Adhyaya 11

Verse 1

मैत्रेय उवाच निशम्य गदतामेवमृषीणां धनुषि ध्रुव: । सन्दधेऽस्त्रमुपस्पृश्य यन्नारायणनिर्मितम् ॥ १ ॥

Sinabi ni Śrī Maitreya: “Mahal na Vidura, nang marinig ni Dhruva Mahārāja ang mga salitang nagpapalakas-loob ng mga dakilang pantas, nagsagawa siya ng ācamana sa paghipo sa tubig, at saka kinuha ang palasong astra na nilikha ni Nārāyaṇa at ikinabit sa kanyang busog.”

Verse 2

सन्धीयमान एतस्मिन्माया गुह्यकनिर्मिता: । क्षिप्रं विनेशुर्विदुर क्लेशा ज्ञानोदये यथा ॥ २ ॥

Nang ikabit ni Dhruva Mahārāja ang palasong Nārāyaṇāstra sa kanyang busog, O Vidura, agad na naglaho ang ilusyon na nilikha ng mga Yakṣa—gaya ng pagkapawi ng mga pagdurusa at ligayang materyal kapag sumisikat ang kaalaman sa tunay na sarili.

Verse 3

तस्यार्षास्त्रं धनुषि प्रयुञ्जत: सुवर्णपुङ्खा: कलहंसवासस: । विनि:सृता आविविशुर्द्विषद्बलं यथा वनं भीमरवा: शिखण्डिन: ॥ ३ ॥

Habang ikinakabit at ginagamit ni Dhruva Mahārāja ang sandatang ginawa ni Nārāyaṇa Ṛṣi sa kanyang busog, lumipad ang mga palasong may gintong katawan at balahibong tulad ng pakpak ng sisne. Pumasok ang mga ito sa hukbo ng kaaway na may nakakatakot na hissing, gaya ng mga paboreal na pumapasok sa gubat na may malakas na sigaw.

Verse 4

तैस्तिग्मधारै: प्रधने शिलीमुखै- रितस्तत: पुण्यजना उपद्रुता: । तमभ्यधावन् कुपिता उदायुधा: सुपर्णमुन्नद्धफणा इवाहय: ॥ ४ ॥

Dahil sa matatalim na palaso, nayanig ang mga Yakṣa sa labanan at halos mawalan ng ulirat. Ngunit sa galit, nagtipon sila ng mga sandata at sumalakay kay Dhruva Mahārāja—gaya ng mga ahas na ginambala ni Garuḍa, nakataas ang talukbong at rumaragasa patungo kay Garuḍa.

Verse 5

स तान् पृषत्कैरभिधावतो मृधे निकृत्तबाहूरुशिरोधरोदरान् । निनाय लोकं परमर्कमण्डलं व्रजन्ति निर्भिद्य यमूर्ध्वरेतस: ॥ ५ ॥

Nang makita ni Dhruva Maharaja na sumusugod ang mga Yaksha, agad niyang kinuha ang kanyang mga palaso at pinagputul-putol ang mga kaaway. Inihiwalay ang kanilang mga braso, binti, ulo, at tiyan mula sa kanilang mga katawan, at dinala niya ang mga Yaksha sa sistemang planetaryo na matatagpuan sa itaas ng araw, na mararating lamang ng mga dalisay na brahmacari.

Verse 6

तान् हन्यमानानभिवीक्ष्य गुह्यका- ननागसश्चित्ररथेन भूरिश: । औत्तानपादिं कृपया पितामहो मनुर्जगादोपगत: सहर्षिभि: ॥ ६ ॥

Nang makita ni Svayambhuva Manu na ang kanyang apong si Dhruva Maharaja ay pumapatay ng napakaraming Yaksha na hindi naman talaga nagkasala, dahil sa kanyang labis na habag ay nilapitan niya si Dhruva kasama ang mga dakilang pantas upang bigyan siya ng mabuting payo.

