Adhyaya 26

Verse 1

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Nārada: Mahal na Hari, minsan si Haring Purañjana, ang dakilang mamamana, ay nagsuot ng gintong baluti at may lalagyan ng palaso na di nauubos. Sumakay siya sa karwaheng pandigma na pinalamutian ng ginto, hinihila ng limang matutuling kabayo, at kasama ang labing-isang pinunong kawal ay nagtungo sa gubat na tinatawag na Pañca-prastha. Ang karwahe ay may dalawang gulong at isang umiinog na ehe; may tatlong watawat, isang renda, isang kutsero, isang upuan, dalawang poste ng pangkabit, limang sandata, pitong panakip; may limang paraan ng pag-usad at limang hadlang sa unahan.

Verse 2

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Narada: O Hari, minsan ang Haring Purañjana, ang dakilang mamamana, na may gintong baluti at sisidlang may di-mauubos na palaso, kasama ang labing-isang pinunong-militar, ay sumakay sa karwaheng ginayakan ng ginto na hinihila ng limang matutuling kabayo at nagtungo sa gubat na tinatawag na Pañca-prastha. Ang karwahe ay may dalawang gulong at isang ehe, tatlong watawat, isang renda, isang kutsero, isang upuan, dalawang poste ng pamatok, limang sandata, pitong pantakip, limang paraan ng pag-usad, at limang hadlang sa unahan.

Verse 3

नारद उवाच स एकदा महेष्वासो रथं पञ्चाश्वमाशुगम् । द्वीषं द्विचक्रमेकाक्षं त्रिवेणुं पञ्चबन्धुरम् ॥ १ ॥ एकरश्म्येकदमनमेकनीडं द्विकूबरम् । पञ्चप्रहरणं सप्तवरूथं पञ्चविक्रमम् ॥ २ ॥ हैमोपस्करमारुह्य स्वर्णवर्माक्षयेषुधि: । एकादशचमूनाथ: पञ्चप्रस्थमगाद्वनम् ॥ ३ ॥

Sinabi ni Narada: O hari, si Purañjana ay sumakay sa karwaheng ginayakan ng ginto na hinihila ng limang matutuling kabayo. Suot ang gintong baluti at dala ang sisidlang di-nauubos na palaso, kasama ang labing-isang pinunong-militar, siya’y tumulak patungo sa gubat na Pañca-prastha; ang mga bahagi ng karwahe—dalawang gulong, isang ehe, tatlong watawat, isang renda, at iba pa—ay gaya ng naunang paglalarawan.

Verse 4

चचार मृगयां तत्र द‍ृप्त आत्तेषुकार्मुक: । विहाय जायामतदर्हां मृगव्यसनलालस: ॥ ४ ॥

Doon, may pagmamataas niyang kinuha ang busog at palaso at naglibot upang mangaso. Dahil sa matinding pagnanasa sa bisyo ng pangangaso, hindi niya inalintana ang kanyang reyna—na hindi nararapat iwan—at nagtungo sa gubat.

Verse 5

आसुरीं वृत्तिमाश्रित्य घोरात्मा निरनुग्रह: । न्यहनन्निशितैर्बाणैर्वनेषु वनगोचरान् ॥ ५ ॥

Noong panahong iyon, napasailalim siya sa ugaling asura kaya naging mabagsik at walang habag ang puso. Sa matutulis na palaso, pinatay niya ang maraming inosenteng hayop na naninirahan sa gubat.

Verse 6

तीर्थेषु प्रतिद‍ृष्टेषु राजा मेध्यान् पशून् वने । यावदर्थमलं लुब्धो हन्यादिति नियम्यते ॥ ६ ॥

Itinatakda ng śāstra: kung ang isang hari ay labis na naaakit sa pagkain ng karne, maaari siyang—ayon sa mga tuntunin ng paghahandog sa banal na kasulatan—magpunta sa gubat matapos dumalaw sa mga banal na pook at pumatay lamang ng mga hayop na ‘medhya’ (nararapat sa handog) ayon sa pangangailangan. Ipinagbabawal ang pagpatay nang walang dahilan o walang hangganan. Iniaayos ito ng Veda upang pigilan ang pagwawaldas ng mga mangmang na pinaghaharian ng rajas at tamas.

