Adhyaya 25

Verse 1

मैत्रेय उवाच इति सन्दिश्य भगवान् बार्हिषदैरभिपूजित: । पश्यतां राजपुत्राणां तत्रैवान्तर्दधे हर: ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: Pagkatapos magbilin nang ganito, si Bhagavān Hara (Śiva) ay sinamba ng mga anak ni Haring Barhiṣat nang may bhakti at paggalang. Sa harap ng mga prinsipe, siya’y naglaho roon din.

Verse 2

रुद्रगीतं भगवत: स्तोत्रं सर्वे प्रचेतस: । जपन्तस्ते तपस्तेपुर्वर्षाणामयुतं जले ॥ २ ॥

Ang lahat ng prinsipe Pracetā ay tumayo sa tubig sa loob ng sampung libong taon, na patuloy na binibigkas ang stotra na ibinigay ni Bhagavān Rudra.

Verse 3

प्राचीनबर्हिषं क्षत्त: कर्मस्वासक्तमानसम् । नारदोऽध्यात्मतत्त्वज्ञ: कृपालु: प्रत्यबोधयत् ॥ ३ ॥

O Kṣattā, ang isip ni Haring Prācīnabarhiṣ ay nakagapos sa mga gawaing naghahangad ng bunga. Noon, si Nārada—mahabagin at dalubhasa sa katotohanang espirituwal—ay naantig at ginising ang hari, at tinuruan siya tungkol sa buhay na maka-Diyos.

Verse 4

श्रेयस्त्वं कतमद्राजन् कर्मणात्मन ईहसे । दु:खहानि: सुखावाप्ति: श्रेयस्तन्नेह चेष्यते ॥ ४ ॥

Sinabi ni Nārada Muni: “O Hari, anong pinakamataas na kabutihan ang hinahangad mo sa mga gawaing may pag-asam ng bunga? Ang tunay na layunin ng buhay ay pag-alis ng pagdurusa at pag-abot ng kaligayahan, ngunit hindi ito nakakamtan sa karmang naghahangad ng bunga lamang.”

Verse 5

राजोवाच न जानामि महाभाग परं कर्मापविद्धधी: । ब्रूहि मे विमलं ज्ञानं येन मुच्येय कर्मभि: ॥ ५ ॥

Sumagot ang hari: “O dakilang Nārada, ang aking pag-iisip ay nababalot ng karmang naghahangad ng bunga; kaya hindi ko alam ang sukdulang layunin. Ipagkaloob mo sa akin ang dalisay na kaalaman upang makalaya ako sa pagkakagapos ng karma.”

Verse 6

गृहेषु कूटधर्मेषु पुत्रदारधनार्थधी: । न परं विन्दते मूढो भ्राम्यन् संसारवर्त्मसु ॥ ६ ॥

Ang taong nakatuon lamang sa huwad na “tungkulin” ng buhay-bahay—nakagapos sa anak, asawa, at kayamanan—ay hindi nakakakita ng sukdulang layunin. Ang mangmang na iyon ay gumagala sa landas ng saṁsāra, sa iba’t ibang katawan.

Verse 7

नारद उवाच भो भो: प्रजापते राजन् पशून् पश्य त्वयाध्वरे । संज्ञापिताञ्जीवसङ्घान्निर्घृणेन सहस्रश: ॥ ७ ॥

Sinabi ni Nārada: “O tagapamahala ng mga mamamayan, mahal na hari, masdan mo ang mga hayop na inialay mo sa dako ng paghahandog, nang walang habag, sa libu-libo.”

Verse 8

एते त्वां सम्प्रतीक्षन्ते स्मरन्तो वैशसं तव । सम्परेतम् अय:कूटैश्छिन्दन्त्युत्थितमन्यव: ॥ ८ ॥

Ang lahat ng hayop na ito ay naghihintay sa iyong kamatayan, inaalala ang pananakit na ginawa mo. Pagkamatay mo, sa galit ay babangon sila at tatarakan ang iyong katawan ng mga sungay na tila bakal.

Verse 9

अत्र ते कथयिष्येऽमुमितिहासं पुरातनम् । पुरञ्जनस्य चरितं निबोध गदतो मम ॥ ९ ॥

Sa pagkakataong ito, isasalaysay ko sa iyo ang isang sinaunang kasaysayan tungkol sa buhay ni Haring Purañjana. Makinig nang buong pag-iingat.

