Adhyaya 13

Verse 1

सूत उवाच निशम्य कौषारविणोपवर्णितंध्रुवस्य वैकुण्ठपदाधिरोहणम् । प्ररूढभावो भगवत्यधोक्षजेप्रष्टुं पुनस्तं विदुर: प्रचक्रमे ॥ १ ॥

Sinabi ni Sūta: Pagkarinig kay Maitreya Ṛṣi, anak ni Kuṣārava, na ilarawan ang pag-akyat ni Dhruva Mahārāja sa kalagayan ng Vaikuṇṭha, napuspos si Vidura ng masidhing damdaming bhakti para kay Bhagavān Adhokṣaja. Pagkaraan, muli niyang sinimulang magtanong kay Maitreya nang ganito.

Verse 2

विदुर उवाच के ते प्रचेतसो नाम कस्यापत्यानि सुव्रत । कस्यान्ववाये प्रख्याता: कुत्र वा सत्रमासत ॥ २ ॥

Tinanong ni Vidura: O ikaw na may banal na panata, sino ang mga Pracetā? Kaninong mga anak sila, saang angkan sila naging tanyag, at saan nila isinagawa ang dakilang sakripisyong satra?

Verse 3

मन्ये महाभागवतं नारदं देवदर्शनम् । येन प्रोक्त: क्रियायोग: परिचर्याविधिर्हरे: ॥ ३ ॥

Sinabi ni Vidura: Itinuturing kong si Narada Muni ang dakilang mahā-bhāgavata na nakatagpo mismo ang Panginoon. Siya ang nagturo ng pamamaraang pañcarātra at kriyā-yoga para sa debosyonal na paglilingkod kay Hari.

Verse 4

स्वधर्मशीलै: पुरुषैर्भगवान् यज्ञपूरुष: । इज्यमानो भक्तिमता नारदेनेरित: किल ॥ ४ ॥

Habang ang mga debotong nananatili sa kanilang svadharma ay nagsasagawa ng mga ritwal at paghahandog upang bigyang-lugod ang Bhagavān na Yajña-Puruṣa, noon ay inilarawan ni Narada Muni ang mga transendental na katangian ni Dhruva Mahārāja.

Verse 5

यास्ता देवर्षिणा तत्र वर्णिता भगवत्कथा: । मह्यं शुश्रूषवे ब्रह्मन् कार्त्स्‍न्येनाचष्टुमर्हसि ॥ ५ ॥

Mahal na brāhmaṇa, anu-anong bhagavat-kathā ang inilarawan ni devarṣi Narada roon, at paano niya niluwalhati ang Panginoon? Sabik na sabik akong makinig; ipaliwanag mo nang ganap ang papuring iyon.

Verse 6

मैत्रेय उवाच ध्रुवस्य चोत्कल: पुत्र: पितरि प्रस्थिते वनम् । सार्वभौमश्रियं नैच्छदधिराजासनं पितु: ॥ ६ ॥

Sumagot si Maitreya: Mahal na Vidura, nang umalis si Mahārāja Dhruva patungong gubat, ang kanyang anak na si Utkala ay hindi nagnasang tanggapin ang marangyang trono ng ama, na para sa naghahari sa lahat ng lupain sa daigdig na ito.

Verse 7

स जन्मनोपशान्तात्मा नि:सङ्ग: समदर्शन: । ददर्श लोके विततमात्मानं लोकमात्मनि ॥ ७ ॥

Mula pa sa kapanganakan, si Utkala ay payapa ang loob, walang pagkakapit, at may pantay na pagtingin. Nakita niya ang Paramātmā na laganap sa sanlibutan, at nakita rin niya ang sanlibutan na nakalagay sa Paramātmā.

Verse 8

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

Sa pamamagitan ng pagpapalawak ng kanyang kaalaman sa Kataas-taasang Brahman, nakamit niya ang kalayaan mula sa pagkaalipin ng katawan. Gamit ang apoy ng bhakti-yoga, sinunog niya ang lahat ng karumihan.