Verse 7

य एवं कर्म नियतं विद्वान् कुर्वीत मानव: । कर्मणा तेन राजेन्द्र ज्ञानेन न स लिप्यते ॥ ७ ॥

Nagpatuloy si Narada Muni sa pagsasalita kay Haring Pracinabarhisat: Mahal na Hari, sinumang tao na gumagawa ayon sa mga direksyon ng mga kasulatang Vedic ay hindi nasasangkot sa mga gawaing may bungang-isip.

Verse 8

अन्यथा कर्म कुर्वाणो मानारूढो निबध्यते । गुणप्रवाहपतितो नष्टप्रज्ञो व्रजत्यध: ॥ ८ ॥

Kung hindi, ang isang taong kumikilos nang pabigla-bigla ay bumabagsak dahil sa maling prestihiyo. Sa gayon siya ay nasasangkot sa mga batas ng kalikasan, nawawalan ng tunay na katalinuhan at tuluyang naliligaw sa siklo ng kapanganakan at kamatayan.

Verse 9

तत्र निर्भिन्नगात्राणां चित्रवाजै: शिलीमुखै: । विप्लवोऽभूद्दु:खितानां दु:सह: करुणात्मनाम् ॥ ९ ॥

Nang nangangaso si Haring Puranjana sa ganitong paraan, maraming hayop sa kagubatan ang namatay nang may matinding sakit, na tinusok ng matatalim na palaso. Nang makita ang mga mapangwasak at kakila-kilabot na gawaing ito ng Hari, ang lahat ng taong maawain ay labis na nalungkot.

Verse 10

शशान् वराहान् महिषान् गवयान् रुरुशल्यकान् । मेध्यानन्यांश्च विविधान् विनिघ्नन् श्रममध्यगात् ॥ १० ॥

Sa ganitong paraan pinatay ni Haring Puranjana ang maraming hayop, kabilang ang mga kuneho, baboy-ramo, kalabaw, bison, itim na usa, porcupines at iba pang hayop. Pagkatapos ng walang tigil na pagpatay, ang Hari ay naging pagod na pagod.

Verse 11

तत: क्षुत्तृट्परिश्रान्तो निवृत्तो गृहमेयिवान् । कृतस्‍नानोचिताहार: संविवेश गतक्लम: ॥ ११ ॥

Pagkatapos nito, ang Hari, na pagod na pagod, gutom at uhaw, ay bumalik sa kanyang maharlikang palasyo. Pagkabalik, siya ay naligo at kumain ng angkop na hapunan. Pagkatapos ay nagpahinga siya at sa gayon ay naging malaya sa lahat ng pagkapagod.

Verse 12

आत्मानमर्हयां चक्रे धूपालेपस्रगादिभि: । साध्वलङ्कृतसर्वाङ्गो महिष्यामादधे मन: ॥ १२ ॥

Pagkaraan nito, pinalamutian ni Haring Purañjana ang kanyang katawan ng insenso, pahid na mabangong sandalwood, at mga kuwintas ng bulaklak. Sa gayon siya’y naging sariwa at saka hinanap ang kanyang reyna.

Verse 13

तृप्तो हृष्ट: सुद‍ृप्तश्च कन्दर्पाकृष्टमानस: । न व्यचष्ट वरारोहां गृहिणीं गृहमेधिनीम् ॥ १३ ॥

Matapos kumain at mabusog, nakadama si Haring Purañjana ng tuwa ngunit may halong pagmamataas. Sa halip na umangat ang kamalayan, nabihag siya ni Kamadeva at nagnasang hanapin ang asawang nagbibigay-kasiyahan sa buhay-bahay.

