilos; ang labing-isang pandama ang hukbo. Nalulunod sa pagkalugod ng pandama, ang jīva na nakaupo sa karwahe ay humahabol sa huwad na pagnanasa, gaya ng mirage, tumatakbo sa bawat kapanganakan upang magtamasa ng kalayawan.

Verse 19

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

Nagpatuloy si Nārada Muni: ang tinawag kong karwahe ay ang katawan mismo; ang mga pandama ang mga kabayong humihila rito. Taon-taon, sa bilis ng panahon, tumatakbo sila nang walang hadlang, ngunit walang tunay na pagsulong. Ang mabuti at masamang gawa ang dalawang gulong; ang tatlong guṇa ang mga watawat; ang limang prāṇa ang pagkakagapos. Ang isip ang renda, ang buddhi ang kutsero. Ang puso ang upuan; ang mga salungatan gaya ng ligaya at sakit ang lugar ng buhol. Ang pitong sangkap ang baluti; ang limang pandamang-gawa ang panlabas na kilos; ang labing-isang pandama ang hukbo. Nalulunod sa pagkalugod ng pandama, ang jīva na nakaupo sa karwahe ay humahabol sa huwad na pagnanasa, gaya ng mirage, tumatakbo sa bawat kapanganakan upang magtamasa ng kalayawan.

Verse 20

देहो रथस्त्विन्द्रियाश्व: संवत्सररयोऽगति: । द्विकर्मचक्रस्त्रिगुणध्वज: पञ्चासुबन्धुर: ॥ १८ ॥ मनोरश्मिर्बुद्धिसूतो हृन्नीडो द्वन्द्वकूबर: । पञ्चेन्द्रियार्थप्रक्षेप: सप्तधातुवरूथक: ॥ १९ ॥ आकूतिर्विक्रमो बाह्यो मृगतृष्णां प्रधावति । एकादशेन्द्रियचमू: पञ्चसूनाविनोदकृत् ॥ २० ॥

Nagpatuloy si Nārada Muni: ang tinawag kong karwahe ay ang katawan mismo; ang mga pandama ang mga kabayong humihila rito. Taon-taon, sa bilis ng panahon, tumatakbo sila nang walang hadlang, ngunit walang tunay na pagsulong. Ang mabuti at masamang gawa ang dalawang gulong; ang tatlong guṇa ang mga watawat; ang limang prāṇa ang pagkakagapos. Ang isip ang renda, ang buddhi ang kutsero. Ang puso ang upuan; ang mga salungatan gaya ng ligaya at sakit ang lugar ng buhol. Ang pitong sangkap ang baluti; ang limang pandamang-gawa ang panlabas na kilos; ang labing-isang pandama ang hukbo. Nalulunod sa pagkalugod ng pandama, ang jīva na nakaupo sa karwahe ay humahabol sa huwad na pagnanasa, gaya ng mirage, tumatakbo sa bawat kapanganakan upang magtamasa ng kalayawan.

Verse 21

संवत्सरश्चण्डवेग: कालो येनोपलक्षित: । तस्याहानीह गन्धर्वा गन्धर्व्यो रात्रय: स्मृता: । हरन्त्यायु: परिक्रान्त्या षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ २१ ॥

Ang dating ipinaliwanag bilang Caṇḍavega ay ang makapangyarihang Panahon, na nakikilala sa pamamagitan ng araw at gabi. Ang mga araw ay tinatawag na Gandharva at ang mga gabi ay Gandharvī; sa 360 pag-ikot ng mga ito, unti-unting nababawasan ang haba ng buhay ng katawan.

Verse 22

कालकन्या जरा साक्षाल्लोकस्तां नाभिनन्दति । स्वसारं जगृहे मृत्यु: क्षयाय यवनेश्वर: ॥ २२ ॥

Ang tinawag na Kālakanyā ay dapat maunawaan bilang Jarā, ang katandaan mismo. Walang sinumang nagnanais tanggapin ang katandaan, ngunit si Yavaneśvara—ang Kamatayan—ay tinatanggap si Jarā bilang kapatid na babae para sa pagkapuksa.

Verse 23

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

Ang mga alalahanin at karamdaman ang mga sundalong Yavana na sumusunod sa kanya; gayundin ang mga salot mula sa mga nilalang at impluwensiyang asura. Ang Prajvāra ay sagisag ng dalawang uri ng lagnat. Kaya ang jīva, natatakpan ng kadiliman, ay pinahihirapan ng sari-saring pagdurusang nagmumula sa tadhana, sa ibang nilalang, at sa sarili niyang katawan at isip, at nananatili sa katawang ito hanggang sandaang taon. Bagama’t likas na nirguṇa, ipinapatong niya ang mga katangian ng prāṇa, pandama at isip sa ātman; bulag sa pagnanasa, kumikilos siya sa huwad na “ako” at “akin”.

Verse 24

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

Kaya ang jīva, natatakpan ng kadiliman, ay pinahihirapan ng sari-saring pagdurusang nagmumula sa tadhana, sa ibang nilalang, at sa sarili niyang katawan at isip, at nananatili sa katawang ito hanggang sandaang taon.