Verse 10

आसीत्पुरञ्जनो नाम राजा राजन् बृहच्छ्रवा: । तस्याविज्ञातनामासीत्सखाविज्ञातचेष्टित: ॥ १० ॥

Mahal na Hari, noong unang panahon ay may haring nagngangalang Purañjana, tanyag sa dakilang mga gawain. May kaibigan siyang si Avijñāta, na ang mga kilos ay di maunawaan ninuman.

Verse 11

सोऽन्वेषमाण: शरणं बभ्राम पृथिवीं प्रभु: । नानुरूपं यदाविन्ददभूत्स विमना इव ॥ ११ ॥

Naghahanap siya ng angkop na kanlungan kaya nilibot niya ang buong daigdig. Ngunit hindi niya natagpuan ang lugar na ayon sa nais niya, kaya siya’y nalungkot at nabigo.

Verse 12

न साधु मेने ता: सर्वा भूतले यावती: पुर: । कामान् कामयमानोऽसौ तस्य तस्योपपत्तये ॥ १२ ॥

Dahil sa walang hanggan niyang pagnanasa sa aliw ng pandama, nilibot niya ang daigdig upang matupad iyon, ngunit walang lungsod ang sapat; sa lahat ng dako’y may kakulangan siyang nadama.

Verse 13

स एकदा हिमवतो दक्षिणेष्वथ सानुषु । ददर्श नवभिर्द्वार्भि: पुरं लक्षितलक्षणाम् ॥ १३ ॥

Minsan, sa timog ng Himalaya sa Bhārata-varṣa, nakita niya ang isang lungsod na may siyam na tarangkahan, hitik sa mga mapalad na katangian.

Verse 14

प्राकारोपवनाट्टालपरिखैरक्षतोरणै: । स्वर्णरौप्यायसै: श‍ृङ्गै: सङ्कुलां सर्वतो गृहै: ॥ १४ ॥

Ang lungsod na iyon ay napaliligiran ng mga pader, hardin, mga tore, mga kanal at mga tarangkahang binabantayan. Sa lahat ng dako ay siksik ang mga bahay, at ang kanilang mga tuktok ay pinalamutian ng mga simboryong ginto, pilak, at bakal.

Verse 15

नीलस्फटिकवैदूर्यमुक्तामरकतारुणै: । क्लृप्तहर्म्यस्थलीं दीप्तां श्रिया भोगवतीमिव ॥ १५ ॥

Ang mga sahig ng mga tahanan sa lungsod na iyon ay yari sa sapiro, kristal, vaidurya, perlas, esmeralda, at rubi. Dahil sa ningning ng mga bahay, ang kabiserang iyon ay inihalintulad sa makalangit na lungsod na Bhogavatī.

Verse 16

सभाचत्वररथ्याभिराक्रीडायतनापणै: । चैत्यध्वजपताकाभिर्युक्तां विद्रुमवेदिभि: ॥ १६ ॥

Sa lungsod na iyon ay may mga bulwagang pagtitipon, mga liwasan at sangandaan, mga lansangan, pook-libangan, mga bahay-inuman, mga bahay-sugal, mga pamilihan, mga pahingahan, mga dambana, mga watawat at banderitas; at pinalamutian pa ng mga altar na yari sa korales. Ang lahat ng ito’y nakapaligid at nagpapaganda sa lungsod.

Verse 17

पुर्यास्तु बाह्योपवने दिव्यद्रुमलताकुले । नदद्विहङ्गालिकुलकोलाहलजलाशये ॥ १७ ॥

Sa labas ng lungsod ay may harding hitik sa magagandang puno at baging na pumapalibot sa isang kaaya-ayang lawa. Sa paligid ng lawa, ang mga pangkat ng ibon at mga bubuyog ay laging umaawit at umuugong.

Verse 18

हिमनिर्झरविप्रुष्मत्कुसुमाकरवायुना । चलत्प्रवालविटपनलिनीतटसम्पदि ॥ १८ ॥

Ang mga pinong patak mula sa talon na bumababa mula sa nagyeyelong bundok ay tinatangay ng simoy ng tagsibol at dumadampi sa mga sanga ng mga punong nasa pampang ng lawa. Ang mapulang murang sanga na tila korales ay umuugoy, at lalo pang gumaganda ang pampang na hitik sa mga liryo ng tubig.