Verse 14

अन्त:पुरस्त्रियोऽपृच्छद्विमना इव वेदिषत् । अपि व: कुशलं रामा: सेश्वरीणां यथा पुरा ॥ १४ ॥

Noong sandaling iyon, bahagyang nabalisa si Haring Purañjana at nagtanong sa mga babae sa palasyo: “Mga magagandang binibini, kayo ba at ang inyong ginang (reyna) ay ligtas at masaya gaya ng dati?”

Verse 15

न तथैतर्हि रोचन्ते गृहेषु गृहसम्पद: । यदि न स्याद्गृहे माता पत्नी वा पतिदेवता । व्यङ्गे रथ इव प्राज्ञ: को नामासीत दीनवत् ॥ १५ ॥

Sinabi ni Haring Purañjana: “Ngayon, ang mga yaman at kagamitan sa bahay ay hindi na kaakit-akit gaya ng dati. Kung sa tahanan ay walang ina o asawang tumitingin sa asawa bilang ‘pati-devatā,’ ang bahay ay parang karwaheng walang gulong; sinong mangmang ang uupo sa gayong di-magagamit na sasakyan?”

Verse 16

क्‍व वर्तते सा ललना मज्जन्तं व्यसनार्णवे । या मामुद्धरते प्रज्ञां दीपयन्ती पदे पदे ॥ १६ ॥

Nasaan ang magandang babaeng iyon na laging nagliligtas sa akin kapag ako’y lumulubog sa dagat ng kapahamakan? Sa bawat hakbang, pinapaliwanag niya ang aking pag-iisip at inililigtas ako—pakisabi kung nasaan siya.

Verse 17

रामा ऊचु: नरनाथ न जानीमस्त्वत्प्रिया यद्वय‍वस्यति । भूतले निरवस्तारे शयानां पश्य शत्रुहन् ॥ १७ ॥

Nagsalita ang mga babae: “O hari ng mga mamamayan, hindi namin alam kung bakit ang iyong minamahal na reyna ay pumili ng ganitong kalagayan. O tagapagpuksa ng kaaway, masdan—siya’y nakahiga sa lupa na walang sapin; hindi namin maunawaan ang kanyang ginagawa.”

Verse 18

नारद उवाच पुरञ्जन: स्वमहिषीं निरीक्ष्यावधुतां भुवि । तत्सङ्गोन्मथितज्ञानो वैक्लव्यं परमं ययौ ॥ १८ ॥

Sinabi ni Nārada: “Mahal na Haring Prācīnabarhi, nang makita ni Purañjana ang kanyang reyna na nakahandusay sa lupa na tila isang naglalakbay na asceta, agad na nayanig ang kanyang pag-unawa dahil sa pagkakapit, at siya’y nalugmok sa matinding pagkalito.”

Verse 19

सान्‍त्वयन् श्लक्ष्णया वाचा हृदयेन विदूयता । प्रेयस्या: स्‍नेहसंरम्भलिङ्गमात्मनि नाभ्यगात् ॥ १९ ॥

Ang hari, bagaman sugatan ang loob, ay nagsimulang magsalita sa kanyang asawa sa napakalambing na pananalita upang aliwin siya. Kahit puno ng pagsisisi at nagsisikap magpayapa, wala siyang nakitang anumang tanda ng galit na isinilang ng pag-ibig sa puso ng kanyang minamahal.

Verse 20

अनुनिन्येऽथ शनकैर्वीरोऽनुनयकोविद: । पस्पर्श पादयुगलमाह चोत्सङ्गलालिताम् ॥ २० ॥

Pagkaraan, ang magiting na hari, bihasa sa pag-amo, ay dahan-dahang nagpatahimik sa reyna. Una niyang hinipo ang dalawang paa nito, saka siya’y niyakap nang marahan, pinaupo sa kanyang kandungan, at nagsimulang magsalita nang ganito.