Verse 25

आधयो व्याधयस्तस्य सैनिका यवनाश्चरा: । भूतोपसर्गाशुरय: प्रज्वारो द्विविधो ज्वर: ॥ २३ ॥ एवं बहुविधैर्दु:खैर्दैवभूतात्मसम्भवै: । क्लिश्यमान: शतं वर्षं देहे देही तमोवृत: ॥ २४ ॥ प्राणेन्द्रियमनोधर्मानात्मन्यध्यस्य निर्गुण: । शेते कामलवान्ध्यायन्ममाहमिति कर्मकृत् ॥ २५ ॥

Bagama’t likas na nirguṇa, ipinapatong niya ang mga katangian ng prāṇa, pandama at isip sa ātman; bulag sa pagnanasa, kumikilos siya sa diwang “ako” at “akin”.

Verse 26

यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वद‍ृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥

Kapag hindi nakikilala ng kaluluwa ang sariling tunay na anyo at nalilimutan ang Bhagavan, ang Kataas-taasang Guro, siya’y napapailalim sa mga guna ng prakrti. Dahil sa pagkapit sa mga guna, napipilitang gumawa ng karma at ayon sa karma’y tumatanggap ng iba’t ibang katawan—puti, itim, o pula.

Verse 27

यदात्मानमविज्ञाय भगवन्तं परं गुरुम् । पुरुषस्तु विषज्जेत गुणेषु प्रकृते: स्वद‍ृक् ॥ २६ ॥ गुणाभिमानी स तदा कर्माणि कुरुतेऽवश: । शुक्लं कृष्णं लोहितं वा यथाकर्माभिजायते ॥ २७ ॥

Ang kaluluwang nag-aangkin sa mga guna ay kumikilos nang walang kapangyarihan sa sarili; kaya ayon sa karma, isinisilang siya sa maraming katawan—puti, itim, o pula—at gumagala sa sari-saring anyo ng buhay dahil sa mga guna ng prakrti.

Verse 28

शुक्लात्प्रकाशभूयिष्ठाँल्लोकानाप्नोति कर्हिचित् । दु:खोदर्कान् क्रियायासांस्तम:शोकोत्कटान् क्‍वचित् ॥ २८ ॥

Mula sa sattva, kung minsan ay nakakamit ang matataas na daigdig na maliwanag; mula sa rajas ay dumarating ang mga gawaing nakapapagod at bungang pighati; mula sa tamas ay nararanasan ang dilim, dalamhati, at matitinding pagdurusa.

Verse 29

क्‍वचित्पुमान् क्‍वचिच्च स्त्री क्‍वचिन्नोभयमन्धधी: । देवो मनुष्यस्तिर्यग्वा यथाकर्मगुणं भव: ॥ २९ ॥

Natatakpan ng tamas ang isipan, kaya ang kaluluwa’y minsang lalaki, minsang babae, minsang hindi alinman; minsang deva, minsang tao, minsang ibon o hayop. Sa ganitong paraan, ayon sa karma at guna, gumagala siya sa sansara.

Verse 30

क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥

Gaya ng asong gutom at kawawa na umiikot sa bawat bahay at ayon sa tadhana’y minsang napaparusahan at napapalayas, minsan nama’y nabibigyan ng kaunting pagkain; gayon din ang kaluluwang puno ng pagnanasa, gumagala sa iba’t ibang landas—minsan mataas, minsan mababa, minsan sa gitnang mga daigdig—tumatanggap ng kaaya-aya o di-kaaya-aya ayon sa kapalaran.

Verse 31

क्षुत्परीतो यथा दीन: सारमेयो गृहं गृहम् । चरन्विन्दति यद्दिष्टं दण्डमोदनमेव वा ॥ ३० ॥ तथा कामाशयो जीव उच्चावचपथा भ्रमन् । उपर्यधो वा मध्ये वा याति दिष्टं प्रियाप्रियम् ॥ ३१ ॥

Gaya ng asong gutóm at kawawa na naglilibot sa bawat bahay—ayon sa tadhana, minsan napaparusahan at napapalayas, minsan naman nakakakuha ng kaunting pagkain—gayon din ang jīva: dahil sa maraming pagnanasa, gumagala siya sa iba’t ibang anyo ng buhay ayon sa kapalaran; minsan mataas, minsan mababa; minsan sa langit, minsan sa impiyerno, minsan sa mga mundong nasa gitna, at dinaranas ang kanais-nais at di-kanais-nais na bunga.

Verse 32

दु:खेष्वेकतरेणापि दैवभूतात्महेतुषु । जीवस्य न व्यवच्छेद: स्याच्चेत्तत्तत्प्रतिक्रिया ॥ ३२ ॥

Sinisikap ng mga nilalang na salungatin ang iba’t ibang pagdurusang dulot ng tadhana, ng ibang nilalang, o ng katawan at isip. Gayunman, sa kabila ng lahat ng pagsisikap, nananatili silang nakagapos sa mga batas ng kalikasan.

Verse 33

यथा हि पुरुषो भारं शिरसा गुरुमुद्वहन् । तं स्कन्धेन स आधत्ते तथा सर्वा: प्रतिक्रिया: ॥ ३३ ॥

Gaya ng taong may pasan na mabigat sa ulo at kapag sobrang bigat ay inililipat sa balikat upang gumaan ang ulo, gayon din ang lahat ng paraan ng pag-alis ng pasanin: inililipat lamang ang bigat mula sa isang lugar patungo sa iba; hindi ito tunay na nawawala.

