Adhyaya 20

Verse 1

मैत्रेय उवाच । भगवानपि वैकुण्ठः साकं मघवता विभुः । यज्ञैर्यज्ञपतिस्तुष्टो यज्ञभुक् तमभाषत ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: O Vidura, nang masiyahan ang Panginoon ng Vaikuṇṭha, si Śrī Viṣṇu na Panginoon ng mga yajña, sa pagsasagawa ng siyamnapu’t siyam na aśvamedha, Siya’y nagpakita. Kasama Niya si Indra (Maghavā), at saka nagsalita ang Panginoon.

Verse 2

श्रीभगवानुवाच एष तेऽकार्षीद्भङ्गं हयमेधशतस्य ह । क्षमापयत आत्मानममुष्य क्षन्तुमर्हसि ॥ २ ॥

Sinabi ng Panginoon: Mahal na Haring Pṛthu, ginulo ni Indra, hari ng langit, ang pagsasagawa mo ng sandaang yajña. Ngayon ay kasama Ko siyang dumating upang humingi ng kapatawaran; kaya patawarin mo siya.

Verse 3

सुधिय: साधवो लोके नरदेव नरोत्तमा: । नाभिद्रुह्यन्ति भूतेभ्यो यर्हि नात्मा कलेवरम् ॥ ३ ॥

O hari sa mga tao, ang may malinaw na isip, may pusong sādhū, at sabik gumawa ng kabutihan para sa iba ang itinuturing na pinakamainam sa sangkatauhan. Hindi siya mapanira sa alinmang nilalang, sapagkat batid niyang ang katawan ay iba sa ātman (kaluluwa).

Verse 4

पुरुषा यदि मुह्यन्ति त्वाद‍ृशा देवमायया । श्रम एव परं जातो दीर्घया वृद्धसेवया ॥ ४ ॥

Kung ang isang tulad mo—na umunlad sa pagsunod sa mga tagubilin ng mga naunang ācārya—ay madadala pa ng aking devamāyā, kung gayon ang pag-unlad na nakamit sa mahabang paglilingkod sa matatanda ay magiging pagod na walang saysay.

Verse 5

अत: कायमिमं विद्वानविद्याकामकर्मभि: । आरब्ध इति नैवास्मिन्प्रतिबुद्धोऽनुषज्जते ॥ ५ ॥

Kaya ang marunong na nakaaalam na ang katawang ito’y binuo ng kamangmangan, pagnanasa, at gawaing bunga ng ilusyon, ay hindi kumakapit sa katawan.

Verse 6

असंसक्त: शरीरेऽस्मिन्नमुनोत्पादिते गृहे । अपत्ये द्रविणे वापि क: कुर्यान्ममतां बुध: ॥ ६ ॥

Paano magkakaroon ng “akin” ang isang pantas na ganap na walang pagkakapit sa kamalayang pangkatawan, tungkol sa bahay, anak, yaman at iba pang bunga ng katawan?

Verse 7

एक: शुद्ध: स्वयंज्योतिर्निर्गुणोऽसौ गुणाश्रय: । सर्वगोऽनावृत: साक्षी निरात्मात्मात्मन: पर: ॥ ७ ॥

Ang indibidwal na kaluluwa ay iisa, dalisay, di-materyal, at sariling liwanag. Siya ang sisidlan ng mabubuting katangian, laganap sa lahat, walang materyal na tabing, at saksi sa lahat ng gawain; naiiba sa ibang nilalang at higit sa lahat ng kaluluwang may katawan.

Verse 8

य एवं सन्तमात्मानमात्मस्थं वेद पूरुष: । नाज्यते प्रकृतिस्थोऽपि तद्गुणै: स मयि स्थित: ॥ ८ ॥

Kahit nasa kalikasan ng materya, ang taong may ganitong kaalaman sa ātmā at Paramātmā na nananahan sa loob ay hindi naaapektuhan ng mga guṇa, sapagkat siya’y laging nakalagay sa Akin sa mapagmahal na paglilingkod-bhakti.