Verse 19

नानारण्यमृगव्रातैरनाबाधे मुनिव्रतै: । आहूतं मन्यते पान्थो यत्र कोकिलकूजितै: ॥ १९ ॥

Sa kahanga-hangang hardin na iyon, maging ang mga hayop sa gubat ay naging di-marahas at walang inggit, tulad ng mga dakilang muni; kaya hindi sila nananakit ng sinuman. Higit pa rito, ang malamyos na huni ng mga kukuko ay wari’y nag-aanyaya sa nagdaraang manlalakbay na magpahinga sa magandang hardin.

Verse 20

यद‍ृच्छयागतां तत्र ददर्श प्रमदोत्तमाम् । भृत्यैर्दशभिरायान्तीमेकैकशतनायकै: ॥ २० ॥

Habang naglalagalag sa kahanga-hangang hardin na iyon, biglang nakita ni Haring Purañjana ang isang babaeng napakaganda. Wala siyang pinagkakaabalahan at naglalakad lamang doon. May sampung lingkod siyang kasama, at bawat lingkod ay may daan-daang asawa na kasunod.

Verse 21

पञ्चशीर्षाहिना गुप्तां प्रतीहारेण सर्वत: । अन्वेषमाणामृषभमप्रौढां कामरूपिणीम् ॥ २१ ॥

Ang babae ay binabantayan sa lahat ng panig ng isang ahas na may limang ulo, at may isang tagapagbantay ng pintuan din. Siya’y bata at napakaganda; bagaman kayang magbago ng anyo ayon sa nais, wari’y balisang naghahanap ng karapat-dapat na asawa.

Verse 22

सुनासां सुदतीं बालां सुकपोलां वराननाम् । समविन्यस्तकर्णाभ्यां बिभ्रतीं कुण्डलश्रियम् ॥ २२ ॥

Ang kanyang ilong, mga ngipin, at noo ay pawang napakaganda. Kaakit-akit ang mga pisngi at marikit ang mukha. Ang dalawang tainga ay pantay ang ayos at pinalamutian ng kumikislap na hikaw na lalo pang nagbigay-ningning.

Verse 23

पिशङ्गनीवीं सुश्रोणीं श्यामां कनकमेखलाम् । पद्‌भ्यां क्‍वणद्‌भ्यां चलन्तीं नूपुरैर्देवतामिव ॥ २३ ॥

Napakaganda ng kanyang baywang at balakang. Nakasuot siya ng dilaw na kasuotan at may gintong pamigkis. Sa bawat hakbang ay tumutunog ang kanyang mga kampanilya sa bukung-bukong; mistula siyang isang diwata ng langit.

Verse 24

स्तनौ व्यञ्जितकैशोरौ समवृत्तौ निरन्तरौ । वस्त्रान्तेन निगूहन्तीं व्रीडया गजगामिनीम् ॥ २४ ॥

Ang babaeng iyon ay lumalakad na tila dakilang elepante; sa hiya, paulit-ulit niyang tinatakpan ng dulo ng sari ang kanyang bilog, pantay at magkatabing dibdib.

Verse 25

तामाह ललितं वीर: सव्रीडस्मितशोभनाम् । स्‍निग्धेनापाङ्गपुङ्खेन स्पृष्ट: प्रेमोद्भ्रमद्भ्रुवा ॥ २५ ॥

Nagsalita nang marahan ang bayaning Purañjana sa dalagang napakaganda na pinapalamutian ng mahiyain na ngiti. Nang tamaan siya ng mga palaso ng mapagmahal na sulyap, siya’y nalito at nabalisa sa pag-ibig.

Verse 26

का त्वं कञ्जपलाशाक्षि कस्यासीह कुत: सति । इमामुप पुरीं भीरु किं चिकीर्षसि शंस मे ॥ २६ ॥

O may matang tulad ng dahon ng lotus, sino ka, saan ka nagmula, at kaninong anak ka? Tila napakadalisay mo. O mahiyain, ano ang layunin mo sa paglapit sa lungsod na ito, at ano ang nais mong gawin? Ipaliwanag mo sa akin ang lahat.

Verse 27

क एतेऽनुपथा ये त एकादश महाभटा: । एता वा ललना: सुभ्रु कोऽयं तेऽहि: पुर:सर: ॥ २७ ॥

O may magagandang kilay, sinu-sino ang labing-isang malalakas na bantay na kasama mo sa daan? Sinu-sino ang sampung natatanging tagapaglingkod? Sino ang mga babaeng sumusunod sa kanila? At sino ang ahas na nauuna sa iyo?