Verse 34

नैकान्तत: प्रतीकार: कर्मणां कर्म केवलम् । द्वयं ह्यविद्योपसृतं स्वप्ने स्वप्न इवानघ ॥ ३४ ॥

Nagpatuloy si Nārada: O ikaw na walang kasalanan! Hindi ganap na masasalungat ang bunga ng karma sa pamamagitan lamang ng paglikha ng isa pang gawain, lalo na kung wala itong kamalayan kay Kṛṣṇa; sapagkat kapwa ito nakaugat sa kamangmangan. Kapag may masamang panaginip, hindi ito nawawala sa isa pang masamang guni-guni; nawawala lamang kapag nagising. Gayon din, ang materyal na pag-iral ay panaginip ng avidyā at māyā; ang sukdulang lunas ay magising sa kamalayan kay Kṛṣṇa.

Verse 35

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । मनसा लिङ्गरूपेण स्वप्ने विचरतो यथा ॥ ३५ ॥

Kahit wala naman talaga ang bagay, hindi pa rin humihinto ang pag-ikot sa saṁsāra; gaya ng isip na gumagala sa panaginip sa anyong maselan. Nagdurusa tayo kapag nakakita ng tigre sa panaginip o ng ahas sa guni-guni, ngunit sa totoo’y walang tigre at walang ahas; ang pagdurusa’y mula sa maselang paglikha ng isip at hindi mawawala hangga’t hindi tayo nagigising mula sa panaginip.

Verse 36

अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वय‍वच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥

Ang tunay na kapakinabangan ng nilalang ay makalabas sa kamangmangan na nagdudulot ng paulit-ulit na kapanganakan at kamatayan. Ang lunas ay ang sumuko nang may pinakamataas na bhakti sa Guru, kinatawan ng Panginoon; ang bhakti-yoga na nakatuon kay Bhagavan Vāsudeva ang lumilikha ng tunay na paglayo sa materya at ng wastong kaalaman.

Verse 37

अथात्मनोऽर्थभूतस्य यतोऽनर्थपरम्परा । संसृतिस्तद्वय‍वच्छेदो भक्त्या परमया गुरौ ॥ ३६ ॥ वासुदेवे भगवति भक्तियोग: समाहित: । सध्रीचीनेन वैराग्यं ज्ञानं च जनयिष्यति ॥ ३७ ॥

Ang bhakti-yoga na nakatuon kay Bhagavan Vāsudeva lamang ang nagbubunga ng tunay na paglayo sa materya at wastong kaalaman; kung wala ito, hindi makakamtan ang ganap na pagbitaw ni ang liwanag ng tapat na pagkaunawa sa tattva.

Verse 38

सोऽचिरादेव राजर्षे स्यादच्युतकथाश्रय: । श‍ृण्वत: श्रद्दधानस्य नित्यदा स्यादधीयत: ॥ ३८ ॥

O banal na hari, ang may pananampalataya na laging kumakapit sa mga salaysay ni Acyuta, na walang tigil na nakikinig at nag-aaral, ay di magtatagal at magiging karapat-dapat na makita ang Panginoon nang harapan.

Verse 39

यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥

Mahal na Hari, sa pook na tinitirhan ng mga dalisay na bhāgavata—mga sadhung malinaw ang loob—na sabik sa pakikinig at pagbigkas ng mga katangian ng Panginoon, mula sa bibig ng mga dakilang banal ay umaagos ang nektar ng matatamis na gawain ng Prabhu, na parang alon ng ilog na dumadaloy sa lahat ng dako. Ang umiinom nito nang di nagsasawa, na may malalim na pakikinig, ay hindi tinatablan ng gutom at uhaw, takot, dalamhati, at pagkalito.

Verse 40

यत्र भागवता राजन् साधवो विशदाशया: । भगवद्गुणानुकथनश्रवणव्यग्रचेतस: ॥ ३९ ॥ तस्मिन्महन्मुखरिता मधुभिच्चरित्र- पीयूषशेषसरित: परित: स्रवन्ति । ता ये पिबन्त्यवितृषो नृप गाढकर्णै- स्तान्न स्पृशन्त्यशनतृड्भयशोकमोहा: ॥ ४० ॥

Doon, mula sa bibig ng mga dakilang banal ay umaagos sa lahat ng dako ang mga ilog ng nektar ng matatamis na gawain ng Prabhu, na parang alon ng ilog. O Hari, ang umiinom nito nang di nagsasawa, na may malalim na pakikinig, ay hindi tinatablan ng gutom at uhaw, takot, dalamhati, at pagkalito.

Verse 41

एतैरुपद्रुतो नित्यं जीवलोक: स्वभावजै: । न करोति हरेर्नूनं कथामृतनिधौ रतिम् ॥ ४१ ॥

Dahil ang kaluluwang nakagapos ay laging ginugulo ng mga pangangailangan ng katawan gaya ng gutom at uhaw, kakaunti ang panahon niya upang mahumaling sa nektaryong katha ni Śrī Hari.

Verse 42

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

Si Panginoong Brahmā, pinuno ng mga Prajāpati; si Panginoong Śiva na Girīśa; sina Manu, Dakṣa at iba pang tagapamahala ng sangkatauhan; ang mga banal na brahmacārī na pinangungunahan nina Sanaka at Sanātana; ang mga dakilang ṛṣi na sina Marīci, Atri, Aṅgirā, Pulastya, Pulaha, Kratu, Bhṛgu at Vasiṣṭha; at ako (Nārada) — lahat kami’y matitibay na brāhmaṇa na may karapatang magsalita tungkol sa Veda. Makapangyarihan man sa tapa, pag-aaral at samādhi, kahit nakikita ang Parameśvara, hindi pa rin namin Siya lubos na nakikilala.

