Adhyaya 22

Verse 1

मैत्रेय उवाच जनेषु प्रगृणत्स्वेवं पृथुं पृथुलविक्रमम् । तत्रोपजग्मुर्मुनयश्चत्वार: सूर्यवर्चस: ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: Habang pinupuri ng mga mamamayan ang makapangyarihang Haring Pṛthu, dumating sa lugar ang apat na Kumāra na nagniningning na parang araw.

Verse 2

तांस्तु सिद्धेश्वरान् राजा व्योम्नोऽवतरतोऽर्चिषा । लोकानपापान् कुर्वाणान् सानुगोऽचष्ट लक्षितान् ॥ २ ॥

Nang makita ang nagniningning na liwanag ng apat na Kumāra, mga panginoon ng lahat ng siddhi, nakilala sila ng hari at ng kanyang mga kasama habang bumababa mula sa langit, nililinis ang mga daigdig sa kanilang sinag.

Verse 3

तद्दर्शनोद्गतान् प्राणान् प्रत्यादित्सुरिवोत्थित: । ससदस्यानुगो वैन्य इन्द्रियेशो गुणानिव ॥ ३ ॥

Pagkakita sa kanila, tila umalpas ang hininga ni Pṛthu Mahārāja sa pananabik; agad siyang tumindig kasama ang mga opisyal at kasama, gaya ng kaluluwang nakagapos na ang mga pandama ay hinihila ng mga guṇa ng kalikasan.

Verse 4

गौरवाद्यन्त्रित: सभ्य: प्रश्रयानतकन्धर: । विधिवत्पूजयां चक्रे गृहीताध्यर्हणासनान् ॥ ४ ॥

Nang tanggapin ng mga dakilang rishi ang pagtanggap ayon sa śāstra at maupo sa mararangal na upuang inihandog ng hari, ang hari—na napukaw ng kanilang kaluwalhatian—ay yumuko nang may pagpapakumbaba at sumamba sa apat na Kumāra ayon sa wastong ritwal.

Verse 5

तत्पादशौचसलिलैर्मार्जितालकबन्धन: । तत्र शीलवतां वृत्तमाचरन्मानयन्निव ॥ ५ ॥

Pagkaraan, kinuha ng hari ang tubig na ipinanghugas sa mga paang-loto ng mga Kumāra at iwiwisik ito sa kanyang buhok. Sa gayong paggalang, ipinakita niya ang huwaran ng pagtanggap sa dakilang banal na tao.

Verse 6

हाटकासन आसीनान् स्वधिष्ण्येष्विव पावकान् । श्रद्धासंयमसंयुक्त: प्रीत: प्राह भवाग्रजान् ॥ ६ ॥

Ang apat na dakilang pantas, na mas nakatatanda pa kay Śiva, ay nakaupo sa gintong trono at tila apoy na nagliliyab sa dambana. Si Mahārāja Pṛthu, may pananampalataya at pagpipigil, ay nagsalita nang may galak.

Verse 7

पृथुरुवाच अहो आचरितं किं मे मङ्गलं मङ्गलायना: । यस्य वो दर्शनं ह्यासीद्दुर्दर्शानां च योगिभि: ॥ ७ ॥

Wika ni Pṛthu: “O mga dakilang pantas, kayo ang sagisag ng pagpapala. Anong kabanalan ang nagawa ko upang makita ko kayo nang madali? Kahit ang mga yogī ay bihirang makakita sa inyo.”

Verse 8

किं तस्य दुर्लभतरमिह लोके परत्र च । यस्य विप्रा: प्रसीदन्ति शिवो विष्णुश्च सानुग: ॥ ८ ॥

Ang sinumang kinalulugdan ng mga brāhmaṇa at Vaiṣṇava, ano pa ang mahirap makamtan sa mundong ito at sa kabilang buhay? Higit pa rito, ang mapagpala na Śiva at si Bhagavān Viṣṇu, na kasama nila, ay nagkakaloob din ng biyaya.

Verse 9

नैव लक्षयते लोको लोकान् पर्यटतोऽपि यान् । यथा सर्वद‍ृशं सर्व आत्मानं येऽस्य हेतव: ॥ ९ ॥

Kahit naglalakbay kayo sa lahat ng mga daigdig, hindi kayo nakikilala ng mga tao; gaya ng Paramātmā, ang Saksi na nakakakita ng lahat, na nasa puso ng bawat isa, ngunit hindi rin nila nauunawaan.