Verse 7

मनुरुवाच अलं वत्सातिरोषेण तमोद्वारेण पाप्मना । येन पुण्यजनानेतानवधीस्त्वमनागस: ॥ ७ ॥

Sinabi ni Panginoong Manu: Mahal kong anak, pakiusap tumigil ka na. Hindi mabuti ang magalit nang walang dahilan — ito ang landas patungo sa impiyernong buhay. Ngayon ay lumalampas ka na sa limitasyon sa pamamagitan ng pagpatay sa mga Yaksha na hindi naman talaga nagkasala.

Verse 8

नास्मत्कुलोचितं तात कर्मैतत्सद्विगर्हितम् । वधो यदुपदेवानामारब्धस्तेऽकृतैनसाम् ॥ ८ ॥

Mahal kong anak, ang pagpatay sa mga walang kasalanang Yaksha na iyong isinagawa ay hindi kailanman sinasang-ayunan ng mga may awtoridad, at hindi ito nababagay sa ating pamilya, na inaasahang nakakaalam ng mga batas ng relihiyon at kawalan ng relihiyon.

Verse 9

नन्वेकस्यापराधेन प्रसङ्गाद् बहवो हता: । भ्रातुर्वधाभितप्तेन त्वयाङ्ग भ्रातृवत्सल ॥ ९ ॥

Mahal kong anak, napatunayan na na ikaw ay labis na mapagmahal sa iyong kapatid at labis na nagdadalamhati sa kanyang pagkakapatay ng mga Yaksha, ngunit isipin mo: dahil sa kasalanan ng isang Yaksha, pinatay mo ang marami pang iba na walang kasalanan.

Verse 10

नायं मार्गो हि साधूनां हृषीकेशानुवर्तिनाम् । यदात्मानं पराग्गृह्य पशुवद्भूतवैशसम् ॥ १० ॥

Hindi ito ang landas ng mga banal na sumusunod kay Hṛṣīkeśa. Huwag ituring ang katawan bilang sarili at, gaya ng hayop, pumatay ng katawan ng iba.

Verse 11

सर्वभूतात्मभावेन भूतावासं हरिं भवान् । आराध्याप दुराराध्यं विष्णोस्तत्परमं पदम् ॥ ११ ॥

Sa pagtingin sa lahat ng nilalang bilang iisang sarili, sinamba mo si Hari, kanlungan ng lahat. Mahirap maabot ang kataas-taasang tahanan ni Viṣṇu, ngunit ikaw ay nakatakdang makarating doon.

Verse 12

स त्वं हरेरनुध्यातस्तत्पुंसामपि सम्मत: । कथं त्ववद्यं कृतवाननुशिक्षन् सतां व्रतम् ॥ १२ ॥

Ikaw ay dalisay na deboto ni Hari; lagi ka ring inaalala ng Panginoon at kinikilala ka ng Kanyang malalapit na deboto. Ang buhay mo’y dapat maging huwaran ng panata ng mga banal—bakit mo ginawa ang kasuklam-suklam na gawaing ito?

Verse 13

तितिक्षया करुणया मैत्र्या चाखिलजन्तुषु । समत्वेन च सर्वात्मा भगवान् सम्प्रसीदति ॥ १३ ॥

Kapag ang deboto ay nakikitungo sa lahat ng nilalang nang may pagtitiis, habag, pakikipagkaibigan, at pagkakapantay, lubos na nalulugod ang Panginoon na Siya ang Sarili ng lahat.

Verse 14

सम्प्रसन्ने भगवति पुरुष: प्राकृतैर्गुणै: । विमुक्तो जीवनिर्मुक्तो ब्रह्म निर्वाणमृच्छति ॥ १४ ॥

Kapag lubos na nalulugod ang Bhagavān, ang tao’y napapalaya mula sa magaspang at maselang kalagayang materyal. Malaya kahit nabubuhay, nararating niya ang brahma-nirvāṇa, ang walang-hanggang ligayang espirituwal.

Verse 15

भूतै: पञ्चभिरारब्धैर्योषित्पुरुष एव हि । तयोर्व्यवायात्सम्भूतिर्योषित्पुरुषयोरिह ॥ १५ ॥

Ang daigdig na materyal at katawan ng babae at lalaki ay nabuo mula sa limang elemento. Sa pagsasama ng babae at lalaki, dumarami ang lahi sa mundong ito.