Verse 9

य: स्वधर्मेण मां नित्यं निराशी: श्रद्धयान्वित: । भजते शनकैस्तस्य मनो राजन् प्रसीदति ॥ ९ ॥

O Hari, ang sinumang nananatili sa sariling tungkulin (svadharma), walang pag-asang makalupa at may śraddhā, na laging nagba-bhajan sa Akin, ay unti-unting napapawi at nasisiyahan ang kanyang isipan.

Verse 10

परित्यक्तगुण: सम्यग्दर्शनो विशदाशय: । शान्तिं मे समवस्थानं ब्रह्म कैवल्यमश्नुते ॥ १० ॥

Kapag nalinis ang puso sa lahat ng dungis na materyal, ang isip ng deboto ay lumalawak, luminaw, at nagiging pantay ang pagtanaw. Sa yugtong iyon may kapayapaan, at siya’y nananatiling kaagapay Ko sa anyong sat-cit-ānanda at nakakamit ang kaivalya ng Brahman.

Verse 11

उदासीनमिवाध्यक्षं द्रव्यज्ञानक्रियात्मनाम् । कूटस्थमिममात्मानं यो वेदाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

Ang sinumang nakaaalam na ang katawang ito—binubuo ng limang elemento, mga pandama, mga kasangkapang gumagawa, at isipan—ay minamasdan lamang ng di-nagbabagong kaluluwa na tila walang pagkakapit, siya’y karapat-dapat mapalaya sa gapos ng materya at makamit ang mabuting paglaya.

Verse 12

भिन्नस्य लिङ्गस्य गुणप्रवाहो द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मन: । द‍ृष्टासु सम्पत्सु विपत्सु सूरयो न विक्रियन्ते मयि बद्धसौहृदा: ॥ १२ ॥

Sinabi ni Panginoong Viṣṇu kay Haring Pṛthu: Mahal na Hari, ang walang tigil na pagbabago ng mundong materyal ay dahil sa ugnayan ng tatlong guṇa. Ang limang elemento, mga pandama, mga diyos na namamahala sa pandama, at ang isip na ginugulo ng kaluluwa—lahat ng ito’y bumubuo sa katawan. Ngunit ang kaluluwa ay ganap na iba sa pagsasamang magaspang at maselang ito; kaya ang Aking mga debotong nakabigkis sa Akin sa matinding pagkakaibigan at pag-ibig, matatag sa kaalaman, ay hindi kailanman nayayanig ng ligaya o dalamhati ng materya.

Verse 13

सम: समानोत्तममध्यमाधम: सुखे च दु:खे च जितेन्द्रियाशय: । मयोपक्लृप्ताखिललोकसंयुतो विधत्स्व वीराखिललोकरक्षणम् ॥ १३ ॥

O magiting na Hari, manatili kang laging pantay ang loob at ituring na magkakapantay ang mga taong higit sa iyo, nasa gitna, o mas mababa. Huwag magpagulo sa panandaliang ligaya o dalamhati; lubos na supilin ang isip at mga pandama. Sa anumang kalagayang inilagay Ko sa iyo, gampanan ang dharma ng hari—ang pangunahing tungkulin mo rito ay ang pagprotekta sa mga mamamayan.

Verse 14

श्रेय: प्रजापालनमेव राज्ञो यत्साम्पराये सुकृतात् षष्ठमंशम् । हर्तान्यथा हृतपुण्य: प्रजाना- मरक्षिता करहारोऽघमत्ति ॥ १४ ॥

Ang pinakamainam na tungkulin ng hari ay ang pag-aaruga at pagprotekta sa mamamayan; sa kabilang buhay, nakikibahagi siya sa ikaanim na bahagi ng bunga ng kabutihan ng mga nasasakupan. Ngunit ang haring nagkokolekta lamang ng buwis at hindi nagbibigay ng wastong proteksiyon sa mga tao, ang sariling kabutihan niya’y kinukuha ng mamamayan, at kapalit ng kawalan ng pagprotekta, siya’y mananagot sa parusa para sa masasamang gawa ng kanyang mga nasasakupan.