Verse 10

अधना अपि ते धन्या: साधवो गृहमेधिन: । यद्गृहा ह्यर्हवर्याम्बुतृणभूमीश्वरावरा: ॥ १० ॥

Kahit hindi mayaman, ang isang maybahay ay nagiging marangal kapag dumarating sa kanyang tahanan ang mga sadhu at deboto. Ang amo at mga lingkod na nag-aalay ng tubig, upuan, at mga gamit sa pagtanggap, pati ang mismong bahay, ay napupuspos ng kabanalan at papuri.

Verse 11

व्यालालयद्रुमा वै तेष्वरिक्ताखिलसम्पद: । यद्गृहास्तीर्थपादीयपादतीर्थविवर्जिता: ॥ ११ ॥

Sa kabaligtaran, kahit punô ng yaman ang isang bahay, kung hindi kailanman pinapapasok ang mga deboto ng Panginoon at walang banal na tubig para sa paghuhugas ng kanilang mga paa, ang bahay na iyon ay dapat ituring na parang punong tinitirhan ng mga makamandag na ahas.

Verse 12

स्वागतं वो द्विजश्रेष्ठा यद्‌व्रतानि मुमुक्षव: । चरन्ति श्रद्धया धीरा बाला एव बृहन्ति च ॥ १२ ॥

Malugod na tinanggap ni Mahārāja Pṛthu ang apat na Kumāra, na tinawag silang pinakamainam sa mga brāhmaṇa. Sinabi niya: mula pa sa kapanganakan ay mahigpit ninyong tinupad ang panatang brahmacarya nang may pananampalataya; bagama’t bihasa sa landas ng paglaya, namumuhay pa rin kayo na parang mga bata.

Verse 13

कच्चिन्न: कुशलं नाथा इन्द्रियार्थार्थवेदिनाम् । व्यसनावाप एतस्मिन्पतितानां स्वकर्मभि: ॥ १३ ॥

Tinanong ni Pṛthu Mahārāja ang mga pantas: O mga kagalang-galang na tagapagtanggol, yaong mga nalugmok sa mapanganib na pag-iral na ito dahil sa sariling karma at ang tanging hangarin ay kaligayahang pandama—may maaari pa bang kabutihan o pagpapala para sa kanila?

Verse 14

भवत्सु कुशलप्रश्न आत्मारामेषु नेष्यते । कुशलाकुशला यत्र न सन्ति मतिवृत्तय: ॥ १४ ॥

Hindi na kailangang itanong ang mabuti o masamang kapalaran ninyo, sapagkat kayo’y ātmārāma—laging nakalubog sa kagalakang espirituwal. Sa inyo’y wala ang pag-iisip na naghahati sa mapalad at di-mapalad; kaya paano pa magkakaroon ng tanong tungkol sa suwerte o malas?

Verse 15

तदहं कृतविश्रम्भ: सुहृदो वस्तपस्विनाम् । सम्पृच्छे भव एतस्मिन् क्षेम: केनाञ्जसा भवेत् ॥ १५ ॥

Lubos akong naniniwala na ang mga banal na tulad mo lamang ang tunay na kaibigan ng mga nilalang na nasusunog sa apoy ng materyal na pag-iral. Kaya itinatanong ko: paano sa mundong ito makakamit agad ang pinakamataas na kapayapaan at sukdulang layunin ng buhay?

Verse 16

व्यक्तमात्मवतामात्मा भगवानात्मभावन: । स्वानामनुग्रहायेमां सिद्धरूपी चरत्यज: ॥ १६ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon—ang Atman ng mga may pagsasakatuparan-sa-sarili at ang nagpapagising ng kamalayang espirituwal—ay laging sabik na iangat ang mga nilalang na Kanyang bahagi. Para sa kanilang natatanging biyaya, Siya’y naglalakbay sa daigdig sa anyo ng mga ganap na banal na tulad mo.

Verse 17

मैत्रेय उवाच पृथोस्तत्सूक्तमाकर्ण्य सारं सुष्ठु मितं मधु । स्मयमान इव प्रीत्या कुमार: प्रत्युवाच ह ॥ १७ ॥

Nagpatuloy ang dakilang pantas na si Maitreya: Nang marinig ni Sanat-kumāra, ang pinakadakila sa mga brahmacārī, ang pananalita ni Haring Pṛthu na may diwa, angkop, maikli ngunit tiyak, at napakatamis pakinggan, siya’y ngumiti sa lubos na kasiyahan at nagsimulang magsalita nang ganito.