Verse 43

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

Si Panginoong Brahmā, pinuno ng mga Prajāpati; si Panginoong Śiva na Girīśa; sina Manu, Dakṣa at iba pang tagapamahala ng sangkatauhan; ang mga banal na brahmacārī na pinangungunahan nina Sanaka at Sanātana; ang mga dakilang ṛṣi na sina Marīci, Atri, Aṅgirā, Pulastya, Pulaha, Kratu, Bhṛgu at Vasiṣṭha; at ako (Nārada) — lahat kami’y matitibay na brāhmaṇa na may karapatang magsalita tungkol sa Veda. Makapangyarihan man sa tapa, pag-aaral at samādhi, kahit nakikita ang Parameśvara, hindi pa rin namin Siya lubos na nakikilala.

Verse 44

प्रजापतिपति: साक्षाद्भगवान् गिरिशो मनु: । दक्षादय: प्रजाध्यक्षा नैष्ठिका: सनकादय: ॥ ४२ ॥ मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्य: पुलह: क्रतु: । भृगुर्वसिष्ठ इत्येते मदन्ता ब्रह्मवादिन: ॥ ४३ ॥ अद्यापि वाचस्पतयस्तपोविद्यासमाधिभि: । पश्यन्तोऽपि न पश्यन्ति पश्यन्तं परमेश्वरम् ॥ ४४ ॥

Si Panginoong Brahmā, pinuno ng mga Prajāpati; si Panginoong Śiva na Girīśa; sina Manu, Dakṣa at iba pang tagapamahala ng sangkatauhan; ang mga banal na brahmacārī na pinangungunahan nina Sanaka at Sanātana; ang mga dakilang ṛṣi na sina Marīci, Atri, Aṅgirā, Pulastya, Pulaha, Kratu, Bhṛgu at Vasiṣṭha; at ako (Nārada) — lahat kami’y matitibay na brāhmaṇa na may karapatang magsalita tungkol sa Veda. Makapangyarihan man sa tapa, pag-aaral at samādhi, kahit nakikita ang Parameśvara, hindi pa rin namin Siya lubos na nakikilala.

Verse 45

शब्दब्रह्मणि दुष्पारे चरन्त उरुविस्तरे । मन्त्रलिङ्गैर्व्यवच्छिन्नं भजन्तो न विदु: परम् ॥ ४५ ॥

Kahit maglakbay sa walang hanggan at mahirap tawiring śabda-brahman (Veda), at sumamba sa iba’t ibang deva ayon sa mga tanda ng mantra, hindi pa rin nila nakikilala ang Kataas-taasang Persona, ang makapangyarihang Bhagavān.

Verse 46

यदा यस्यानुगृह्णाति भगवानात्मभावित: । स जहाति मतिं लोके वेदे च परिनिष्ठिताम् ॥ ४६ ॥

Kapag pinagpala ng Bhagavān ang isang tao sa Kanyang walang-sanhíng awa, ang nagising na deboto ay iniiwan ang mga gawaing makamundo at mga ritwal na pang-karmang binanggit sa Veda, at nananatili sa dalisay na bhakti kay Śrī Hari।

Verse 47

तस्मात्कर्मसु बर्हिष्मन्नज्ञानादर्थकाशिषु । मार्थद‍ृष्टिं कृथा: श्रोत्रस्पर्शिष्वस्पृष्टवस्तुषु ॥ ४७ ॥

Kaya nga, mahal na Haring Barhiṣmān, huwag dahil sa kamangmangan ituring ang mga ritwal ng Veda o mga gawaing naghahangad ng bunga—kahit masarap pakinggan—bilang sukdulang layunin ng buhay; hindi iyon ang huling hantungan।

Verse 48

स्वं लोकं न विदुस्ते वै यत्र देवो जनार्दन: । आहुर्धूम्रधियो वेदं सकर्मकमतद्विद: ॥ ४८ ॥

Ang mga kulang sa talino ay itinuturing na lahat na ang mga ritwal na Vedic. Hindi nila alam ang tunay nilang tahanan kung saan nananahan si Deva Janārdana; kaya nalilinlang sila at naghahanap ng iba pang ‘mga tahanan’.

Verse 49

आस्तीर्य दर्भै: प्रागग्रै: कार्त्स्‍न्येन क्षितिमण्डलम् । स्तब्धो बृहद्वधान्मानी कर्म नावैषि यत्परम् । तत्कर्म हरितोषं यत्सा विद्या तन्मतिर्यया ॥ ४९ ॥

Mahal na Hari, para bang tinakpan mo ang buong daigdig ng matutulis na dulo ng kuśa at naging palalo dahil sa pagpatay ng maraming hayop sa mga yajña; ngunit hindi mo alam ang pinakamataas na gawain. Ang gawaing nagpapalugod kay Hari ang siyang tunay na dakila; iyon ang kaalaman at pag-iisip na nag-aangat sa kamalayan kay Kṛṣṇa।

Verse 50

हरिर्देहभृतामात्मा स्वयं प्रकृतिरीश्वर: । तत्पादमूलं शरणं यत: क्षेमो नृणामिह ॥ ५० ॥