Verse 9

आत्मानं ब्रह्म निर्वाणं प्रत्यस्तमितविग्रहम् । अवबोधरसैकात्म्यमानन्दमनुसन्ततम् ॥ ८ ॥ अव्यवच्छिन्नयोगाग्निदग्धकर्ममलाशय: । स्वरूपमवरुन्धानो नात्मनोऽन्यं तदैक्षत ॥ ९ ॥

Sa pamamagitan ng pagpapalawak ng kanyang kaalaman sa Kataas-taasang Brahman, nakamit niya ang kalayaan mula sa pagkaalipin ng katawan. Gamit ang apoy ng bhakti-yoga, sinunog niya ang lahat ng karumihan.

Verse 10

जडान्धबधिरोन्मत्तमूकाकृतिरतन्मति: । लक्षित: पथि बालानां प्रशान्तार्चिरिवानल: ॥ १० ॥

Bagaman hindi naman talaga siya ganoon, si Utkala ay nagmistulang hangal, bulag, pipi, bingi at baliw sa paningin ng mga tao sa daan. Siya ay nanatiling tulad ng apoy na natatakpan ng abo.

Verse 11

मत्वा तं जडमुन्मत्तं कुलवृद्धा: समन्त्रिण: । वत्सरं भूपतिं चक्रुर्यवीयांसं भ्रमे: सुतम् ॥ ११ ॥

Dahil dito, inakala ng mga ministro at matatanda sa pamilya na si Utkala ay walang isip at baliw. Kaya naman, ang kanyang nakababatang kapatid na si Vatsara, na anak ni Bhrami, ang ginawang hari.

Verse 12

स्वर्वीथिर्वत्सरस्येष्टा भार्यासूत षडात्मजान् । पुष्पार्णं तिग्मकेतुं च इषमूर्जं वसुं जयम् ॥ १२ ॥

Ang Haring si Vatsara ay may mahal na asawa na nagngangalang Svarvithi. Siya ay nagsilang ng anim na anak na lalaki: sina Pusparna, Tigmaketu, Isa, Urja, Vasu at Jaya.

Verse 13

पुष्पार्णस्य प्रभा भार्या दोषा च द्वे बभूवतु: । प्रातर्मध्यन्दिनं सायमिति ह्यासन् प्रभासुता: ॥ १३ ॥

Si Puṣpārṇa ay may dalawang asawa, sina Prabhā at Doṣā. Kay Prabhā isinilang ang tatlong anak na lalaki: Prātar, Madhyandinam, at Sāyam.

Verse 14

प्रदोषो निशिथो व्युष्ट इति दोषासुतास्त्रय: । व्युष्ट: सुतं पुष्करिण्यां सर्वतेजसमादधे ॥ १४ ॥

Si Doṣā ay nagkaroon ng tatlong anak na lalaki—Pradoṣa, Niśitha, at Vyuṣṭa. Ang asawa ni Vyuṣṭa na si Puṣkariṇī ay nagsilang ng makapangyarihang anak na si Sarvatejā.

Verse 15

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

Kay Sarvatejā at sa asawang si Ākūti isinilang si Cākṣuṣa, na sa wakas ng manvantara ay naging ika-anim na Manu. Ang reyna ni Cākṣuṣa Manu na si Naḍvalā (Virajā) ay nagsilang ng mga anak na walang kapintasan: Puru, Kutsa, Trita, Dyumna, Satyavān, Ṛta, Vrata, Agniṣṭoma, Atīrātra, Pradyumna, Śibi, at Ulmuka.

Verse 16

स चक्षु: सुतमाकूत्यां पत्‍न्यां मनुमवाप ह । मनोरसूत महिषी विरजान्नड्‌वला सुतान् ॥ १५ ॥ पुरुं कुत्सं त्रितं द्युम्नं सत्यवन्तमृतं व्रतम् । अग्निष्टोममतीरात्रं प्रद्युम्नं शिबिमुल्मुकम् ॥ १६ ॥

Kay Sarvatejā at sa asawang si Ākūti isinilang si Cākṣuṣa, na sa wakas ng manvantara ay naging ika-anim na Manu. Ang reyna ni Cākṣuṣa Manu na si Naḍvalā (Virajā) ay nagsilang ng mga anak na walang kapintasan: Puru, Kutsa, Trita, Dyumna, Satyavān, Ṛta, Vrata, Agniṣṭoma, Atīrātra, Pradyumna, Śibi, at Ulmuka.