Verse 28

त्वं ह्रीर्भवान्यस्यथ वाग्रमा पतिं विचिन्वती किं मुनिवद्रहो वने । त्वदङ्‌घ्रिकामाप्तसमस्तकामं क्‍व पद्मकोश: पतित: कराग्रात् ॥ २८ ॥

O marikit na dalaga, para kang Śrī Lakṣmī, Bhavānī, o Sarasvatī na asawa ni Brahmā. Ngunit bakit ka gumagala sa gubat na ito na tahimik na parang mga muni? Hinahanap mo ba ang iyong asawa? Sinuman ang iyong asawa, sa pagkaalam lamang ng iyong tapat na pag-aalay sa kanya, siya’y magkakamit ng lahat ng kasaganaan. Akala ko’y ikaw si Lakṣmī, ngunit wala akong nakikitang lotus sa iyong kamay; saan nahulog mula sa dulo ng iyong mga daliri ang lotus na iyon, o saan mo ito itinapon?

Verse 29

नासां वरोर्वन्यतमा भुविस्पृक् पुरीमिमां वीरवरेण साकम् । अर्हस्यलङ्कर्तुमदभ्रकर्मणा लोकं परं श्रीरिव यज्ञपुंसा ॥ २९ ॥

O mapalad na babae, dahil ang iyong mga paa ay sumasayad sa lupa, tila hindi ka kabilang sa mga dalagang makalangit na nabanggit ko. Kung ikaw ay babae ng mundong ito, kung paanong si Śrī-devī na kasama ni Bhagavān Viṣṇu ay nagpapaganda sa Vaikuṇṭha, gayon din, sa pakikisama mo sa akin ay mapapaganda mo ang lungsod na ito; alamin mong ako’y dakilang bayani at makapangyarihang hari.

Verse 30

यदेष मापाङ्गविखण्डितेन्द्रियं सव्रीडभावस्मितविभ्रमद्भ्रुवा । त्वयोपसृष्टो भगवान्मनोभव: प्रबाधतेऽथानुगृहाण शोभने ॥ ३० ॥

Ngayon, ang iyong sulyap ay lubhang gumulo sa aking isip at mga pandama. Ang ngiti mong may hiya ngunit may halong pagnanasa, at ang galaw ng iyong mga kilay, ay nagpapalakas sa Manobhava (Kāmadeva) sa loob ko; kaya, O pinakamaganda, maawa ka sa akin.

Verse 31

त्वदाननं सुभ्रु सुतारलोचनं व्यालम्बिनीलालकवृन्दसंवृतम् । उन्नीय मे दर्शय वल्गुवाचकं यद्‌व्रीडया नाभिमुखं शुचिस्मिते ॥ ३१ ॥

Mahal kong dalaga na may gandang kilay, ang iyong mukha’y napakaganda sa iyong mga mata, at napapalibutan ng mga hibla ng bughaw na buhok na nakalaylay. Mula sa iyong bibig ay lumalabas ang matatamis na salita; ngunit dahil sa hiya, hindi mo ako tinitingnan nang harapan. Kaya, O may dalisay na ngiti, itaas mo ang iyong ulo, tumingin ka sa akin, at ngumiti nang banayad.

Verse 32

नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं नारी याचमानमधीरवत् । अभ्यनन्दत तं वीरं हसन्ती वीर मोहिता ॥ ३२ ॥

Nagpatuloy si Nārada: Mahal na Hari, sa ganitong paraan si Purañjana, na hindi mapakali, ay nakiusap sa dalaga. Nahikayat sa kanyang mga salita, ang dalaga’y ngumiti at tinanggap ang hiling ng bayani; sa sandaling iyon, tiyak na siya’y nahumaling na sa hari.

Verse 33

न विदाम वयं सम्यक्‍कर्तारं पुरुषर्षभ । आत्मनश्च परस्यापि गोत्रं नाम च यत्कृतम् ॥ ३३ ॥

Sinabi ng dalaga: O pinakamahusay sa mga tao, hindi ko tiyak na alam kung sino ang nagluwal sa akin. Hindi ko rin alam ang angkan (gotra), pangalan, at pinagmulan ko, gayundin ng mga kasama kong naririto.

