Adhyaya 17

Verse 1

मैत्रेय उवाच एवं स भगवान् वैन्य: ख्यापितो गुणकर्मभि: । छन्दयामास तान् कामै: प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥

Sinabi ni Maitreya: Sa ganitong paraan, ang Bhagavān Vainya (Pṛthu) ay pinuri dahil sa kanyang mga katangian at kabayanihang gawa. Pagkatapos, si Maharaja Pṛthu ay naghandog ng nararapat na pagsamba at paggalang, nagbigay-pugay sa kanila, at nagkaloob ng iba’t ibang handog upang sila’y masiyahan.

Verse 2

ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधस: । पौराञ्जानपदान् श्रेणी: प्रकृती: समपूजयत् ॥ २ ॥

Pinasaya at pinarangalan ni Haring Pṛthu ang mga pinuno ng mga brāhmaṇa at ng iba pang mga uri, pati ang kanyang mga lingkod, mga ministro at mga pari; ang mga taga-lungsod, mga taga-bayan, mga tao mula sa iba’t ibang pamayanan, mga samahan, at mga tagahanga—kaya’t lahat ay naging masaya.

Verse 3

विदुर उवाच कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी । यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥

Nagtanong si Vidura: Mahal na brāhmaṇa, yamang ang Inang Daigdig ay maaaring mag-anyong iba-iba, bakit siya nag-anyong baka? At nang gatasan siya ni Haring Pṛthu, sino ang naging guya, ano ang paraan ng paggagatas, at ano ang sisidlan?

Verse 4

प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् । तस्य मेध्यं हयं देव: कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥

Ang ibabaw ng lupa ay likas na may mababa at may mataas. Paano ito pinantay ni Maharaja Pṛthu? At bakit ninakaw ni Indra, hari ng langit, ang kabayong itinalaga bilang banal para sa paghahandog?

Verse 5

सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षि: कां गतिं गत: ॥ ५ ॥

O Brahmana, tinanggap ni Haring Pṛthu ang kaalamang may praktikal na paglalapat mula kay Sanat-kumāra, ang pinakadakilang dalubhasa sa Veda; anong minimithing hantungan ang kanyang narating?

Verse 6

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

Ikaw ay isang śaktyāveśa-avatāra ng Panginoong Kṛṣṇa; kaya ang mga salaysay ng kanyang mga gawain ay tunay na kaaya-ayang pakinggan at nagdudulot ng banal na pagpapala, na nakaugat sa mga kuwento ng nakaraang buhay. Ako’y debotong tapat sa iyo at sa Panginoong Adhokṣaja; kaya isalaysay mo ang lahat ng kuwento ni Haring Pṛthu na, bilang anak ni Vena, ay naggatas sa mundong anyong baka na ito.

Verse 7

यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवत: प्रभो: । श्रव: सुश्रवस: पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥ भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च । वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद्वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥

Ikaw ay isang śaktyāveśa-avatāra ng Panginoong Kṛṣṇa; kaya ang mga salaysay ng kanyang mga gawain ay tunay na kaaya-ayang pakinggan at nagdudulot ng banal na pagpapala, na nakaugat sa mga kuwento ng nakaraang buhay. Ako’y debotong tapat sa iyo at sa Panginoong Adhokṣaja; kaya isalaysay mo ang lahat ng kuwento ni Haring Pṛthu na, bilang anak ni Vena, ay naggatas sa mundong anyong baka na ito.

Verse 8

सूत उवाच चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति । प्रशस्य तं प्रीतमना मैत्रेय: प्रत्यभाषत ॥ ८ ॥

Nagpatuloy si Sūta Gosvāmī: Nang maudyukan si Vidura na makinig sa mga salaysay tungkol kay Vāsudeva, pinuri siya ni Sūta; at si Maitreya, na lubhang nalugod kay Vidura, ay pumuri rin sa kanya at nagsalita nang ganito.