Verse 17

उल्मुकोऽजनयत्पुत्रान्पुष्करिण्यां षडुत्तमान् । अङ्गं सुमनसं ख्यातिं क्रतुमङ्गिरसं गयम् ॥ १७ ॥

Si Ulmuka, sa asawang si Puṣkariṇī, ay nagkaanak ng anim na mahuhusay na anak na lalaki: Aṅga, Sumanā, Khyāti, Kratu, Aṅgirā, at Gaya.

Verse 18

सुनीथाङ्गस्य या पत्नी सुषुवे वेनमुल्बणम् । यद्दौ:शील्यात्स राजर्षिर्निर्विण्णो निरगात्पुरात् ॥ १८ ॥

Ang asawa ni Aṅga na si Sunīthā ay nagsilang ng anak na si Vena, na lubhang baluktot ang ugali. Dahil sa masamang asal ni Vena, ang banal na haring Aṅga ay nanlamig ang loob, iniwan ang lungsod at kaharian, at nagtungo sa gubat.

Verse 19

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

O Vidura, ang sumpa ng mga dakilang rishi ay di-matitinag na parang kulog. Kaya nang isumpa nila si Haring Vena sa galit, siya’y namatay. Pagkaraan, dahil walang hari, namayani ang mga tulisan at magnanakaw; nagulo ang kaharian at labis na nagdusa ang mga mamamayan. Nang makita ito, ginamit ng mga rishi ang kanang kamay ni Vena na parang pamalo sa pag-ikot, at mula sa pag-ikot na iyon, si Viṣṇu bilang bahagi ni Nārāyaṇa ay nagpakita bilang Haring Pṛthu, ang unang emperador ng daigdig.

Verse 20

यमङ्ग शेपु: कुपिता वाग्वज्रा मुनय: किल । गतासोस्तस्य भूयस्ते ममन्थुर्दक्षिणं करम् ॥ १९ ॥ अराजके तदा लोके दस्युभि: पीडिता: प्रजा: । जातो नारायणांशेन पृथुराद्य: क्षितीश्वर: ॥ २० ॥

Nang mawalan ng hari, inapi ng mga tulisan at magnanakaw ang mga tao; nagkagulo ang kaharian at nagdusa ang lahat. Kaya minathan ng mga rishi ang kanang kamay ni Vena, at bilang bahagi ni Nārāyaṇa, si Viṣṇu ay nagpakita bilang Haring Pṛthu, ang unang pinuno ng daigdig.

Verse 21

विदुर उवाच तस्य शीलनिधे: साधोर्ब्रह्मण्यस्य महात्मन: । राज्ञ: कथमभूद्दुष्टा प्रजा यद्विमना ययौ ॥ २१ ॥

Sinabi ni Vidura: O banal na ginoo, kayamanan ng mabuting asal, tagapagtanggol ng kulturang brāhmaṇa! Paano nagkaroon ang maamong Haring Aṅga ng masamang anak na tulad ni Vena, kaya siya’y nanlamig ang loob at iniwan ang kaharian?

Verse 22

किं वांहो वेन उद्दिश्य ब्रह्मदण्डमयूयुजन् । दण्डव्रतधरे राज्ञि मुनयो धर्मकोविदा: ॥ २२ ॥

Tinanong ni Vidura: Ano ang dahilan tungkol kay Vena kaya ang mga rishing bihasa sa dharma ay nagnasang magpataw ng brahma-daṇḍa, ang pinakamabigat na sumpa, sa Haring Vena na may hawak na pamalo ng kaparusahan?

Verse 23

नावध्येय: प्रजापाल: प्रजाभिरघवानपि । यदसौ लोकपालानां बिभर्त्योज: स्वतेजसा ॥ २३ ॥

Hindi dapat laitin ng mga mamamayan ang hari, kahit minsan ay tila gumawa siya ng makasalanang gawa. Sapagkat sa sariling lakas at ningning ng kapangyarihan, ang hari ay higit na maimpluwensiya kaysa sa ibang mga pinunong namumuno.

Verse 24

एतदाख्याहि मे ब्रह्मन् सुनीथात्मजचेष्टितम् । श्रद्दधानाय भक्ताय त्वं परावरवित्तम: ॥ २४ ॥

O mahal na brāhmaṇa, isalaysay mo sa akin ang lahat ng ginawa ni Vena, anak ni Sunīthā. Ikaw ay bihasa sa mga bagay ng nakaraan at hinaharap; ako’y debotong may pananampalataya, kaya ipaliwanag mo ito.