Verse 34

इहाद्य सन्तमात्मानं विदाम न तत: परम् । येनेयं निर्मिता वीर पुरी शरणमात्मन: ॥ ३४ ॥

O dakilang bayani, alam lang namin na kami ay umiiral sa lugar na ito. Hindi namin alam kung ano ang mangyayari pagkatapos nito. Sa katunayan, kami ay lubhang mangmang na hindi namin alintana na unawain kung sino ang lumikha ng magandang lugar na ito para sa aming tirahan.

Verse 35

एते सखाय: सख्यो मे नरा नार्यश्च मानद । सुप्तायां मयि जागर्ति नागोऽयं पालयन् पुरीम् ॥ ३५ ॥

Ginoo, ang lahat ng mga lalaki at babaeng ito na kasama ko ay kilala bilang aking mga kaibigan, at ang ahas na ito, na laging gising, ay nagpoprotekta sa lungsod na ito kahit sa oras ng aking pagtulog. Iyan lang ang alam ko. Wala na akong alam na iba pa bukod dito.

Verse 36

दिष्ट्यागतोऽसि भद्रं ते ग्राम्यान् कामानभीप्ससे । उद्वहिष्यामि तांस्तेऽहं स्वबन्धुभिररिन्दम ॥ ३६ ॥

O tagapuksa ng kaaway, sa paanuman ay nakarating ka rito. Ito ay tiyak na malaking kapalaran para sa akin. Hangad ko ang lahat ng kabutihan para sa iyo. Mayroon kang malaking pagnanais na bigyang-kasiyahan ang iyong mga pandama, at ako at ang aking mga kaibigan ay gagawin ang aming makakaya sa lahat ng aspeto upang matupad ang iyong mga hangarin.

Verse 37

इमां त्वमधितिष्ठस्व पुरीं नवमुखीं विभो । मयोपनीतान् गृह्णान: कामभोगान् शतं समा: ॥ ३७ ॥

Aking panginoon, inayos ko ang lungsod na ito na may siyam na pintuan para sa iyo upang magkaroon ka ng lahat ng uri ng kasiyahan ng pandama. Maaari kang manirahan dito ng isang daang taon, at ang lahat para sa iyong kasiyahan ay ibibigay.

Verse 38

कं नु त्वदन्यं रमये ह्यरतिज्ञमकोविदम् । असम्परायाभिमुखमश्वस्तनविदं पशुम् ॥ ३८ ॥

Paano ko aasahan na makipag-isa sa iba, na hindi maalam sa pakikipagtalik o kaya'y hindi marunong magtamasa ng buhay habang nabubuhay o pagkatapos ng kamatayan? Ang mga ganoong hangal na tao ay parang mga hayop dahil hindi nila alam ang proseso ng kasiyahan ng pandama sa buhay na ito at pagkatapos ng kamatayan.

Verse 39

धर्मो ह्यत्रार्थकामौ च प्रजानन्दोऽमृतं यश: । लोका विशोका विरजा यान्न केवलिनो विदु: ॥ ३९ ॥

Sinabi ng babae: Sa mundong ito, ang buhay-grihastha ay nagbibigay ng ligaya sa dharma, artha, kāma, at kagalakan sa mga anak at apo. Pagkaraan, sumisibol din ang hangarin sa dangal at mokṣa. Sa bunga ng yajña, nakakamit ang mas mataas na mga daigdig. Ang ganitong ligayang materyal ay halos di alam ng mga kevalin na mapagpigil; ni hindi nila maisip.

Verse 40

पितृदेवर्षिमर्त्यानां भूतानामात्मनश्च ह । क्षेम्यं वदन्ति शरणं भवेऽस्मिन् यद्गृहाश्रम: ॥ ४० ॥

Nagpatuloy ang babae: Ayon sa mga kinikilalang awtoridad, sa buhay na ito ang āśrama ng grihastha ay kanlungang mapayapa—nakalulugod sa mga ninuno, sa mga deva, sa mga ṛṣi, sa mga tao, sa lahat ng nilalang, at maging sa sarili; kaya ito’y kapaki-pakinabang.

Verse 41

का नाम वीर विख्यातं वदान्यं प्रियदर्शनम् । न वृणीत प्रियं प्राप्तं माद‍ृशी त्वाद‍ृशं पतिम् ॥ ४१ ॥

O mahal kong bayani, sino sa mundong ito ang hindi tatanggap ng asawang tulad mo? Ikaw ay bantog, mapagbigay, kaaya-ayang pagmasdan, at madaling makamit. Ang babaeng tulad ko, nang makuha ka bilang minamahal, bakit hindi ka pipiliin?