Verse 15

एवं द्विजाग्र्यानुमतानुवृत्त धर्मप्रधानोऽन्यतमोऽवितास्या: । ह्रस्वेन कालेन गृहोपयातान् द्रष्टासि सिद्धाननुरक्तलोक: ॥ १५ ॥

Sinabi ni Śrī Viṣṇu—O Haring Pṛthu! Kung ipagpapatuloy mong pangalagaan ang mga mamamayan ayon sa tagubilin ng mga dakilang brāhmaṇa na natanggap sa paramparā sa pamamagitan ng pakikinig, at susundin mo ang dharma na itinakda nila nang walang kapit sa mga gawang-isip ng isipan, magiging masaya ang lahat ng iyong nasasakupan at mamahalin ka; at di magtatagal, makikita mo ang mga siddha na malaya na, gaya ng apat na Kumāra (Sanaka at iba pa).

Verse 16

वरं च मत्कञ्चन मानवेन्द्र वृणीष्व तेऽहं गुणशीलयन्त्रित: । नाहं मखैर्वै सुलभस्तपोभि- र्योगेन वा यत्समचित्तवर्ती ॥ १६ ॥

O hari na pinakadakila sa mga tao! Nabihag Ako ng iyong marangal na mga katangian at mabuting asal; kaya humingi ka sa Akin ng anumang biyaya na nais mo. Ang walang mataas na katangian at mabuting pag-uugali ay hindi makakamit ang Aking pabor sa pamamagitan lamang ng mga yajña, mahigpit na pagtitika, o mistikong yoga. Ngunit Ako’y nananatiling pantay sa puso ng taong pantay ang loob sa lahat ng kalagayan.

Verse 17

मैत्रेय उवाच स इत्थं लोकगुरुणा विष्वक्सेनेन विश्वजित् । अनुशासित आदेशं शिरसा जगृहे हरे: ॥ १७ ॥

Sinabi ng dakilang pantas na si Maitreya: Mahal kong Vidura, sa ganitong paraan, si Mahārāja Pṛthu—ang mananakop ng buong daigdig—ay tinuruan ng Panginoon, ang Gurong ng sanlibutan, si Viṣvaksena Hari, at tinanggap niya ang utos ng Panginoon na parang inilalagay sa kanyang ulo bilang pinakamataas na paggalang.

Verse 18

स्पृशन्तं पादयो: प्रेम्णा व्रीडितं स्वेन कर्मणा । शतक्रतुं परिष्वज्य विद्वेषं विससर्ज ह ॥ १८ ॥

Habang naroon si Indra, napahiya siya sa sarili niyang mga ginawa at bumagsak upang hipuin ang mala-lotong mga paa ni Haring Pṛthu nang may pag-ibig. Ngunit agad siyang niyakap ni Pṛthu Mahārāja—si Indra na Śatakratu—sa matinding kagalakan, at tinalikuran niya ang lahat ng inggit at sama ng loob dahil sa pagnanakaw ng kabayong inihandog sa yajña.

Verse 19

भगवानथ विश्वात्मा पृथुनोपहृतार्हण: । समुज्जिहानया भक्त्या गृहीतचरणाम्बुज: ॥ १९ ॥

Tinanggap ng Bhagavān, ang Kaluluwa ng sansinukob, ang pagsamba na inihandog ni Pṛthu at nagpakita ng habag sa kanya. Masaganang sinamba ni Pṛthu Mahārāja ang mala-lotong mga paa ng Panginoon; at habang siya’y sumasamba, unti-unting lumalago ang kanyang pagkalugod at pagkalasing sa bhakti sa paglilingkod na debosyonal.