Si Śrī Hari ang Paramātmā at gabay ng lahat ng nilalang na may katawan sa mundong ito; Siya ang kataas-taasang Tagapamahala ng mga gawain ng materyal na kalikasan. Kaya dapat sumilong ang lahat sa Kanyang mga paang-loto; sa gayon nagiging mapalad at mabuti ang buhay।

Verse 51

स वै प्रियतमश्चात्मा यतो न भयमण्वपि । इति वेद स वै विद्वान्यो विद्वान्स गुरुर्हरि: ॥ ५१ ॥

Ang taong nakatuon sa paglilingkod na bhakti ay walang kahit munting takot sa materyal na pag-iral, sapagkat si Śrī Hari ang Paramātmā at pinakamataas na kaibigan ng lahat. Ang nakaaalam ng lihim na ito ang tunay na marunong; at siya’y maaaring maging gurong espirituwal ng daigdig. Ang tunay na sad-guru, kinatawan ni Kṛṣṇa, ay hindi naiiba kay Kṛṣṇa.

Verse 52

नारद उवाच प्रश्न एवं हि सञ्छिन्नो भवत: पुरुषर्षभ । अत्र मे वदतो गुह्यं निशामय सुनिश्चितम् ॥ ५२ ॥

Sinabi ni Nārada: O pinakadakila sa mga tao, nasagot ko nang wasto ang iyong mga tanong. Ngayon, pakinggan mong may katiyakan ang isa pang salaysay na tinatanggap ng mga banal at lubhang lihim.

Verse 53

क्षुद्रं चरं सुमनसां शरणे मिथित्वा रक्तं षडङ्‌घ्रिगणसामसु लुब्धकर्णम् । अग्रे वृकानसुतृपोऽविगणय्य यान्तं पृष्ठे मृगं मृगय लुब्धकबाणभिन्नम् ॥ ५३ ॥

Mahal na Hari, hanapin mo ang usa na kumakain ng damo sa isang magandang hardin ng mga bulaklak kasama ang kanyang kapareha. Labis siyang nakakapit sa kanyang gawain at nalulugod sa matamis na awit ng mga bubuyog. Hindi niya alam na sa unahan ay may tigre na nabubuhay sa laman ng iba, at sa likuran ay may mangangaso na handang tumusok sa kanya ng matutulis na palaso; kaya nalalapit ang kanyang kamatayan.

Verse 54

सुमन:समधर्मणां स्‍त्रीणां शरण आश्रमे पुष्पमधुगन्धवत्क्षुद्रतमं काम्यकर्मविपाकजं कामसुखलवं जैह्व्यौपस्थ्यादि विचिन्वन्तं मिथुनीभूय तदभिनिवेशितमनसंषडङ्‌घ्रिगणसामगीत वदतिमनोहरवनितादिजनालापेष्वतितरामतिप्रलोभितकर्णमग्रे वृकयूथवदात्मन आयुर्हरतोऽहोरात्रान्तान् काललवविशेषानविगणय्य गृहेषु विहरन्तं पृष्ठत एव परोक्षमनुप्रवृत्तो लुब्धक: कृतान्तोऽन्त:शरेण यमिह पराविध्यति तमिममात्मानमहो राजन् भिन्नहृदयं द्रष्टुमर्हसीति ॥ ५४ ॥

Mahal na Hari, ang babae—kaakit-akit sa simula ngunit nakagugulo sa huli—ay tulad ng bulaklak: maganda sa una ngunit kasuklam-suklam sa dulo. Nabibitag sa pagnanasa, ang nilalang ay pumipili ng munting ligayang pandama mula dila hanggang ari, bunga ng karmang hinahangad, at inaakalang masaya sa buhay-pamilya. Kapag kaisa ang asawa, laging nakalubog ang isip sa gayong pag-iisip; at ang kanyang tainga’y labis na naaakit sa matatamis na usapan ng asawa at mga anak, na parang ugong ng mga bubuyog na kumukuha ng pulot. Nakalilimutan niyang sa unahan ay ang Panahon na kumakaltas ng buhay sa pagdaan ng araw at gabi; at hindi niya nakikita ang kamatayan—tulad ng mangangaso—na palihim na sumusunod sa likuran upang tumusok sa kanya ng panloob na palaso. Unawain mo ito: ikaw ay nanganganib sa lahat ng panig.

Verse 55

स त्वं विचक्ष्य मृगचेष्टितमात्मनोऽन्त- श्चित्तं नियच्छ हृदि कर्णधुनीं च चित्ते । जह्यङ्गनाश्रममसत्तमयूथगाथं प्रीणीहि हंसशरणं विरम क्रमेण ॥ ५५ ॥

Mahal na Hari, unawain ang talinghaga ng usa; pigilin ang panloob na isip sa puso, at huwag hayaang ang mga tunog na nakaaakit sa tainga ay manahan sa isipan. Talikuran ang buhay-bahay na puno ng pita at ang mga kuwentong ganyan, at sumilong sa Kataas-taasang Panginoon sa pamamagitan ng awa ng mga pinalayang kaluluwang tulad ng haṁsa. Sa ganitong paraan, unti-unting iwaksi ang pagkahumaling sa materyal na pag-iral.