Verse 9

मैत्रेय उवाच यदाभिषिक्त: पृथुरङ्ग विप्रै-रामन्त्रितो जनतायाश्च पाल: । प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्यक्षुत्क्षामदेहा: पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥

Sinabi ni Maitreya: Mahal kong Vidura, nang si Haring Pṛthu ay koronahan ng mga brāhmaṇa at mga pantas at ipinahayag na tagapangalaga ng mamamayan, nagkaroon noon ng kakulangan sa pagkain sa ibabaw ng lupa. Dahil sa gutom ay nangayayat ang mga tao; kaya lumapit sila sa hari at inilahad ang tunay nilang kalagayan.

Verse 10

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

Mahal na Hari, gaya ng punong may apoy na nagliliyab sa guwang ng katawan at unti-unting natutuyo, gayon din kami’y nanghihina dahil sa apoy ng gutom sa tiyan. Ikaw ang kanlungan ng mga sumuko at itinalagang mag-ayos ng aming kabuhayan; kaya kami’y lumalapit sa iyong pag-iingat.

Verse 11

वयं राजञ्जाठरेणाभितप्तायथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षा: । त्वामद्य याता: शरणं शरण्यंय: साधितो वृत्तिकर: पतिर्न: ॥ १० ॥ तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नंक्षुधार्दितानां नरदेवदेव । यावन्न नङ्‍क्ष्यामह उज्झितोर्जावार्तापतिस्त्वं किल लोकपाल: ॥ ११ ॥

O Naradeva-deva, mahabagin kami na pinahihirapan ng gutom: ayusin ang wastong pamamahagi ng pagkain upang mapawi ang aming pagkagutom. Bago maubos ang aming lakas, ingatan mo kami; sapagkat ikaw ang panginoon ng aming kabuhayan at tagapangalaga ng daigdig.

Verse 12

मैत्रेय उवाच पृथु: प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् । दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang marinig ang kaawa-awang panaghoy ng mga mamamayan at makita ang kanilang abang kalagayan, nagmuni-muni nang matagal si Haring Pṛthu upang matuklasan ang pinagmumulan ng sanhi.

Verse 13

इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासन: । सन्दधे विशिखं भूमे: क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥

Nang makapagpasya, kinuha ng hari ang busog at palaso at sa galit ay itinutok sa lupa, gaya ni Śiva na Tripuraha kapag nagngangalit upang magwasak.

Verse 14

प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् । गौ: सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥

Nang makita ng lupa na itinaas ng hari ang sandata, nanginig ito sa takot. Pagkaraan ay nag-anyong baka at tumakbo palayo, gaya ng usa na mabilis na tumatakbo kapag hinahabol ng mangangaso.

Verse 15

तामन्वधावत्तद्वैन्य: कुपितोऽत्यरुणेक्षण: । शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥

Nang makita ito, si Mahārāja Pṛthu, anak ni Vena, ay nag-alab sa galit; ang kanyang mga mata’y namula na parang araw sa bukang-liwayway. Isinukbit niya ang palaso sa busog at hinabol ang Daigdig na anyong baka saan man ito tumakas.

Verse 16

सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयो: । धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥

Ang Daigdig na anyong baka ay tumakbo sa mga dako at panig, maging sa kalawakan sa pagitan ng mga makalangit na daigdig at ng lupa; saan man siya tumakbo, doon niya nakita ang hari na may busog at mga palasong nakahanda, humahabol sa kanya.

Verse 17

लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजा: । त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥

Gaya ng mga tao na di makaligtas sa malupit na kamay ng kamatayan, ang Daigdig na anyong baka ay hindi rin nakatagpo ng kanlungan mula sa anak ni Vena. Sa huli, nanginginig sa takot at sugatan ang puso, bumalik siya nang walang magawa.

Verse 18

उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल । त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥

Pagkatapos, sinabi niya sa dakilang Mahārāja Pṛthu—ang nakakabatid ng dharma at mahabagin sa mga sumuko—: “Iligtas mo rin ako. Ikaw ang tagapangalaga ng lahat ng nilalang; ngayon ay nakaluklok ka bilang hari ng mundong ito.”

Verse 19

स त्वं जिघांससे कस्माद्दीनामकृतकिल्बिषाम् । अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मत: ॥ १९ ॥

Nagpatuloy ang Daigdig na anyong baka sa pagmamakaawa: “Ako’y dukha at wala akong ginawang kasalanan; bakit mo ako nais patayin? Ikaw ay kinikilalang nakakabatid ng dharma; bakit ka naiinggit sa akin, at bakit ka sabik na pumatay ng isang babae?”