Verse 16

एवं प्रवर्तते सर्ग: स्थिति: संयम एव च । गुणव्यतिकराद्राजन्मायया परमात्मन: ॥ १६ ॥

O Haring Dhruva, sa māyā—ang mapanlinlang na lakas ng Paramātmā—at sa ugnayan ng tatlong guṇa nagaganap ang paglikha, pagpanatili, at pagkalusaw.

Verse 17

निमित्तमात्रं तत्रासीन्निर्गुण: पुरुषर्षभ: । व्यक्ताव्यक्तमिदं विश्वं यत्र भ्रमति लोहवत् ॥ १७ ॥

O Dhruva, ang Puruṣottama ay lampas sa mga guṇa; sa paglikha Siya’y sanhi lamang na nagpapasimula. Sa Kanyang udyok, ang hayag at di‑hayag na sansinukob ay kumikilos na parang bakal sa bisa ng magneto.

Verse 18

स खल्विदं भगवान् कालशक्त्या गुणप्रवाहेण विभक्तवीर्य: । करोत्यकर्तैव निहन्त्यहन्ता चेष्टा विभूम्न: खलु दुर्विभाव्या ॥ १८ ॥

Ang Bhagavān, sa Kanyang kapangyarihan ng panahon, ay pinakikilos ang agos ng mga guṇa kaya nahahayag ang sari-saring lakas. Tila Siya’y kumikilos ngunit hindi Siya ang gumagawa; tila Siya’y pumapatay ngunit hindi Siya ang mamamatay—ang kilos ng Makapangyarihan ay di-maaarok.

Verse 19

सोऽनन्तोऽन्तकर: कालोऽनादिरादिकृदव्यय: । जनं जनेन जनयन्मारयन्मृत्युनान्तकम् ॥ १९ ॥

O Dhruva, ang Bhagavān ay Walang‑Hanggan; ngunit bilang Panahon Siya ang pumupuksa sa lahat. Wala Siyang simula ngunit Siya ang pinagmulan, at di Siya nauubos. Ang mga nilalang ay isinisilang sa pamamagitan ng ama at namamatay sa pamamagitan ng kamatayan, ngunit Siya’y laging malaya sa kapanganakan at kamatayan.

Verse 20

न वै स्वपक्षोऽस्य विपक्ष एव वा परस्य मृत्योर्विशत: समं प्रजा: । तं धावमानमनुधावन्त्यनीशा यथा रजांस्यनिलं भूतसङ्घा: ॥ २० ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon, sa anyo ng walang hanggang Panahon, ay nasa daigdig at walang kinikilingan. Wala Siyang kakampi at wala ring kaaway. Sa saklaw ng panahon, ang bawat nilalang ay nagdurusa o nagtatamasa ayon sa bunga ng sariling karma; gaya ng alikabok na lumilipad kapag umiihip ang hangin.

Verse 21

आयुषोऽपचयं जन्तोस्तथैवोपचयं विभु: । उभाभ्यां रहित: स्वस्थो दु:स्थस्य विदधात्यसौ ॥ २१ ॥

Si Viṣṇu, ang Makapangyarihan sa lahat, ang nagbibigay ng bunga ng gawa. May nilalang na umiikli ang buhay at may humahaba; ngunit Siya’y lampas sa pagdagdag at pagbawas, nananatili sa Kanyang transendental na kalagayan—hindi nababawasan ni nadaragdagan ang Kanyang buhay.

Verse 22

केचित्कर्म वदन्त्येनं स्वभावमपरे नृप । एके कालं परे दैवं पुंस: काममुतापरे ॥ २२ ॥

O hari, may ilan na nagsasabing ang pagkakaiba-iba ng buhay at ang pagdurusa at pagtatamasa ay bunga ng karma. Ang iba’y dahil sa likas na kalikasan, ang iba’y dahil sa panahon, ang iba’y dahil sa tadhana, at ang iba pa’y dahil sa pagnanasa.