Verse 42

कस्या मनस्ते भुवि भोगिभोगयो: स्त्रिया न सज्जेद्भुजयोर्महाभुज । योऽनाथवर्गाधिमलं घृणोद्धत स्मितावलोकेन चरत्यपोहितुम् ॥ ४२ ॥

O makapangyarihang bisig, sinong babae sa mundong ito ang hindi maaakit sa iyong mga braso na tila katawan ng ahas na nakabibighani? Sa iyong ngiting may pang-akit at sa iyong matapang na habag, inaalis mo ang dalamhati ng mga babaeng walang sandigan tulad namin. Iniisip naming naglalakbay ka sa lupa upang pagpalain kami lamang.

Verse 43

नारद उवाच इति तौ दम्पती तत्र समुद्य समयं मिथ: । तां प्रविश्य पुरीं राजन्मुमुदाते शतं समा: ॥ ४३ ॥

Sinabi ni Nārada: Mahal na Hari, sa gayon ang mag-asawang iyon, na nagtataguyod sa isa’t isa sa pamamagitan ng pag-uunawaan, ay pumasok sa lungsod na iyon at nagtamasa ng buhay sa loob ng isang daang taon.

Verse 44

उपगीयमानो ललितं तत्र तत्र च गायकै: । क्रीडन् परिवृत: स्त्रीभिर्ह्रदिनीमाविशच्छुचौ ॥ ४४ ॥

Dito at doon, inaawit ng mga mang-aawit ang kanyang papuri at mga gawa nang may lambing. Kapag matindi ang init ng tag-init, pumapasok siya sa malamig na imbakan ng tubig, napapaligiran ng maraming babae, at naglilibang sa kanilang kasama.

Verse 45

सप्तोपरि कृता द्वार: पुरस्तस्यास्तु द्वे अध: । पृथग्विषयगत्यर्थं तस्यां य: कश्चनेश्वर: ॥ ४५ ॥

Sa lungsod na iyon ay may siyam na tarangkahan—pito sa ibabaw at dalawa sa ilalim ng lupa. Ginawa ang mga ito upang tumungo sa iba’t ibang layon, at ginagamit ng namumuno sa lungsod ang lahat ng tarangkahan.

Verse 46

पञ्च द्वारस्तु पौरस्त्या दक्षिणैका तथोत्तरा । पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये ॥ ४६ ॥

Mahal na Hari, sa siyam na tarangkahan, lima ang patungo sa silangan, isa sa hilaga, isa sa timog, at dalawa sa kanluran. Ngayon ay ilalarawan ko ang mga pangalan ng mga tarangkahang ito.

Verse 47

खद्योताविर्मुखी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । विभ्राजितं जनपदं याति ताभ्यां द्युमत्सख: ॥ ४७ ॥

Ang dalawang tarangkahang tinawag na Khadyotā at Āvirmukhī ay nakaharap sa silangan at itinayo sa iisang lugar. Sa pamamagitan ng dalawang ito, ang hari ay pumupunta sa bayan ng Vibhrājita kasama ang kaibigang si Dyumān.

Verse 48

नलिनी नालिनी च प्राग्द्वारावेकत्र निर्मिते । अवधूतसखस्ताभ्यां विषयं याति सौरभम् ॥ ४८ ॥

Gayundin sa silangan ay may dalawang tarangkahang tinawag na Nalinī at Nālinī, na itinayo rin sa iisang lugar. Sa mga tarangkahang ito, ang hari ay pumupunta sa lupain ng Saurabha kasama ang kaibigang si Avadhūta.

Verse 49

मुख्या नाम पुरस्ताद् द्वास्तयापणबहूदनौ । विषयौ याति पुरराड्रसज्ञविपणान्वित: ॥ ४९ ॥

Ang ikalimang tarangkahan sa silangan ay tinawag na Mukhyā, ang ‘pangunahing’ pintuan. Sa tarangkahang iyon, si Haring Purañjana, kasama ang mga kaibigang sina Rasajña at Vipaṇa, ay karaniwang dumadalaw sa dalawang pook na Bahūdana at Āpaṇa.