Verse 20

प्रस्थानाभिमुखोऽप्येनमनुग्रहविलम्बित: । पश्यन् पद्मपलाशाक्षो न प्रतस्थे सुहृत्सताम् ॥ २० ॥

Paalis na sana ang Panginoon, ngunit dahil sa Kanyang habag sa banal na asal ni Haring Pṛthu, Siya’y napigil. Sa Kanyang matang gaya ng dahon ng lotus, ang mabuting kaibigan ng mga deboto ay hindi umalis.

Verse 21

स आदिराजो रचिताञ्जलिर्हरिं विलोकितुं नाशकदश्रुलोचन: । न किञ्चनोवाच स बाष्पविक्लवो हृदोपगुह्यामुमधादवस्थित: ॥ २१ ॥

Ang unang hari, si Pṛthu, ay nakatindig na magkadikit ang palad; ngunit dahil sa luha sa mga mata, hindi niya makita nang malinaw si Hari. Nabulunan ang tinig at walang nasabi; sa puso niya’y niyakap ang Panginoon at nanatiling nakatayo.

Verse 22

अथावमृज्याश्रुकला विलोकयन्- नतृप्तद‍ृग्गोचरमाह पूरुषम् । पदा स्पृशन्तं क्षितिमंस उन्नते विन्यस्तहस्ताग्रमुरङ्गविद्विष: ॥ २२ ॥

Pagkaraan, pinunasan ng hari ang luha at sinikap na masdan ang Purusottama, ngunit hindi pa rin nabusog ang kanyang paningin. Nakatayo ang Panginoon na wari’y halos sumayad sa lupa ang Kanyang mga paang lotus, at ang unahang bahagi ng Kanyang kamay ay nakapatong sa mataas na balikat ni Garuḍa, kaaway ng mga ahas. Kaya’t naghandog si Pṛthu ng mga panalanging ito.

Verse 23

पृथुरुवाच वरान्विभो त्वद्वरदेश्वराद् बुध: कथं वृणीते गुणविक्रियात्मनाम् । ये नारकाणामपि सन्ति देहिनां तानीश कैवल्यपते वृणे न च ॥ २३ ॥

Wika ni Pṛthu: “O Vibhu, Ikaw ang pinakadakila sa mga nagbibigay ng biyaya. Bakit hihingi ang marunong ng mga biyayang para sa mga nilalang na nalilito sa mga guna ng kalikasan? Ang gayong biyaya’y nakukuha kahit ng mga nagdurusa sa impiyerno. O Panginoon ng kaivalya, kahit ang sāyujya—ang pag-iisa sa Iyong pag-iral—ay hindi ko ninanais.”

Verse 24

न कामये नाथ तदप्यहं क्‍वचिन् न यत्र युष्मच्चरणाम्बुजासव: । महत्तमान्तर्हृदयान्मुखच्युतो विधत्स्व कर्णायुतमेष मे वर: ॥ २४ ॥

O Nātha, hindi ko ninanais kahit ang sāyujya kung doon ay walang nektar ng Iyong mga paang lotus. Ito ang aking hiling: pagkalooban mo ako ng milyun-milyong tainga, upang marinig ko ang kaluwalhatian ng Iyong mga paang lotus mula sa bibig ng Iyong mga dalisay na deboto.

Verse 25

स उत्तमश्लोक महन्मुखच्युतो भवत्पदाम्भोजसुधा कणानिल: । स्मृतिं पुनर्विस्मृततत्त्ववर्त्मनां कुयोगिनां नो वितरत्यलं वरै: ॥ २५ ॥

O Panginoong Uttamaśloka! Ang banal na tinig mula sa bibig ng mga dakilang deboto, na may halimuyak na parang alikabok ng safron mula sa lotus na paa Mo, ay unti-unting nagpapaalaala sa nilalang na nakalimot ng kanyang walang-hanggang ugnayan sa Iyo; kaya wala akong ibang hiling kundi ang makapakinig mula sa bibig ng dalisay na deboto.