Verse 21

पुरञ्जन उवाच नूनं त्वकृतपुण्यास्ते भृत्या येष्वीश्वरा: शुभे । कृताग:स्वात्मसात्कृत्वा शिक्षादण्डं न युञ्जते ॥ २१ ॥

Sinabi ni Purañjana: “Mahal kong magandang asawa, kapag tinanggap ng panginoon ang lingkod bilang kanya ngunit hindi siya pinarurusahan upang turuan sa kanyang mga pagkakasala, ang lingkod na iyon ay dapat ituring na kapus-palad, salat sa mabuting kapalaran.”

Verse 22

परमोऽनुग्रहो दण्डो भृत्येषु प्रभुणार्पित: । बालो न वेद तत्तन्वि बन्धुकृत्यममर्षण: ॥ २२ ॥

O mahal kong dalagang payat, kapag pinaparusahan ng panginoon ang lingkod, tanggapin ito bilang dakilang habag. Ang nagagalit ay mangmang, sapagkat tungkulin ng kaibigan ang magtuwid.

Verse 23

सा त्वं मुखं सुदति सुभ्र्‌वनुरागभार व्रीडाविलम्बविलसद्धसितावलोकम् । नीलालकालिभिरुपस्कृतमुन्नसं न: स्वानां प्रदर्शय मनस्विनि वल्गुवाक्यम् ॥ २३ ॥

O asawa kong may magagandang ngipin at kilay, ipakita mo sa akin ang iyong mukhang may ngiting sulyap—na nahihinto sa hiya at punô ng pag-ibig—na pinalamutian ng bughaw-itim na buhok at matayog na ilong, kasama ng matatamis na salita; iwan ang galit at mahabag ka sa akin.

Verse 24

तस्मिन्दधे दममहं तव वीरपत्नि योऽन्यत्र भूसुरकुलात्कृतकिल्बिषस्तम् । पश्ये न वीतभयमुन्मुदितं त्रिलोक्या- मन्यत्र वै मुररिपोरितरत्र दासात् ॥ २४ ॥

O asawa ng bayani, kung may lumapastangan sa iyo, sabihin mo sa akin. Hangga’t hindi siya kabilang sa angkan ng brāhmaṇa, handa akong parusahan siya. Ngunit tungkol sa sinumang lumapastangan sa lingkod ni Muraripu—Śrī Kṛṣṇa—sa tatlong daigdig, wala akong patatawarin.

Verse 25

वक्त्रं न ते वितिलकं मलिनं विहर्षं संरम्भभीममविमृष्टमपेतरागम् । पश्ये स्तनावपि शुचोपहतौ सुजातौ बिम्बाधरं विगतकुङ्कुमपङ्करागम् ॥ २५ ॥

Mahal ko, hanggang ngayon hindi ko pa nakita ang iyong mukha na walang tilaka; ni nakita ko itong maputla, malungkot, nakakatakot sa galit, walang ayos at walang lambing. Hindi ko rin nakita ang iyong magagandang dibdib na nababasa ng luha, ni ang iyong mga labing pulang gaya ng bungang bimba na nawalan ng kulay ng kumkum.

Verse 26

तन्मे प्रसीद सुहृद: कृतकिल्बिषस्य स्वैरं गतस्य मृगयां व्यसनातुरस्य । का देवरं वशगतं कुसुमास्त्रवेग विस्रस्तपौंस्‍नमुशती न भजेत कृत्ये ॥ २६ ॥

Mahal kong Reyna, dahil sa makasalanang pagnanasa nagpunta ako sa gubat upang mangaso nang hindi ka pinagtatanungan; kaya inaamin kong nasaktan kita. Gayunman, ikalugod mo pa rin ako, na wari’y ako ang iyong pinakamalapit na nasasakupan. Tunay na nagdadalamhati ako, ngunit tinamaan ng palasong bulaklak ni Kupido kaya nag-aalab din sa pita; aling magandang babae ang tatalikod sa pakikipag-isa sa asawang mapusok at nasa ilalim ng kanyang kapangyarihan?