Verse 18

सनत्कुमार उवाच साधु पृष्टं महाराज सर्वभूतहितात्मना । भवता विदुषा चापि साधूनां मतिरीद‍ृशी ॥ १८ ॥

Sinabi ni Sanat-kumāra: Mahal na Hari, napakainam ng iyong tanong. Dahil iniisip mo ang kapakanan ng lahat ng nilalang, ang tanong na ito’y mapagpala para sa lahat. Bagaman ikaw ay marunong at nakaaalam, nagtatanong ka pa rin—iyan ang asal ng mga sādhu; ang ganitong talino ay angkop sa iyong kalagayan.

Verse 19

सङ्गम: खलु साधूनामुभयेषां च सम्मत: । यत्सम्भाषणसम्प्रश्न: सर्वेषां वितनोति शम् ॥ १९ ॥

Ang pagtitipon ng mga sādhu ay tunay na kinalulugdan ng dalawang panig—ng nagsasalita at ng nakikinig—sapagkat ang pag-uusap at tanong-sagot doon ay nagpapalaganap ng kapayapaan at tunay na kaligayahan para sa lahat.

Verse 20

अस्त्येव राजन् भवतो मधुद्विष: पादारविन्दस्य गुणानुवादने । रतिर्दुरापा विधुनोति नैष्ठिकी कामं कषायं मलमन्तरात्मन: ॥ २० ॥

O Hari, mahal na Hari, mayroon ka nang hilig na purihin ang mga paang-loto ni Madhudviṣa, ang Kataas-taasang Panginoon. Mahirap makamtan ang ganitong pag-ibig; ngunit kapag naging matatag na pananampalataya, kusa nitong nililinis ang pita at dumi sa kaibuturan ng puso.

Verse 21

शास्त्रेष्वियानेव सुनिश्चितो नृणां क्षेमस्य सध्र्‌यग्विमृशेषु हेतु: । असङ्ग आत्मव्यतिरिक्त आत्मनि द‍ृढा रतिर्ब्रह्मणि निर्गुणे च या ॥ २१ ॥

Sa mga śāstra, matapos ang masusing pagninilay, napagpasyahan na ang sukdulang kapakanan ng tao ay ang paglayo sa pag-aakalang ang sarili ay ang katawan, at ang matatag na pag-ibig sa Kataas-taasang Panginoon, ang nirguṇa Parabrahman na lampas sa mga guṇa.

Verse 22

सा श्रद्धया भगवद्धर्मचर्यया जिज्ञासयाध्यात्मिकयोगनिष्ठया । योगेश्वरोपासनया च नित्यं पुण्यश्रव:कथया पुण्यया च ॥ २२ ॥

Ang pag-ibig na iyon ay lumalago sa pamamagitan ng śraddhā, pagsasabuhay ng bhagavad-dharma, masidhing pag-uusisa tungkol sa Panginoon, paninindigan sa bhakti-yoga, araw-araw na pagsamba sa Yogeśvara, at pakikinig at pag-awit ng mga banal na salaysay ng Kanyang kaluwalhatian na likas na mapagpala.

Verse 23

अर्थेन्द्रियारामसगोष्ठ्यतृष्णया तत्सम्मतानामपरिग्रहेण च । विविक्तरुच्या परितोष आत्मनि विना हरेर्गुणपीयूषपानात् ॥ २३ ॥

Dapat umunlad sa espirituwal na buhay sa pamamagitan ng hindi pakikisama sa mga taong abala lamang sa salapi at kaligayahang pandama, at iwasan din ang sinumang nakikisama sa kanila. Hubugin ang buhay na hindi magkakaroon ng kapayapaan kung hindi iinumin ang nektar ng pagpupuri sa mga katangian ni Hari; kapag nasuklam sa lasa ng pagnanasa, aangat ang tao.

Verse 24

अहिंसया पारमहंस्यचर्यया स्मृत्या मुकुन्दाचरिताग्र्यसीधुना । यमैरकामैर्नियमैश्चाप्यनिन्दया निरीहया द्वन्द्वतितिक्षया च ॥ २४ ॥

Ang naghahangad ng espirituwal na pag-unlad ay dapat maging di-marahas, sumunod sa yapak ng mga dakilang ācārya na paramahaṁsa, laging alalahanin ang pinakamatamis na nektar ng mga gawain ni Mukunda, sundin ang yama at niyama nang walang pagnanasang materyal, at huwag manira ng iba habang sumusunod. Mamuhay nang payak at matutong magtiis sa mga salungatang dalawahan nang hindi nababagabag.