Verse 25

मैत्रेय उवाच अङ्गोऽश्वमेधं राजर्षिराजहार महाक्रतुम् । नाजग्मुर्देवतास्तस्मिन्नाहूता ब्रह्मवादिभि: ॥ २५ ॥

Sumagot si Śrī Maitreya: O Vidura, minsan ay isinagawa ng rāja-ṛṣi na si Aṅga ang dakilang sakripisyong aśvamedha. Inanyayahan ng mga bihasang brāhmaṇa ang mga deva, ngunit sa kabila ng pagsisikap, walang deva ang dumalo o nagpakita sa handog na iyon.

Verse 26

तमूचुर्विस्मितास्तत्र यजमानमथर्त्विज: । हवींषि हूयमानानि न ते गृह्णन्ति देवता: ॥ २६ ॥

Nang magtaka ang mga pari sa handog, sinabi nila sa haring Aṅga na siyang yajamāna: “O Hari, maayos naming inihahandog ang havis, gaya ng nilinaw na mantikilya, ngunit hindi ito tinatanggap ng mga deva.”

Verse 27

राजन् हवींष्यदुष्टानि श्रद्धयासादितानि ते । छन्दांस्ययातयामानि योजितानि धृतव्रतै: ॥ २७ ॥

O Hari, ang mga bagay na havis na tinipon mo nang may pananampalataya ay dalisay at walang dungis. At ang mga himnong Veda ay binibigkas nang ayātayāma—walang kakulangan—ng mga brāhmaṇa na matatag sa kanilang mga panata, ayon sa wastong ritwal.

Verse 28

न विदामेह देवानां हेलनं वयमण्वपि । यन्न गृह्णन्ति भागान् स्वान् ये देवा: कर्मसाक्षिण: ॥ २८ ॥

O Hari, wala kaming nakikitang kahit munting dahilan na ang mga diyos ay nainsulto o napabayaan; gayunman, ang mga diyos na saksi sa yajña ay hindi tumatanggap ng kanilang bahagi—hindi namin alam kung bakit.

Verse 29

मैत्रेय उवाच अङ्गो द्विजवच: श्रुत्वा यजमान: सुदुर्मना: । तत्प्रष्टुं व्यसृजद्वाचं सदस्यांस्तदनुज्ञया ॥ २९ ॥

Sinabi ni Maitreya: Nang marinig ni Haring Aṅga, ang tagapaghandog ng yajña, ang mga salita ng mga pari, siya’y labis na nalungkot. Sa pahintulot nila, binasag niya ang katahimikan at nagtanong sa lahat ng ritwik na naroon sa pook-sakripisyo.

Verse 30

नागच्छन्त्याहुता देवा न गृह्णन्ति ग्रहानिह । सदसस्पतयो ब्रूत किमवद्यं मया कृतम् ॥ ३० ॥

Sinabi ni Haring Aṅga: Kahit inanyayahan, hindi dumarating ang mga diyos, at dito man ay hindi nila tinatanggap ang kanilang nararapat na bahagi. O mga pinuno ng kapulungan, sabihin ninyo, anong pagkakasala ang nagawa ko?

Verse 31

सदसस्पतय ऊचु: नरदेवेह भवतो नाघं तावन् मनाक्स्थितम् । अस्त्येकं प्राक्तनमघं यदिहेद‍ृक् त्वमप्रज: ॥ ३१ ॥

Sinabi ng mga pinuno ng kapulungan: O haring tulad ng diyos, sa buhay na ito’y wala kaming nakikitang kasalanan kahit sa isip mo; wala kang anumang pagkakasala. Ngunit may isang kasalanan sa nakaraang buhay, kaya kahit taglay mo ang lahat ng katangian, ikaw ay walang anak na lalaki.

Verse 32

तथा साधय भद्रं ते आत्मानं सुप्रजं नृप । इष्टस्ते पुत्रकामस्य पुत्रं दास्यति यज्ञभुक् ॥ ३२ ॥

Kaya nga, O hari, nawa’y mapasa iyo ang kabutihan. Agad mong isagawa ang paraan upang magtamo ng mabuting anak. Kung magsasagawa ka ng yajña dahil sa pagnanais ng anak, ang Kataas-taasang Panginoon, ang Tagatanggap ng handog, ay malulugod at ipagkakaloob sa iyo ang isang anak na lalaki.