Verse 20

प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृताग:स्वपि जन्तव: । किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सला: ॥ २० ॥

Kahit ang isang babae ay nagkasala, hindi nararapat na saktan siya. Lalo na ikaw, O Hari, na mahabagin, tagapagtanggol at mapagmahal sa mga dukha.

Verse 21

मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् । आत्मानं च प्रजाश्चेमा: कथमम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥

O Hari, ako’y tulad ng matibay na bangkang di naluluma, na siyang pinagtitindigan ng daigdig. Kung dudurugin mo ako, paano mo maililigtas ang sarili mo at ang iyong mga nasasakupan sa pagkalunod?

Verse 22

पृथुरुवाच वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्‍मुखीम् । भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥

Sumagot si Haring Pṛthu: O Inang Lupa, sinuway mo ang aking kautusan. Tinatanggap mo ang iyong bahagi sa mga yajña, ngunit hindi ka nagbubunga ng sapat na pagkain; kaya parurusahan kita.

Verse 23

यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पय: । तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥

Kahit kumakain ka ng luntiang damo araw-araw, hindi mo pinupuno ang supot ng gatas upang mapakinabangan namin. Sadyang lumalabag ka; kaya kahit nasa anyo ng baka, hindi ka ligtas sa parusa.

Verse 24

त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक् सृष्टानि स्वयम्भुवा । न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधी: ॥ २४ ॥

Ang mga binhi ng mga halamang-gamot at butil na nilikha noon ni Brahmā ay nakatago sa loob mo; ngunit sa iyong mapurol na isip, hinahamak mo ang aking utos at hindi mo ito inilalabas.

Verse 25

अमूषां क्षुत्परीतानामार्तानां परिदेवितम् । शमयिष्यामि मद्बाणैर्भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥

Ngayon, sa tulong ng aking mga palaso, pagpuputul-putulin kita at gamit ang iyong laman ay bibigyang-kasiyahan ko ang mga nagugutom na mamamayan na umiiyak dahil sa kawalan ng butil.

Verse 26

पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधम: । भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवध: ॥ २६ ॥

Sinumang malupit na tao — maging lalaki, babae, o bating — na interesado lamang sa kanyang sariling kapakanan at walang awa sa ibang mga nilalang ay maaaring patayin ng hari. Ang gayong pagpatay ay hindi kailanman maituturing na tunay na pagpatay.

Verse 27

त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलश: शरै: । आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजा: ॥ २७ ॥

Ikaw ay labis na nagmamalaki at halos nababaliw na. Sa kasalukuyan ay nag-anyo kang baka sa pamamagitan ng iyong kapangyarihang mistiko. Gayunpaman, pagpuputul-putulin kita nang kasingliit ng butil, at itataguyod ko ang buong populasyon sa pamamagitan ng aking sariling kapangyarihang mistiko.

Verse 28

एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् । प्रणता प्राञ्जलि: प्राह मही सञ्जातवेपथु: ॥ २८ ॥

Sa oras na ito, si Prthu Maharaja ay naging katulad mismo ni Yamaraja, at ang kanyang buong katawan ay mukhang galit na galit. Sa madaling salita, siya ang personipikasyon ng galit. Matapos siyang marinig, ang planetang daigdig ay nagsimulang manginig. Siya ay sumuko, at nang magkadaop ang mga palad ay nagsimulang magsalita ng ganito.

Verse 29

धरोवाच नम: परस्मै पुरुषाय मायया विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने । नम: स्वरूपानुभवेन निर्धुत द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥

Ang planetang daigdig ay nagsalita: Mahal kong Panginoon, O Kataas-taasang Personalidad ng Diyos, Ikaw ay nasa transendental na posisyon, at sa pamamagitan ng Iyong materyal na enerhiya ay pinalawak Mo ang Iyong Sarili sa iba't ibang anyo at uri ng buhay. Hindi tulad ng ibang mga panginoon, Ikaw ay laging nananatili sa Iyong transendental na posisyon at hindi naaapektuhan ng materyal na paglikha.