Verse 25

हरेर्मुहुस्तत्परकर्णपूर गुणाभिधानेन विजृम्भमाणया । भक्त्या ह्यसङ्ग: सदसत्यनात्मनि स्यान्निर्गुणे ब्रह्मणि चाञ्जसा रति: ॥ २५ ॥

Dapat unti-unting palaguin ng deboto ang paglilingkod na bhakti sa pamamagitan ng palagiang pakikinig sa mga transendental na katangian ni Śrī Hari—palamuti sa tainga ng mga bhakta. Sa bhakti, nalalampasan ang mga guṇa ng materya, napapawi ang pagkakapit sa di-tunay, at madaling tumitibay ang rati sa Nirguṇa Brahman, ang Śrī Bhagavān.

Verse 26

यदा रतिर्ब्रह्मणि नैष्ठिकी पुमा- नाचार्यवान् ज्ञानविरागरंहसा । दहत्यवीर्यं हृदयं जीवकोशं पञ्चात्मकं योनिमिवोत्थितोऽग्नि: ॥ २६ ॥

Kapag sa biyaya ng ācārya ay nagising ang kaalaman at paglayo sa pagnanasa, at ang rati ng tao ay naging matatag kay Śrī Bhagavān, ang jīva na nasa puso at nababalutan ng limang elemento ay sinusunog ang materyal na paligid, gaya ng apoy na sumisibol sa kahoy at sinusunog ang mismong kahoy.

Verse 27

दग्धाशयो मुक्तसमस्ततद्गुणो नैवात्मनो बहिरन्तर्विचष्टे । परात्मनोर्यद्वय‍वधानं पुरस्तात् स्वप्ने यथा पुरुषस्तद्विनाशे ॥ २७ ॥

Kapag ang mga materyal na pagnanasa ay nasunog at ang tao’y napalaya sa lahat ng guṇa, hindi na niya nakikita ang pagkakaiba ng panlabas at panloob na pagkilos. Sa gayon, nawawala ang dating agwat sa pagitan ng ātman at Paramātman—gaya ng pagwawakas ng panaginip, kung saan wala nang pagkakaiba sa panaginip at sa nanaginip.

Verse 28

आत्मानमिन्द्रियार्थं च परं यदुभयोरपि । सत्याशय उपाधौ वै पुमान् पश्यति नान्यदा ॥ २८ ॥

Kapag ang ātman ay nabubuhay para sa kasiyahan ng pandama, lumilikha ito ng sari-saring pagnanasa at dahil dito’y napapasailalim sa mga upādhi. Ngunit kapag nasa kalagayang transendental, wala na siyang interes kundi ang pagtupad sa kalooban ng Panginoon.

Verse 29

निमित्ते सति सर्वत्र जलादावपि पूरुष: । आत्मनश्च परस्यापि भिदां पश्यति नान्यदा ॥ २९ ॥

Dahil lamang sa magkakaibang sanhi kaya nakikita ng tao ang pagkakaiba ng sarili at ng iba sa lahat ng dako; tulad ng anyo ng repleksiyon ng katawan na nagmumukhang iba-iba sa tubig, sa langis, o sa salamin.

Verse 30

इन्द्रियैर्विषयाकृष्टैराक्षिप्तं ध्यायतां मन: । चेतनां हरते बुद्धे: स्तम्बस्तोयमिव ह्रदात् ॥ ३० ॥

Kapag ang mga pandama ay nahihila sa mga bagay na pang-lasa para sa pag-enjoy, nagiging balisa ang isip. Sa patuloy na pag-iisip sa mga bagay na iyon, halos nawawala ang tunay na kamalayan ng buddhi, gaya ng tubig sa lawa na unti-unting sinisipsip ng mga tangkay ng damo sa pampang.

Verse 31

भ्रश्यत्यनुस्मृतिश्चित्तं ज्ञानभ्रंश: स्मृतिक्षये । तद्रोधं कवय: प्राहुरात्मापह्नवमात्मन: ॥ ३१ ॥

Kapag lumihis ang tao sa kanyang orihinal na kamalayan, bumabagsak ang pag-alaala (anusmriti); at kapag nawala ang alaala, guguho rin ang kaalaman. Itinuturing ito ng mga pantas bilang ‘ātma-apahnava’—ang kaluluwa na tinatakpan at nililimot ang sariling tunay na anyo.

Verse 32

नात: परतरो लोके पुंस: स्वार्थव्यतिक्रम: । यदध्यन्यस्य प्रेयस्त्वमात्मन: स्वव्यतिक्रमात् ॥ ३२ ॥

Sa mundong ito, walang hadlang na mas mabigat sa tunay na kapakinabangan ng tao kaysa ang pag-aakalang mas kaaya-aya ang ibang bagay kaysa sa pagsasakatuparan ng sarili.