Verse 50

पितृहूर्नृप पुर्या द्वार्दक्षिणेन पुरञ्जन: । राष्ट्रं दक्षिणपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५० ॥

Ang timog na tarangkahan ng lungsod ay tinawag na Pitṛhū. Sa tarangkahang iyon, si Haring Purañjana, kasama ang kaibigang si Śrutadhara, ay karaniwang pumupunta sa lupain na Dakṣiṇa-pañcāla.

Verse 51

देवहूर्नाम पुर्या द्वा उत्तरेण पुरञ्जन: । राष्ट्रमुत्तरपञ्चालं याति श्रुतधरान्वित: ॥ ५१ ॥

Sa hilaga ay may tarangkahang tinawag na Devahū. Sa tarangkahang iyon, si Haring Purañjana, kasama ang kaibigang si Śrutadhara, ay karaniwang pumupunta sa pook na Uttara-pañcāla.

Verse 52

आसुरी नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । ग्रामकं नाम विषयं दुर्मदेन समन्वित: ॥ ५२ ॥

Sa kanluran ay may tarangkahang tinawag na Āsurī. Sa tarangkahang iyon, si Haring Purañjana, kasama ang kaibigang si Durmada, ay karaniwang pumupunta sa lungsod na Grāmaka.

Verse 53

निऋर्तिर्नाम पश्चाद् द्वास्तया याति पुरञ्जन: । वैशसं नाम विषयं लुब्धकेन समन्वित: ॥ ५३ ॥

May isa pang tarangkahan sa kanluran na tinawag na Nirṛti. Sa tarangkahang iyon, si Haring Purañjana, kasama ang kaibigang si Lubdhaka, ay karaniwang pumupunta sa pook na Vaiśasa.

Verse 54

अन्धावमीषां पौराणां निर्वाक्पेशस्कृतावुभौ । अक्षण्वतामधिपतिस्ताभ्यां याति करोति च ॥ ५४ ॥

Sa lungsod na iyon ay maraming mamamayan; kabilang dito ang dalawang bulag na nagngangalang Nirvāk at Peśaskṛt. Bagaman si Haring Purañjana ang pinuno ng mga mamamayang may paningin, sa kasamaang-palad ay nakikisama siya sa mga bulag na iyon. Kasama nila, siya’y naglalakad kung saan-saan at gumagawa ng iba’t ibang gawain.

Verse 55

स यर्ह्यन्त:पुरगतो विषूचीनसमन्वित: । मोहं प्रसादं हर्षं वा याति जायात्मजोद्भवम् ॥ ५५ ॥

Kapag pumapasok siya sa loob ng palasyo, kasama niya ang pangunahing lingkod—ang isipan—na ang pangalan ay Viṣūcīna. Sa sandaling iyon, mula sa asawa at mga anak ay sumisibol sa kanya ang pagkalito, kasiyahan, at ligaya.

Verse 56

एवं कर्मसु संसक्त: कामात्मा वञ्चितोऽबुध: । महिषी यद्यदीहेत तत्तदेवान्ववर्तत ॥ ५६ ॥

Sa gayon, nalugmok siya sa mga gawain at pinaghaharian ng pagnanasa; ang di-matalinong si Haring Purañjana ay nalinlang ng makamundong pag-iisip. Anuman ang naisin ng reyna, iyon at iyon din ang kanyang sinusunod at tinutupad.

Verse 57

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

Kapag umiinom ng alak ang reyna, umiinom din si Purañjana na tila nalalasing. Kapag kumakain siya, kumakain din siya; kapag ngumunguya siya, ngumunguya rin siya. Kapag umaawit siya, umaawit din siya; kapag umiiyak siya, umiiyak din siya; kapag tumatawa siya, tumatawa rin siya; kapag nagsasalita siya nang walang saysay, gayon din siya. Kapag tumatakbo siya, tumatakbo rin siya; kapag tumitigil siya, tumitigil din siya; kapag nahihiga siya, nahihiga rin siya; kapag nauupo siya, nauupo rin siya. Kapag nakikinig siya, nakikinig din siya; kapag tumitingin siya, tumitingin din siya; kapag umaamoy siya, umaamoy din siya; kapag humahawak siya, humahawak din siya. Kapag nagdadalamhati ang minamahal na reyna, nagdadalamhati rin siya na parang kaawa-awa; kapag nagagalak siya, nagagalak din siya; kapag nasisiyahan siya, nasisiyahan din siya.