Verse 56

राजोवाच श्रुतमन्वीक्षितं ब्रह्मन् भगवान् यदभाषत । नैतज्जानन्त्युपाध्याया: किं न ब्रूयुर्विदुर्यदि ॥ ५६ ॥

Sumagot ang Hari: “Mahal na brāhmaṇa, ang sinabi mong mga salita ng Bhagavān ay pinakinggan ko nang buong pag-iingat at pinagbulayan. Napagpasyahan ko na ang mga ācārya na nag-udyok sa akin sa mga gawaing naghahangad ng bunga ay hindi nakaaalam ng lihim na kaalamang ito; kung alam nila, bakit hindi nila ipinaliwanag sa akin?”

Verse 57

संशयोऽत्र तु मे विप्र सञ्छिन्नस्तत्कृतो महान् । ऋषयोऽपि हि मुह्यन्ति यत्र नेन्द्रियवृत्तय: ॥ ५७ ॥

O vipra, dahil sa iyong turo, naputol na ang aking malaking pag-aalinlangan. Nauunawaan ko na ang pagkakaiba ng bhakti, kaalaman, at pagtalikod. Nauunawaan ko rin kung paanong maging ang dakilang mga ṛṣi ay nalilito sa tunay na layunin ng buhay, kung saan walang puwang ang pagnanasa ng mga pandama; lalo nang hindi usapin ang pagpapasasa sa pandama.

Verse 58

कर्माण्यारभते येन पुमानिह विहाय तम् । अमुत्रान्येन देहेन जुष्टानि स यदश्नुते ॥ ५८ ॥

Ang bunga ng anumang ginagawa ng nilalang sa buhay na ito ay tinatamasa o pinapasan sa susunod na buhay, sa ibang katawan.

Verse 59

इति वेदविदां वाद: श्रूयते तत्र तत्र ह । कर्म यत्क्रियते प्रोक्तं परोक्षं न प्रकाशते ॥ ५९ ॥

Sinasabi ng mga dalubhasa sa pasya ng Veda na ang tao’y tumatamasa o nagdurusa sa bunga ng nakaraang karma. Ngunit sa aktuwal, ang katawang gumawa ng gawa sa nakaraang kapanganakan ay nawala na; paano kung gayon mahahayag ang bunga ng karmang iyon sa ibang katawan upang tamasahin o pagdusahan?

Verse 60

नारद उवाच येनैवारभते कर्म तेनैवामुत्र तत्पुमान् । भुङ्क्ते ह्यव्यवधानेन लिङ्गेन मनसा स्वयम् ॥ ६० ॥

Nagpatuloy si Nārada: “Ang nilalang ay kumikilos sa buhay na ito sa pamamagitan ng magaspang na katawan, ngunit ang magaspang na katawan ay itinutulak ng maselang katawan na binubuo ng isip, talino, at ego. Kapag nawala ang magaspang na katawan, nananatili ang maselang katawan upang tumamasa o magdusa; kaya walang pagbabago.”

Verse 61

शयानमिममुत्सृज्य श्वसन्तं पुरुषो यथा । कर्मात्मन्याहितं भुङ्क्ते ताद‍ृशेनेतरेण वा ॥ ६१ ॥

Gaya sa panaginip, ang tao na natutulog ay tila iniiwan ang magaspang na katawan at sa gawa ng isip at talino ay kumikilos sa ibang katawan bilang isang deva o bilang aso; gayundin, pagtalikod sa katawang ito, ang jīva ay pumapasok sa katawan ng hayop o ng deva sa mundong ito o sa iba pa upang danasin ang bunga ng dating karma.

Verse 62

ममैते मनसा यद्यदसावहमिति ब्रुवन् । गृह्णीयात्तत्पुमान् राद्धं कर्म येन पुनर्भव: ॥ ६२ ॥

Ang nilalang na buhay ay nabibihag ng pag-aakalang pangkatawan: “Ako ito, ako iyon; ito ang tungkulin ko.” Mga bakas lamang ito ng isip at panandalian; gayunman, sa biyaya ng Bhagavān, ang Kataas-taasang Persona, nabibigyan ang jīva ng pagkakataong isakatuparan ang mga guniguni ng isip at kaya tumatanggap ng panibagong katawan.

Verse 63

यथानुमीयते चित्तमुभयैरिन्द्रियेहितै: । एवं प्राग्देहजं कर्म लक्ष्यते चित्तवृत्तिभि: ॥ ६३ ॥

Nauunawaan ang kalagayan ng kamalayan ng nilalang sa pamamagitan ng gawain ng dalawang uri ng pandama: yaong tumatanggap ng kaalaman at yaong nagsasagawa ng kilos. Gayundin, sa kalagayan ng isip at mga daloy ng kamalayan, natutunton ang karma mula sa dating katawan at ang katayuan sa nakaraang buhay.

Verse 64

नानुभूतं क्‍व चानेन देहेनाद‍ृष्टमश्रुतम् । कदाचिदुपलभ्येत यद्रूपं याद‍ृगात्मनि ॥ ६४ ॥

Kung minsan ay bigla nating nararanasan ang isang bagay na hindi pa nakita o narinig ng kasalukuyang katawan; at kung minsan, ang gayong mga bagay ay biglang lumilitaw din sa panaginip.

Verse 65

तेनास्य ताद‍ृशं राजँल्लिङ्गिनो देहसम्भवम् । श्रद्धत्स्वाननुभूतोऽर्थो न मन: स्प्रष्टुमर्हति ॥ ६५ ॥

Kaya nga, mahal na Hari, ang jīva na may maselang balabal ng isip (liṅga-śarīra) ay lumilikha ng sari-saring kaisipan at larawan dahil sa dating katawan; tanggapin mo ito bilang tiyak. Ang hindi naranasan sa naunang katawan ay hindi kayang likhain o kahit maabot ng isip.