Verse 33

अर्थेन्द्रियार्थाभिध्यानं सर्वार्थापह्नवो नृणाम् । भ्रंशितो ज्ञानविज्ञानाद्येनाविशति मुख्यताम् ॥ ३३ ॥

Ang palagiang pag-iisip kung paano kumita ng pera at gamitin ito sa pagpapasaya ng pandama ay sumisira sa lahat ng kapakinabangan ng tao. Kapag naubos ang kaalaman at bhakti, nahuhulog siya sa mga anyong tulad ng puno at bato.

Verse 34

न कुर्यात्कर्हिचित्सङ्गं तमस्तीव्रं तितीरिषु: । धर्मार्थकाममोक्षाणां यदत्यन्तविघातकम् ॥ ३४ ॥

Ang mga nagnanais na matawid ang karagatan ng kamangmangan ay hindi dapat makisama sa katangiang kadiliman (tamas); sapagkat ang mga gawaing hedonistiko ang pinakamalaking hadlang sa dharma, artha, kama, at sa huli, moksha.

Verse 35

तत्रापि मोक्ष एवार्थ आत्यन्तिकतयेष्यते । त्रैवर्ग्योऽर्थो यतो नित्यं कृतान्तभयसंयुत: ॥ ३५ ॥

Sa apat na layunin ng buhay, ang moksha ang dapat ituring na pinakamataas at seryosong pagtuunan. Ang dharma, artha, at kama ay laging nasisira sa mahigpit na batas ng kalikasan—ang kamatayan.

Verse 36

परेऽवरे च ये भावा गुणव्यतिकरादनु । न तेषां विद्यते क्षेममीशविध्वंसिताशिषाम् ॥ ३६ ॥

Ang mga kalagayang mas mataas o mas mababa na inaakala nating mga pagpapala ay lumilitaw lamang dahil sa paghahalo ng mga guna ng materyal na kalikasan. Sa katotohanan, walang pangmatagalang katiwasayan dito, sapagkat winawasak ang lahat ng Kataas-taasang Tagapamahala.

Verse 37

तत्त्वं नरेन्द्र जगतामथ तस्थूषां च देहेन्द्रियासुधिषणात्मभिरावृतानाम् । य: क्षेत्रवित्तपतया हृदि विश्वगावि: प्रत्यक् चकास्ति भगवांस्तमवेहि सोऽस्मि ॥ ३७ ॥

O Haring Pṛthu, unawain ang Bhagavān na nananahan sa puso ng lahat—gumagalaw man o hindi—bilang Panginoon ng kṣetra, na nagliliwanag sa loob kasama ng indibiduwal na kaluluwa. Ang jīva ay natatakpan ng magaspang na katawan at ng maselang katawan na binubuo ng prāṇa at talino.

Verse 38

यस्मिन्निदं सदसदात्मतया विभाति माया विवेकविधुति स्रजि वाहिबुद्धि: । तं नित्यमुक्तपरिशुद्धविशुद्धतत्त्वं प्रत्यूढकर्मकलिलप्रकृतिं प्रपद्ये ॥ ३८ ॥

Sa Kanya, ang sanlibutan ay lumilitaw bilang sanhi at bunga, na tila totoo at di-totoo dahil sa māyā. Ngunit ang lumampas sa māyā sa pamamagitan ng malinaw na pagninilay—gaya ng pag-alis ng maling akalang ahas sa lubid—ay nauunawaan na ang Paramātmā ay walang hanggang malaya, lubos na dalisay, dalisay na katotohanan, at di nadudungisan ng karma. Sa Kanya lamang ako sumusuko.

Verse 39

यत्पादपङ्कजपलाशविलासभक्त्या कर्माशयं ग्रथितमुद्ग्रथयन्ति सन्त: । तद्वन्न रिक्तमतयो यतयोऽपि रुद्ध स्रोतोगणास्तमरणं भज वासुदेवम् ॥ ३९ ॥

Sa bhakti na masayang naglilingkod sa mga daliri ng lotus na paa ng Panginoon, madaling naluluwagan ng mga banal ang mahigpit na buhol ng pagnanasa sa karma. Ngunit ang walang bhakti—kahit jñānī o yogī—ay hindi kayang pigilan ang mga alon ng pagnanasa ng pandama. Kaya sambahin si Vāsudeva, si Śrī Kṛṣṇa na anak ni Vasudeva.