Verse 26

यश: शिवं सुश्रव आर्यसङ्गमे यद‍ृच्छया चोपश‍ृणोति ते सकृत् । कथं गुणज्ञो विरमेद्विना पशुं श्रीर्यत्प्रवव्रे गुणसङ्ग्रहेच्छया ॥ २६ ॥

O Panginoong lubhang maluwalhati! Ang sinumang nasa samahan ng mga sādhū na kahit nagkataon ay makarinig kahit minsan ng mapalad na papuri sa Iyong mga gawa, siya—maliban kung tulad ng hayop—ay hindi iiwan ang samahan ng mga deboto; maging si Lakṣmī, diyosa ng kapalaran, ay tumanggap sa kasakdalan ng pag-awit at pakikinig dahil sa pagnanais na marinig ang Iyong walang-hanggang lila at kaluwalhatian.

Verse 27

अथाभजे त्वाखिलपूरुषोत्तमं गुणालयं पद्मकरेव लालस: । अप्यावयोरेकपतिस्पृधो: कलि- र्न स्यात्कृतत्वच्चरणैकतानयो: ॥ २७ ॥

Ngayon nais kong maglingkod sa lotus na paa Mo, O Puruṣottama na kataas-taasan, bukal ng lahat ng banal na katangian, tulad ni Lakṣmī na may hawak na lotus; ngunit nangangamba ako na dahil pareho kaming nakatuon sa iisang paglilingkod, baka magkaagawan kami.

Verse 28

जगज्जनन्यां जगदीश वैशसं स्यादेव यत्कर्मणि न: समीहितम् । करोषि फल्ग्वप्युरु दीनवत्सल: स्व एव धिष्ण्येऽभिरतस्य किं तया ॥ २८ ॥

O Panginoon ng sansinukob! Maaaring magalit si Lakṣmī, ina ng daigdig, dahil sa pagpasok ko sa paglilingkod na labis niyang kinahuhumalingan; gayunman, O mahabagin sa dukha, umaasa akong papanigan Mo ako, sapagkat pinalalaki Mo kahit ang munting paglilingkod. At Ikaw ay ganap sa Sarili—ano ang mawawala sa Iyo kung siya’y magalit?

Verse 29

भजन्त्यथ त्वामत एव साधवो व्युदस्तमायागुणविभ्रमोदयम् । भवत्पदानुस्मरणाद‍ृते सतां निमित्तमन्यद्भगवन्न विद्महे ॥ २९ ॥

Kaya nga ang mga sādhū na napawi na ang panlilinlang ng mga guṇa ng māyā ay sumasamba sa Iyo sa pamamagitan ng bhakti, sapagkat bhakti lamang ang nakapag-aalis ng ilusyon ng materyal na pag-iral. O Bhagavān, para sa mga banal na pinalaya, wala kaming alam na ibang dahilan kundi ang palagiang pag-alaala sa Iyong lotus na paa.

Verse 30

मन्ये गिरं ते जगतां विमोहिनीं वरं वृणीष्वेति भजन्तमात्थ यत् । वाचा नु तन्त्या यदि ते जनोऽसित: कथं पुन: कर्म करोति मोहित: ॥ ३० ॥

O Panginoon, ang Iyong mga salita ay nakaaakit at nakalilito sa sanlibutan; ang pagsasabi sa dalisay na deboto na “humingi ng biyaya” ay hindi ko nakikitang angkop. Ang karaniwang tao, nakagapos sa matatamis na salita ng Veda, ay paulit-ulit na gumagawa ng karmang may bunga, nahuhumaling sa resulta ng gawa.

Verse 31

त्वन्माययाद्धा जन ईश खण्डितो यदन्यदाशास्त ऋतात्मनोऽबुध: । यथा चरेद् बालहितं पिता स्वयं तथा त्वमेवार्हसि न: समीहितुम् ॥ ३१ ॥

O Īśa, dahil sa Iyong māyā nalilimutan ng mga nilalang ang tunay nilang kalagayan at sa kamangmangan ay naghahangad ng iba’t ibang kaligayahang materyal. Gaya ng amang kusang gumagawa para sa kapakanan ng anak, ipagkaloob Mo sa akin ang anumang nakikita Mong pinakamabuti para sa akin.