Verse 66

मन एव मनुष्यस्य पूर्वरूपाणि शंसति । भविष्यतश्च भद्रं ते तथैव न भविष्यत: ॥ ६६ ॥

O Hari, nawa’y pagpalain ka. Ang isipan ang nagpapahiwatig ng mga katawan sa nakaraan at sa hinaharap ng kaluluwa. Ayon sa pakikisama sa prakṛti, kung ano ang anyo ng pag-iisip ay ganoon ang matatamong katawan; kaya sa isipan mauunawaan ang dating buhay at ang darating na katawan.

Verse 67

अद‍ृष्टमश्रुतं चात्र क्‍वचिन्मनसि द‍ृश्यते । यथा तथानुमन्तव्यं देशकालक्रियाश्रयम् ॥ ६७ ॥

Minsan sa panaginip, may nakikita sa isipan na hindi pa naranasan o narinig sa buhay na ito; ngunit ang lahat ng iyon ay naranasan na sa iba’t ibang lugar, panahon, at kalagayan. Ganyan ang dapat unawain.

Verse 68

सर्वे क्रमानुरोधेन मनसीन्द्रियगोचरा: । आयान्ति बहुशो यान्ति सर्वे समनसो जना: ॥ ६८ ॥

Ang mga bagay na saklaw ng isip at pandama ay dumarating at umaalis nang paulit-ulit ayon sa pagkakasunod. Sa isip ng mga may magkakatulad na hangarin, nagsasama-sama ang mga larawang ito sa iba’t ibang timpla; kaya minsan lumilitaw ang anyong tila hindi pa nakita o narinig.

Verse 69

सत्त्वैकनिष्ठे मनसि भगवत्पार्श्ववर्तिनि । तमश्चन्द्रमसीवेदमुपरज्यावभासते ॥ ६९ ॥

Kapag ang isip ay nakatuon sa sattva at laging nasa piling ng Bhagavān, ang deboto ay makakamasid sa sanlibutan gaya ng pagtanaw ng Panginoon. Hindi ito laging nangyayari, ngunit nahahayag ito tulad ng dilim ni Rāhu na nakikita sa harap ng kabilugan ng buwan.

Verse 70

नाहं ममेति भावोऽयं पुरुषे व्यवधीयते । यावद् बुद्धिमनोऽक्षार्थगुणव्यूहो ह्यनादिमान् ॥ ७० ॥

Hangga’t umiiral ang walang-simulang maselang katawan—binubuo ng talino, isip, pandama, mga bagay ng pandama, at mga bunga ng mga guṇa—mananatili ang maling pagkakakilanlan na “ako” at “akin,” pati ang pagkapit sa magaspang na katawan.

Verse 71

सुप्तिमूर्च्छोपतापेषु प्राणायनविघातत: । नेहतेऽहमिति ज्ञानं मृत्युप्रज्वारयोरपि ॥ ७१ ॥

Sa mahimbing na tulog, pagkahimatay, matinding dagok, oras ng kamatayan, o mataas na lagnat, humihinto ang galaw ng prāṇa-vāyu; noon nawawala ang pagkaalam na ‘ako ang katawang ito’.

Verse 72

गर्भे बाल्येऽप्यपौष्कल्यादेकादशविधं तदा । लिङ्गं न द‍ृश्यते यून: कुह्वां चन्द्रमसो यथा ॥ ७२ ॥

Sa sinapupunan at sa pagkabata, dahil hindi pa ganap, ang labing-isang bahagi—sampung pandama at isip—ay hindi lantad; gaya ng buwan na natatakpan sa dilim ng gabing walang buwan.

Verse 73

अर्थे ह्यविद्यमानेऽपि संसृतिर्न निवर्तते । ध्यायतो विषयानस्य स्वप्नेऽनर्थागमो यथा ॥ ७३ ॥

Sa panaginip, ang mga bagay ng pandama ay wala naman talaga, ngunit dahil sa pagninilay sa mga ito ay lumilitaw at nagdadala ng kapinsalaan; gayon din, dahil sa pagkakapit sa mga bagay, hindi humihinto ang pag-ikot sa sansara kahit walang tuwirang ugnay.

Verse 74

एवं पञ्चविधं लिङ्गं त्रिवृत् षोडश विस्तृतम् । एष चेतनया युक्तो जीव इत्यभिधीयते ॥ ७४ ॥

Limang bagay ng pandama, limang pandamang-kilos, limang pandamang-kaalaman, at isip—ito ang labing-anim na paglawak ng materya. Kapag nasa impluwensiya ng tatlong guṇa at kaugnay ng kamalayan, ito ang tinatawag na nakagapos na jīva.

Verse 75

अनेन पुरुषो देहानुपादत्ते विमुञ्चति । हर्षं शोकं भयं दु:खं सुखं चानेन विन्दति ॥ ७५ ॥

Sa pamamagitan ng maselang linga (maselang katawan) na ito, ang jīva ay kumukuha at nagbibitiw ng magagaspang na katawan; at sa pamamagitan din nito nararanasan ang galak, dalamhati, takot, pighati, at ligaya.