Verse 40

कृच्छ्रो महानिह भवार्णवमप्लवेशां षड्‌वर्गनक्रमसुखेन तितीर्षन्ति । तत्त्वं हरेर्भगवतो भजनीयमङ्‌घ्रिं कृत्वोडुपं व्यसनमुत्तर दुस्तरार्णम् ॥ ४० ॥

Ang karagatan ng kamangmangan ay napakahirap tawirin, punô ng mapanganib na buwaya—ang anim na kaaway sa loob. Ang mga walang bhakti ay nagsisikap tumawid sa pamamagitan ng mabibigat na pag-aayuno at penitensiya; ngunit aming payo: sumilong sa mga lotus na paa ni Bhagavān Hari na parang bangka, at malalampasan ang dagat na ito at lahat ng panganib.

Verse 41

मैत्रेय उवाच स एवं ब्रह्मपुत्रेण कुमारेणात्ममेधसा । दर्शितात्मगति: सम्यक्प्रशस्योवाच तं नृप: ॥ ४१ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang sa gayon ay maliwanagan ang hari ng ganap na kaalamang espirituwal mula sa anak ni Brahmā—isang Kumāra na puspos ng karunungang pang-ātman—naipakita sa kanya ang landas ng kaluluwa. Pagkaraan, pinuri niya ang banal na pantas at nagsalita nang ganito.

Verse 42

राजोवाच कृतो मेऽनुग्रह: पूर्वं हरिणार्तानुकम्पिना । तमापादयितुं ब्रह्मन् भगवन् यूयमागता: ॥ ४२ ॥

Wika ng hari: O brāhmaṇa, O makapangyarihang banal! Noong una, si Bhagavān Hari na mahabagin sa mga nagdurusa ay nagkaloob sa akin ng walang-sanhîng awa at nagpahiwatig na kayo’y darating sa aking tahanan; upang pagtibayin ang pagpapalang iyon, kayong lahat ay dumating ngayon.

Verse 43

निष्पादितश्च कार्त्स्‍न्येन भगवद्‌भिर्घृणालुभि: । साधूच्छिष्टं हि मे सर्वमात्मना सह किं ददे ॥ ४३ ॥

Mahal kong brāhmaṇa, kayo man ay mahabagin tulad ng Panginoon kaya lubos ninyong tinupad ang utos. Kaya tungkulin kong maghandog ng isang bagay; ngunit ang lahat ng nasa akin ay tila mga nalalabing bahagi mula sa mga banal na sādhū. Ano pa ang maibibigay ko, kahit kasama ang aking sarili?

Verse 44

प्राणा दारा: सुता ब्रह्मन् गृहाश्च सपरिच्छदा: । राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम् ॥ ४४ ॥

Nagpatuloy ang hari: O mga brāhmaṇa, ang aking buhay, asawa, mga anak, tahanan at lahat ng kagamitan, ang aking kaharian, lakas, lupain, at lalo na ang aking kabang-yaman—lahat ng ito ay inihahandog ko sa inyo.

Verse 45

सैनापत्यं च राज्यं च दण्डनेतृत्वमेव च । सर्व लोकाधिपत्यं च वेदशास्त्रविदर्हति ॥ ४५ ॥

Tanging ang ganap na nasanay ayon sa kaalamang Veda ang karapat-dapat maging punong-kawal, pinuno ng kaharian, tagapagparusa, at panginoon ng buong daigdig; kaya inialay ni Mahārāja Pṛthu ang lahat sa mga Kumāra.

Verse 46

स्वमेव ब्राह्मणो भुङ्क्ते स्वं वस्ते स्वं ददाति च । तस्यैवानुग्रहेणान्नं भुञ्जते क्षत्रियादय: ॥ ४६ ॥

Ang brāhmaṇa ay kumakain mula sa sariling ari-arian, nagbibihis mula sa sariling ari-arian, at nagbibigay ng kawanggawa mula sa sariling ari-arian; at sa kanyang biyaya nakapagtatamasa ng pagkain ang mga kṣatriya at iba pa.

Verse 47

यैरीद‍ृशी भगवतो गतिरात्मवाद एकान्ततो निगमिभि: प्रतिपादिता न: । तुष्यन्‍त्वदभ्रकरुणा: स्वकृतेन नित्यं को नाम तत्प्रतिकरोति विनोदपात्रम् ॥ ४७ ॥

Sino ang makagaganti sa mga dakilang banal na tulad ng ulap ng habag, na naglingkod nang walang hangganan sa pagpapaliwanag ng landas ng pagsasakatuparan ng sarili kaugnay ng Bhagavān, na may ganap na pananalig at patunay ng Veda, upang tayo’y maliwanagan? Maliban sa pag-aalay ng tubig sa nakatiklop na palad para sa kanilang kasiyahan, ano pa ang maibabayad? Ang gayong mga mahātmā ay nasisiyahan sa sarili nilang banal na gawain na, sa walang hanggang awa, kanilang ipinapamahagi sa sangkatauhan.