Verse 32

मैत्रेय उवाच इत्यादिराजेन नुत: स विश्वद‍ृक् तमाह राजन्मयि भक्तिरस्तु ते । दिष्ट्येद‍ृशी धीर्मयि ते कृता यया मायां मदीयां तरति स्म दुस्त्यजाम् ॥ ३२ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang marinig ng Panginoong nakakakita sa buong sansinukob ang panalangin ni Mahārāja Pṛthu, sinabi Niya sa hari: “O Hari, nawa’y manatili sa iyo ang bhakti sa Akin. Mapalad ang iyong dalisay na pag-unawa; sa pamamagitan nito nalalampasan ang Aking māyā na mahirap talikuran.”

Verse 33

तत्त्वं कुरु मयादिष्टमप्रमत्त: प्रजापते । मदादेशकरो लोक: सर्वत्राप्नोति शोभनम् ॥ ३३ ॥

O tagapangalaga ng mamamayan, isagawa ang Aking iniutos nang may pag-iingat at huwag magpabaya. Ang sinumang tapat na sumusunod sa Aking utos ay makatatagpo ng kabutihan at pagpapala saanman sa mundo.

Verse 34

मैत्रेय उवाच इति वैन्यस्य राजर्षे: प्रतिनन्द्यार्थवद्वच: । पूजितोऽनुगृहीत्वैनं गन्तुं चक्रेऽच्युतो मतिम् ॥ ३४ ॥

Sinabi ni Maitreya: Lubos na pinahalagahan ng Acyuta ang makahulugang mga panalangin ni Mahārāja Pṛthu. Matapos tanggapin ang pagsamba ng hari, pinagpala Niya ito at nagpasyang lumisan.

Verse 35

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

Sinamba ni Haring Pṛthu ang mga deva, mga banal na rishi, mga ninuno sa Pitṛloka, mga gandharva, siddha, cāraṇa, pannaga, kinnara, apsara, mga tao, mga ibon, at marami pang nilalang na dumalo sa handog na yajña, ayon sa wastong pagsamba at bhakti.

Verse 36

देवर्षिपितृगन्धर्वसिद्धचारणपन्नगा: । किन्नराप्सरसो मर्त्या: खगा भूतान्यनेकश: ॥ ३५ ॥ यज्ञेश्वरधिया राज्ञा वाग्वित्ताञ्जलिभक्तित: । सभाजिता ययु: सर्वे वैकुण्ठानुगतास्तत: ॥ ३६ ॥

Sa pagkaunawang si Viṣṇu ang Yajñeśvara, pinarangalan ng hari ang Panginoon at ang Kanyang mga kasamang tagapaglingkod, sa matatamis na salita, handog na yaman ayon sa kaya, at bhakti na may magkasalikop na kamay; pagkaraan, silang lahat ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan, sumusunod sa yapak ng Panginoong Viṣṇu patungong Vaikuṇṭha.

Verse 37

भगवानपि राजर्षे: सोपाध्यायस्य चाच्युत: । हरन्निव मनोऽमुष्य स्वधाम प्रत्यपद्यत ॥ ३७ ॥

Ang Bhagavān na si Acyuta ay wari’y bumihag sa isipan ng hari at ng mga paring naroon, at pagkaraan ay nagbalik sa Kanyang banal na dhāma sa espirituwal na kalangitan.

Verse 38

अद‍ृष्टाय नमस्कृत्य नृप: सन्दर्शितात्मने । अव्यक्ताय च देवानां देवाय स्वपुरं ययौ ॥ ३८ ॥

Naghandog ng paggalang si Haring Pṛthu sa Panginoong Di-Nahahalatang anyo, ang Diyos ng mga deva, na di nakikita ng mata ng materya ngunit nagpakita sa kanya sa pamamagitan ng biyaya; matapos magbigay-galang, bumalik ang hari sa kanyang lungsod.