Verse 76

यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥

Gaya ng uod na humahawak muna sa bagong dahon bago bitawan ang luma, gayon din ang jīva: ayon sa dating karma, hindi niya iniiwan ang pagkapit sa kasalukuyang katawan hangga’t hindi niya nakakamtan ang ibang katawan, kahit sa oras ng kamatayan.

Verse 77

यथा तृणजलूकेयं नापयात्यपयाति च । न त्यजेन्म्रियमाणोऽपि प्राग्देहाभिमतिं जन: ॥ ७६ ॥ यावदन्यं न विन्देत व्यवधानेन कर्मणाम् । मन एव मनुष्येन्द्र भूतानां भवभावनम् ॥ ७७ ॥

O hari ng mga tao, hangga’t hindi pa nakakamtan ng jīva ang ibang katawan ayon sa daloy ng karma, ang isip ang nagpapalago ng pag-iral-muli ng mga nilalang at siyang sisidlan ng lahat ng pagnanasa.

Verse 78

यदाक्षैश्चरितान् ध्यायन् कर्माण्याचिनुतेऽसकृत् । सति कर्मण्यविद्यायां बन्ध: कर्मण्यनात्मन: ॥ ७८ ॥

Kapag paulit-ulit na iniisip ng tao ang mga bagay na naranasan ng mga pandama, paulit-ulit din siyang nag-iipon ng karma. Kapag ang karma ay may kasamang kamangmangan (avidyā), naroon ang pagkagapos; sa gawaing nakabatay sa ‘hindi-sarili’ naroon ang tanikala.

Verse 79

अतस्तदपवादार्थं भज सर्वात्मना हरिम् । पश्यंस्तदात्मकं विश्वं स्थित्युत्पत्त्यप्यया यत: ॥ ७९ ॥

Kaya upang mapawi ang pagkagapos na iyon, maglingkod nang buong sarili sa Panginoong Hari. Sa Kanyang kalooban nalilikha, napapanatili, at nalulusaw ang sansinukob; kaya masdan ang daigdig na puspos ng Kanyang pagka-Diyos.

Verse 80

मैत्रेय उवाच भागवतमुख्यो भगवान्नारदो हंसयोर्गतिम् । प्रदर्श्य ह्यमुमामन्‍त्र्य सिद्धलोकं ततोऽगमत् ॥ ८० ॥

Sinabi ni Maitreya: Si Nārada, ang pinakadakilang bhāgavata, ay nagpakita ng landas ng haṁsa-yoga at inanyayahan ang hari; pagkaraan ay umalis siya patungong Siddhaloka.

Verse 81

प्राचीनबर्ही राजर्षि: प्रजासर्गाभिरक्षणे । आदिश्य पुत्रानगमत्तपसे कपिलाश्रमम् ॥ ८१ ॥

Sa harap ng kanyang mga ministro, iniatas ng banal na Haring Prācīnabarhi sa kanyang mga anak na pangalagaan ang mga mamamayan; saka niya iniwan ang tahanan at nagtungo sa Kapilāśrama upang magsagawa ng austeridad.

Verse 82

तत्रैकाग्रमना धीरो गोविन्दचरणाम्बुजम् । विमुक्तसङ्गोऽनुभजन् भक्त्या तत्साम्यतामगात् ॥ ८२ ॥

Sa Kapilāśrama, ang matatag na Haring Prācīnabarhi ay nagtuon ng isip sa lotus na paa ni Govinda; malaya sa pagkakapit, naglingkod siya nang may bhakti at nakamit ang ganap na paglaya at kalagayang espirituwal na kapantay sa kalidad ng Kataas-taasang Panginoon.

Verse 83

एतदध्यात्मपारोक्ष्यं गीतं देवर्षिणानघ । य: श्रावयेद्य: श‍ृणुयात्स लिङ्गेन विमुच्यते ॥ ८३ ॥

O Vidura na walang dungis, ang sinumang makinig sa salaysay na ito ng lihim na kaalamang espirituwal na inawit ni Narada, o magpakinggan nito sa iba, ay mapapalaya mula sa pag-aakalang siya ang katawan.

Verse 84

एतन्मुकुन्दयशसा भुवनं पुनानं देवर्षिवर्यमुखनि:सृतमात्मशौचम् । य: कीर्त्यमानमधिगच्छति पारमेष्ठ्यं नास्मिन् भवे भ्रमति मुक्तसमस्तबन्ध: ॥ ८४ ॥

Ang salaysay na ito na nagmula sa bibig ng dakilang rishi na si Narada ay puspos ng kaluwalhatian ni Mukunda; kaya nililinis nito ang daigdig at pinadadalisay ang puso. Ang sinumang umaawit at naglalahad nito ay makaaabot sa pinakamataas na kalagayan; malaya sa lahat ng gapos, hindi na siya gagala sa mundong ito.

Verse 85

अध्यात्मपारोक्ष्यमिदं मयाधिगतमद्भुतम् । एवं स्त्रियाश्रम: पुंसश्छिन्नोऽमुत्र च संशय: ॥ ८५ ॥

Ang kahanga-hangang lihim na kaalamang espirituwal na ito ay natutuhan ko mula sa aking gurong espirituwal. Ang sinumang makaunawa sa layunin ng alegoryang ito ay mapapalaya mula sa pag-aakalang siya ang katawan at mauunawaan nang malinaw ang buhay matapos ang kamatayan; ang paglalakbay ng kaluluwa ay luminaw sa pag-aaral ng salaysay na ito.