Verse 30

येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रह: । स एव मां हन्तुमुदायुध: स्वरा- डुपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥

Wika ng Daigdig: O Panginoon, sa Iyong māyā nilikha Mo ang sansinukob na may tatlong guṇa at ginawa Mo akong tahanan ng lahat ng nilalang. Ikaw ay ganap na malaya; ngunit ngayo’y narito Ka na may sandata upang patayin ako. Kanino ako hihingi ng kanlungan, at sino ang magtatanggol sa akin?

Verse 31

य एतदादावसृजच्चराचरं स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया । तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यत: कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥

O Panginoon, sa pasimula ng paglikha nilikha Mo ang lahat ng gumagalaw at di-gumagalaw sa Iyong di-maaarok na lakas na nakasalig sa Iyo mismo. Sa lakas ding iyon ngayon handa Kang magtanggol sa mga nilalang; Ikaw ang kataas-taasang tagapangalaga ng dharma. Bakit mo nanaising patayin ako kahit ako’y nasa anyong baka?

Verse 32

नूनं बतेशस्य समीहितं जनै- स्तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभि: । न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद् योऽनेक एक: परतश्च ईश्वर: ॥ ३२ ॥

O Panginoon, bagama’t Ikaw ay iisa, sa Iyong di-maaarok na mga kapangyarihan Ikaw ay lumalaganap sa maraming anyo. Sa pamamagitan ni Brahmā, pinangyari Mo ang paglikha ng sansinukob; kaya Ikaw ang Kataas-taasang Persona ng Diyos. Ngunit yaong natatakpan ng Iyong mahirap-daigin na māyā ay hindi nakakakilala sa Iyong makalangit na mga gawa.

Verse 33

सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभि- र्द्रव्यक्रियाकारकचेतनात्मभि: । तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये नम: परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥

O Panginoon, sa Iyong mga śakti Ikaw ang unang sanhi ng mga sangkap, mga gawa, mga kasangkapan (mga pandama), mga tagapagganap (mga diyos na namamahala), pati isip, talino at pagkamakasarili. Sa Iyong lakas nahahayag, nananatili, at nalulusaw ang sansinukob—minsan lantad, minsan di-lantad. Kaya Ikaw ang Kataas-taasang Purusha, sanhi ng lahat ng sanhi; ako’y nagpupugay sa Iyo.

Verse 34

स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद् भूतेन्द्रियान्त:करणात्मकं विभो । संस्थापयिष्यन्नज मां रसातला- दभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकर: ॥ ३४ ॥

O Makapangyarihan, ang daigdig na ito ay nilikha Mo mismo—bilang mga sangkap, mga pandama, at panloob na isipan (antaḥkaraṇa). Ikaw ay hindi ipinanganak. Noon, sa anyo ng unang Varāha, iniahon Mo ako mula sa mga tubig ng Rasātala upang maitatag ang sanlibutan.

Verse 35

अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिता: प्रजा भवानद्य रिरक्षिषु: किल । स वीरमूर्ति: समभूद्धराधरो यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥

O Panginoon, noon ay iniligtas Mo ako mula sa tubig at pinangalagaan ang mga nilalang; kaya sumikat ang Iyong pangalang Dharādhara, ang Tagapagdala ng daigdig. Ngunit ngayon, bilang isang dakilang bayani, nais Mo akong patayin sa matutulis na palaso; ako’y tulad ng bangka sa tubig na nag-aangat sa lahat upang hindi lumubog.

Verse 36

नूनं जनैरीहितमीश्वराणा- मस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया । न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभि- स्तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्य: ॥ ३६ ॥

O Panginoon, ang Iyong mga layon at gawain ay hindi nauunawaan ng mga tulad naming nilikha ng māyā ng tatlong guṇa, sapagkat ang isip namin ay naliligaw sa pagkahumaling. Maging ang mga kilos ng Iyong mga bhakta ay mahirap maunawaan, lalo na ang Iyong mga līlā; kaya ako’y yumuyuko sa mga bhaktang nagpaparangal sa Iyong dakilang pangalan.