Verse 58

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

Kapag umiinom ng alak ang reyna, umiinom din si Purañjana na tila nalalasing. Kapag kumakain siya, kumakain din siya; kapag ngumunguya siya, ngumunguya rin siya. Kapag umaawit siya, umaawit din siya; kapag umiiyak siya, umiiyak din siya; kapag tumatawa siya, tumatawa rin siya; kapag nagsasalita siya nang walang saysay, gayon din siya. Kapag tumatakbo siya, tumatakbo rin siya; kapag tumitigil siya, tumitigil din siya; kapag nahihiga siya, nahihiga rin siya; kapag nauupo siya, nauupo rin siya. Kapag nakikinig siya, nakikinig din siya; kapag tumitingin siya, tumitingin din siya; kapag umaamoy siya, umaamoy din siya; kapag humahawak siya, humahawak din siya. Kapag nagdadalamhati ang minamahal na reyna, nagdadalamhati rin siya na parang kaawa-awa; kapag nagagalak siya, nagagalak din siya; kapag nasisiyahan siya, nasisiyahan din siya.

Verse 59

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

Kapag umiinom ng alak ang reyna, umiinom din si Haring Purañjana na tila nalalasing. Kapag kumakain, ngumunguya, umaawit, umiiyak, tumatawa, o nagsasalita nang pabaya ang reyna, gayon din ang hari. Kapag naglalakad siya, sumusunod ang hari; kapag tumitigil siya, tumitigil din ang hari; kapag nahihiga siya sa higaan, nahihiga rin ang hari. Kapag umuupo, nakikinig, tumitingin, umaamoy, o humahawak ang reyna, ginagaya rin ng hari. Kapag nagdadalamhati ang minamahal na reyna, nagdadalamhati rin ang hari; kapag siya’y nagagalak, ang hari’y nakadarama rin ng ligaya at kasiyahan.

Verse 60

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

Anuman ang gawin ng reyna—uminom ng alak, kumain, ngumunguya, umawit, umiyak, tumawa, magsalita nang pabaya, tumakbo, huminto, mahiga, umupo, makinig, tumingin, umamoy o humawak—si Haring Purañjana ay laging sumusunod at gumagaya. Kapag nagdadalamhati siya, nagdadalamhati rin ang hari; kapag nagagalak siya, nagagalak din ang hari at nasisiyahan.

Verse 61

क्‍वचित्पिबन्त्यां पिबति मदिरां मदविह्वल: । अश्नन्त्यां क्‍वचिदश्नाति जक्षत्यां सह जक्षिति ॥ ५७ ॥ क्‍वचिद्गायति गायन्त्यां रुदत्यां रुदति क्‍वचित् । क्‍वचिद्धसन्त्यां हसति जल्पन्त्यामनु जल्पति ॥ ५८ ॥ क्‍वचिद्धावति धावन्त्यां तिष्ठन्त्यामनु तिष्ठति । अनु शेते शयानायामन्वास्ते क्‍वचिदासतीम् ॥ ५९ ॥ क्‍वचिच्छृणोति श‍ृण्वन्त्यां पश्यन्त्यामनु पश्यति । क्‍वचिज्जिघ्रति जिघ्रन्त्यां स्पृशन्त्यां स्पृशति क्‍वचित् ॥ ६० ॥ क्‍वचिच्च शोचतीं जायामनुशोचति दीनवत् । अनु हृष्यति हृष्यन्त्यां मुदितामनु मोदते ॥ ६१ ॥

Kapag nagagalak ang reyna, nagagalak din ang hari; kapag nalulungkot siya, nalulungkot din ang hari. Sa lahat ng galaw ng mga pandama, si Purañjana ay sumusunod lamang sa kanya. Kaya sa ligaya at kasiyahan, ang hari’y nakikisaya rin sa reyna.

Verse 62

विप्रलब्धो महिष्यैवं सर्वप्रकृतिवञ्चित: । नेच्छन्ननुकरोत्यज्ञ: क्लैब्यात्क्रीडामृगो यथा ॥ ६२ ॥

Sa ganitong paraan, nabihag si Haring Purañjana sa kagandahan ng kanyang asawa at nalinlang; ang buong pag-iral niya sa mundong materyal ay nadaya. Kahit labag sa loob, ang mangmang na hari ay nanatiling nasa ilalim ng kapangyarihan ng asawa at ginagaya siya, gaya ng alagang hayop na sumasayaw ayon sa utos ng amo.