Verse 48

मैत्रेय उवाच त आत्मयोगपतय आदिराजेन पूजिता: । शीलं तदीयं शंसन्त: खेऽभवन्मिषतां नृणाम् ॥ ४८ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang sambahin sila nang gayon ni Mahārāja Pṛthu, ang apat na Kumāra, mga panginoon ng bhakti-yoga, ay lubhang nalugod. Nagpakita sila sa kalangitan at pinuri ang ugali ng Hari, at nakita sila ng lahat.

Verse 49

वैन्यस्तु धुर्यो महतां संस्थित्याध्यात्मशिक्षया । आप्तकाममिवात्मानं मेन आत्मन्यवस्थित: ॥ ४९ ॥

Sa mga dakilang personalidad, si Vainya Pṛthu ang nangunguna dahil sa matatag niyang paninindigan sa espirituwal na kaliwanagan. Nanatili siyang nakalagay sa sarili at nasiyahan na parang nakamit na niya ang ganap na tagumpay sa pagkaunawang banal.

Verse 50

कर्माणि च यथाकालं यथादेशं यथाबलम् । यथोचितं यथावित्तमकरोद्ब्रह्मसात्कृतम् ॥ ५० ॥

Taglay ang kasiyahan sa sarili, ginampanan ni Mahārāja Pṛthu ang kanyang mga tungkulin ayon sa panahon, kalagayan, lakas, at kakayahang pinansyal. Ang tanging layunin ng lahat ng kanyang gawain ay bigyang-lugod ang Ganap na Katotohanan, ang Bhagavān; kaya siya’y kumilos nang nararapat.

Verse 51

फलं ब्रह्मणि संन्यस्य निर्विषङ्ग: समाहित: । कर्माध्यक्षं च मन्वान आत्मानं प्रकृते: परम् ॥ ५१ ॥

Inialay ni Mahārāja Pṛthu ang lahat ng bunga ng kanyang karma sa Brahman (Bhagavān), kaya siya’y naging walang pagkapit at matatag ang pagninilay. Itinuring niya ang Panginoon bilang tagapangasiwa ng lahat ng gawa, at lagi niyang inisip ang sarili bilang walang hanggang lingkod ng Kataas-taasang Persona na lampas sa materyal na kalikasan.

Verse 52

गृहेषु वर्तमानोऽपि स साम्राज्यश्रियान्वित: । नासज्जतेन्द्रियार्थेषु निरहंमतिरर्कवत् ॥ ५२ ॥

Bagaman sagana dahil sa kasaganaan ng buong imperyo, nanatili si Mahārāja Pṛthu sa tahanan bilang isang grihastha. Dahil hindi siya kailanman nahilig gamitin ang karangyaan para sa pagkalugod ng mga pandama, nanatili siyang walang pagkapit—gaya ng araw na di naaapektuhan sa anumang kalagayan.

Verse 53

एवमध्यात्मयोगेन कर्माण्यनुसमाचरन् । पुत्रानुत्पादयामास पञ्चार्चिष्यात्मसम्मतान् ॥ ५३ ॥

Sa gayon, habang nakalagay sa adhyātma-yoga (bhakti-yoga), isinagawa ni Mahārāja Pṛthu ang mga gawain nang wasto at nagkaanak ng limang lalaki sa pamamagitan ng kanyang asawang si Arci. Tunay, ang mga anak na iyon ay isinilang ayon sa kanyang sariling nais.

Verse 54

विजिताश्वं धूम्रकेशं हर्यक्षं द्रविणं वृकम् । सर्वेषां लोकपालानां दधारैक: पृथुर्गुणान् ॥ ५४ ॥

Matapos magkaanak ng limang lalaki—Vijitāśva, Dhūmrakeśa, Haryakṣa, Draviṇa, at Vṛka—nagpatuloy si Mahārāja Pṛthu sa pamamahala sa daigdig. Taglay niya mag-isa ang lahat ng katangian ng mga lokapāla, ang mga diyos na namamahala sa iba’t ibang mga mundo.

Verse 55

गोपीथाय जगत्सृष्टे: काले स्वे स्वेऽच्युतात्मक: । मनोवाग्वृत्तिभि: सौम्यैर्गुणै: संरञ्जयन् प्रजा: ॥ ५५ ॥

Bilang dalisay na deboto ni Acyuta, ninais ni Mahārāja Pṛthu na pangalagaan ang nilikha ng Panginoon; kaya ayon sa sari-saring hangarin ng mga mamamayan, pinaligaya niya sila sa isip, salita, gawa, at mahinahong asal.