Verse 33

तथा स्वभागधेयानि ग्रहीष्यन्ति दिवौकस: । यद्यज्ञपुरुष: साक्षादपत्याय हरिर्वृत: ॥ ३३ ॥

Kapag inanyayahan si Hari, ang mismong Yajña-puruṣa, upang matupad ang hangaring magkaanak na lalaki, darating ang lahat ng mga diyos kasama Niya at tatanggap ng kani-kanilang bahagi sa handog.

Verse 34

तांस्तान् कामान् हरिर्दद्याद्यान् यान् कामयते जन: । आराधितो यथैवैष तथा पुंसां फलोदय: ॥ ३४ ॥

Anumang hangarin ng tao, kapag sinamba si Hari ay ibinibigay Niya iyon; kung paano ang pagsamba, gayon din ang paglitaw ng bunga para sa tao.

Verse 35

इति व्यवसिता विप्रास्तस्य राज्ञ: प्रजातये । पुरोडाशं निरवपन् शिपिविष्टाय विष्णवे ॥ ३५ ॥

Kaya nagpasya ang mga pari para sa pagkakaroon ng supling ni Haring Aṅga, at naghandog sila ng puroḍāśa kay Viṣṇu na tinatawag na Śipiviṣṭa, na nananahan sa puso ng lahat ng nilalang.

Verse 36

तस्मात्पुरुष उत्तस्थौ हेममाल्यमलाम्बर: । हिरण्मयेन पात्रेण सिद्धमादाय पायसम् ॥ ३६ ॥

Pagkaialay ng handog sa apoy, may isang taong lumitaw mula sa dambanang apoy—may gintong kuwintas at puting kasuotan—at may dalang gintong sisidlan na puno ng pāyasa, kaning niluto sa gatas.

Verse 37

स विप्रानुमतो राजा गृहीत्वाञ्जलिनौदनम् । अवघ्राय मुदा युक्त: प्रादात्पत्‍न्या उदारधी: ॥ ३७ ॥

Sa pahintulot ng mga pari, kinuha ng mapagbigay na hari ang handog na pagkain sa magkasanib na palad, inamoy ito nang may galak, at ibinigay ang isang bahagi sa kanyang asawa.

Verse 38

सा तत्पुंसवनं राज्ञी प्राश्य वै पत्युरादधे । गर्भं काल उपावृत्ते कुमारं सुषुवेऽप्रजा ॥ ३८ ॥

Bagama't walang anak na lalaki ang Reyna, matapos kainin ang pagkaing iyon na may kapangyarihang magbigay ng anak, siya ay nagdalang-tao at nagsilang ng isang lalaki.

Verse 39

स बाल एव पुरुषो मातामहमनुव्रत: । अधर्मांशोद्भवं मृत्युं तेनाभवदधार्मिक: ॥ ३९ ॥

Ang batang iyon ay isinilang na bahagi ng angkan ng kawalan ng pananampalataya. Ang kanyang lolo ay personipikasyon ng kamatayan, at siya ay lumaki bilang tagasunod nito, kaya't siya ay naging napakasamang tao.

Verse 40

स शरासनमुद्यम्य मृगयुर्वनगोचर: । हन्त्यसाधुर्मृगान् दीनान् वेनोऽसावित्यरौज्जन: ॥ ४० ॥

Matapos ihanda ang kanyang pana, ang malupit na bata ay pumupunta sa gubat at walang awang pinapatay ang mga inosenteng usa, at sa kanyang pagdating, ang mga tao ay sumisigaw, 'Narito na ang malupit na si Vena!'

Verse 41

आक्रीडे क्रीडतो बालान् वयस्यानतिदारुण: । प्रसह्य निरनुक्रोश: पशुमारममारयत् ॥ ४१ ॥

Napakalupit ng batang iyon na habang naglalaro kasama ang mga batang kaedad niya, pinapatay niya sila nang walang awa, na parang mga hayop na kakatayin.

Verse 42

तं विचक्ष्य खलं पुत्रं शासनैर्विविधैर्नृप: । यदा न शासितुं कल्पो भृशमासीत्सुदुर्मना: ॥ ४२ ॥

Matapos makita ang malupit at walang awang pag-uugali ng kanyang anak na si Vena, pinarusahan siya ni Haring Anga sa iba't ibang paraan upang siya'y magbago, ngunit hindi niya ito nadala sa landas ng kabutihan. Kaya't siya ay labis na namighati.