Verse 56

राजेत्यधान्नामधेयं सोमराज इवापर: । सूर्यवद्विसृजन् गृह्णन् प्रतपंश्च भुवो वसु ॥ ५६ ॥

Naging tanyag si Mahārāja Pṛthu bilang “raja” na tulad ni Soma-rāja, hari ng buwan. Siya rin ay makapangyarihan at mahigpit gaya ng diyos na Araw, na namamahagi ng init at liwanag at kasabay nito’y kumukuha ng tubig mula sa mga daigdig.

Verse 57

दुर्धर्षस्तेजसेवाग्निर्महेन्द्र इव दुर्जय: । तितिक्षया धरित्रीव द्यौरिवाभीष्टदो नृणाम् ॥ ५७ ॥

Si Mahārāja Pṛthu ay napakalakas na tulad ng apoy kaya walang makasusuway sa kanyang utos; siya rin ay di-matatalo gaya ni Indra. Gayunman, siya’y matiisin tulad ng lupa, at sa pagtupad ng mga hangarin ng tao, siya’y parang langit na mapagkaloob.

Verse 58

वर्षति स्म यथाकामं पर्जन्य इव तर्पयन् । समुद्र इव दुर्बोध: सत्त्वेनाचलराडिव ॥ ५८ ॥

Gaya ng ulang bumubuhos ayon sa nais at nagbibigay-kasiyahan sa lahat, si Mahārāja Pṛthu ay nagpapasaya rin sa bawat isa. Siya’y malalim na tulad ng dagat na di madaling maunawaan, at matatag sa layunin tulad ng Bundok Meru, hari ng mga bundok.

Verse 59

धर्मराडिव शिक्षायामाश्चर्ये हिमवानिव । कुवेर इव कोशाढ्यो गुप्तार्थो वरुणो यथा ॥ ५९ ॥

Ang talino at pag-aaral ni Mahārāja Pṛthu ay kahanga-hanga tulad ni Yamarāja, tagapangasiwa ng dharma. Ang kanyang karangyaan ay gaya ng Himalaya na nag-iimbak ng hiyas at metal. Siya’y mayaman tulad ni Kuvera, at ang kanyang mga lihim ay nakatago tulad ni Varuṇa—walang makapaglalantad.

Verse 60

मातरिश्वेव सर्वात्मा बलेन महसौजसा । अविषह्यतया देवो भगवान् भूतराडिव ॥ ६० ॥

Sa lakas ng katawan at ng mga pandama, si Mahārāja Pṛthu ay tulad ng hangin na nakararating sa lahat ng dako; at sa di-matitiis na kapangyarihan, siya’y gaya ni Bhagavān sa anyong Rudra, si Sadāśiva.

Verse 61

कन्दर्प इव सौन्दर्ये मनस्वी मृगराडिव । वात्सल्ये मनुवन्नृणां प्रभुत्वे भगवानज: ॥ ६१ ॥

Sa kagandahan, siya’y tulad ni Kandarpa; sa pag-iisip at tatag, tulad ng leon. Sa pag-aaruga, tulad ni Svāyambhuva Manu; at sa kapangyarihang mamahala, tulad ni Bhagavān Brahmā.

Verse 62

बृहस्पतिर्ब्रह्मवादे आत्मवत्त्वे स्वयं हरि: । भक्त्या गोगुरुविप्रेषु विष्वक्सेनानुवर्तिषु । ह्रिया प्रश्रयशीलाभ्यामात्मतुल्य: परोद्यमे ॥ ६२ ॥

Sa kaalamang espirituwal, siya’y kapantay ni Bṛhaspati; sa pagpipigil sa sarili, tila si Hari mismo. Sa bhakti, sinusundan niya ang mga bhakta—mga tagasunod ni Viṣvaksena—na nakatuon sa pag-iingat sa mga baka at sa paglilingkod sa gurong espirituwal at sa mga brāhmaṇa. Ganap siya sa banal na hiya at mahinahong paggalang; at sa gawaing pangkawanggawa, kumikilos siya na para bang para sa sarili niyang ātmā.

Verse 63

कीर्त्योर्ध्वगीतया पुम्भिस्त्रैलोक्ये तत्र तत्र ह । प्रविष्ट: कर्णरन्ध्रेषु स्त्रीणां राम: सतामिव ॥ ६३ ॥

Sa buong tatlong daigdig—itaas, gitna, at ibaba—malakas na ipinahayag ang katanyagan ni Pṛthu Mahārāja. Narinig ng mga babae at ng mga banal ang kanyang matatamis na kaluwalhatian, tulad ng kaluwalhatian ni Panginoong Rāmacandra.