Verse 43

प्रायेणाभ्यर्चितो देवो येऽप्रजा गृहमेधिन: । कदपत्यभृतं दु:खं ये न विन्दन्ति दुर्भरम् ॥ ४३ ॥

Naisip ng hari sa sarili: Ang mga taong walang anak na lalaki ay tunay na mapalad. Tiyak na sinamba nila ang Panginoon sa nakaraang buhay kaya hindi nila dinaranas ang di-matiis na dalamhati dahil sa masamang anak.

Verse 44

यत: पापीयसी कीर्तिरधर्मश्च महान्नृणाम् । यतो विरोध: सर्वेषां यत आधिरनन्तक: ॥ ४४ ॥

Ang makasalanang anak ay nagpapawi ng dangal at mabuting pangalan. Ang kanyang kawalang-dharma sa tahanan ay nagbubunga ng alitan sa lahat, at tanging walang katapusang pag-aalala ang dulot nito.

Verse 45

कस्तं प्रजापदेशं वै मोहबन्धनमात्मन: । पण्डितो बहु मन्येत यदर्था: क्लेशदा गृहा: ॥ ४५ ॥

Sino ang may pag-iingat at talino ang magnanais ng gayong walang saysay na anak? Ang ganitong anak ay tanikala ng ilusyon sa kaluluwa at ginagawang mapighati ang tahanan.

Verse 46

कदपत्यं वरं मन्ये सदपत्याच्छुचां पदात् । निर्विद्येत गृहान्मर्त्यो यत्‍क्‍लेशनिवहा गृहा: ॥ ४६ ॥

Pagkatapos ay naisip ng hari: Mas mabuti pa ang masamang anak kaysa mabuting anak, sapagkat ang mabuting anak ay nagpapalakas ng pagkakapit sa tahanan, samantalang ang masamang anak ay hindi. Ginagawa ng masamang anak na parang impiyerno ang bahay, kaya ang matalino ay madaling nawawalan ng pagkakabit dito.

Verse 47

एवं स निर्विण्णमना नृपो गृहा- न्निशीथ उत्थाय महोदयोदयात् । अलब्धनिद्रोऽनुपलक्षितो नृभि- र्हित्वा गतो वेनसुवं प्रसुप्ताम् ॥ ४७ ॥

Sa pag-iisip na iyon, hindi nakatulog si Haring Aṅga sa gabi at lubos na nawalan ng gana sa buhay-pamilya. Isang pagkakataon, sa kalaliman ng gabi, bumangon siya mula sa higaan, iniwan ang ina ni Vena (ang kanyang asawa) na mahimbing ang tulog; tinalikuran niya ang lahat ng pagkahumaling sa kanyang napakasaganang kaharian, at nang walang nakakakita, tahimik na iniwan ang tahanan at nagtungo sa gubat.

Verse 48

विज्ञाय निर्विद्य गतं पतिं प्रजा: पुरोहितामात्यसुहृद्गणादय: । विचिक्युरुर्व्यामतिशोककातरा यथा निगूढं पुरुषं कुयोगिन: ॥ ४८ ॥

Nang maunawaan na ang Hari ay umalis sa tahanan nang may pagwawalang-kapit, ang mga mamamayan, mga pari, mga ministro, mga kaibigan at lahat ay labis na nagdalamhati. Hinanap nila siya sa buong daigdig, gaya ng di-bihasang yogi na naghahanap sa nakatagong Paramatma sa loob ng sarili.

Verse 49

अलक्षयन्त: पदवीं प्रजापते- र्हतोद्यमा: प्रत्युपसृत्य ते पुरीम् । ऋषीन् समेतानभिवन्द्य साश्रवो न्यवेदयन् पौरव भर्तृविप्लवम् ॥ ४९ ॥

Nang hindi makita ng mga mamamayan ang anumang bakas ng Hari matapos maghanap sa lahat ng dako, sila’y labis na nabigo at bumalik sa lungsod, kung saan nagtipon ang mga dakilang rishi dahil sa pagkawala ng Hari. Luhaan, sila’y nagbigay-galang at ipinaalam nang buo na hindi nila siya natagpuan saanman.