Verse 23

अव्यक्तस्याप्रमेयस्य नानाशक्त्युदयस्य च । न वै चिकीर्षितं तात को वेदाथ स्वसम्भवम् ॥ २३ ॥

Anak ko, ang Ganap na Katotohanan ay di-nahahayag at di-masusukat, at Siya ang panginoon ng sari-saring kapangyarihan. Sino ang makaaalam ng Kanyang layon at gawa? Bagaman Siya ang sanhi ng lahat ng sanhi, hindi Siya mauunawaan sa haka-haka ng isip.

Verse 24

न चैते पुत्रक भ्रातुर्हन्तारो धनदानुगा: । विसर्गादानयोस्तात पुंसो दैवं हि कारणम् ॥ २४ ॥

Anak ko, ang mga Yakṣa na inapo ni Kuvera ay hindi talaga ang pumatay sa iyong kapatid. Anak, ang pagsilang at kamatayan ng bawat nilalang ay sanhi ng Kataas-taasan, ang sanhi ng lahat ng sanhi.

Verse 25

स एव विश्वं सृजति स एवावति हन्ति च । अथापि ह्यनहङ्कारान्नाज्यते गुणकर्मभि: ॥ २५ ॥

Ang Kataas-taasang Panginoon ang lumilikha ng sanlibutang ito, Siya rin ang nag-iingat at sa takdang panahon ay nagwawasak; ngunit dahil Siya’y lampas sa lahat, hindi Siya nadudungisan ng pagkamakasarili ni ng mga guna at karma.

Verse 26

एष भूतानि भूतात्मा भूतेशो भूतभावन: । स्वशक्त्या मायया युक्त: सृजत्यत्ति च पाति च ॥ २६ ॥

Siya ang Paramatma ng lahat ng nilalang, ang Tagapamahala at Tagapag-alaga ng bawat isa; sa pamamagitan ng Kanyang panlabas na lakas na maya, Siya’y lumilikha, nag-iingat, at nagwawasak ng lahat.

Verse 27

तमेव मृत्युममृतं तात दैवं सर्वात्मनोपेहि जगत्परायणम् । यस्मै बलिं विश्वसृजो हरन्ति गावो यथा वै नसि दामयन्त्रिता: ॥ २७ ॥

Mahal kong Dhruva, sumuko ka sa Kataas-taasang Panginoon, ang sukdulang hantungan ng daigdig at ang Sarvatma; Siya ang “kamatayan ng kamatayan” at ang walang-kamatayan. Maging ang mga diyos na pinangungunahan ni Brahma ay kumikilos sa ilalim ng Kanyang kapangyarihan, gaya ng bakang ginagabayan ng lubid sa ilong.

Verse 28

य: पञ्चवर्षो जननीं त्वं विहाय मातु: सपत्‍न्या वचसा भिन्नमर्मा । वनं गतस्तपसा प्रत्यगक्ष- माराध्य लेभे मूर्ध्नि पदं त्रिलोक्या: ॥ २८ ॥

Mahal kong Dhruva, limang taong gulang ka pa lamang nang masugatan ang iyong puso sa mga salita ng kapwa-asawa ng iyong ina; buong tapang mong iniwan ang pag-aaruga ng ina, nagtungo sa gubat, at sa pamamagitan ng matinding pagninilay at pagtitika ay sinamba ang Narayana na nananahan sa loob; kaya natamo mo ang pinakamataas na katayuan sa tatlong daigdig.

Verse 29

तमेनमङ्गात्मनि मुक्तविग्रहे व्यपाश्रितं निर्गुणमेकमक्षरम् । आत्मानमन्विच्छ विमुक्तमात्मद‍ृग् यस्मिन्निदं भेदमसत्प्रतीयते ॥ २९ ॥

Kaya, mahal kong Dhruva, ituon mo ang iyong isip sa Kataas-taasang Persona—ang iisa, di-nasisira, nirguna, at nananatili sa Kanyang malayang anyong banal. Sa pamamagitan ng tunay na pagkakilala sa sarili, makikita mong ang mga pagkakaibang materyal ay pawang panandaliang ilusyon lamang.

Verse 30

त्वं प्रत्यगात्मनि तदा भगवत्यनन्त आनन्दमात्र उपपन्नसमस्तशक्तौ । भक्तिं विधाय परमां शनकैरविद्या- ग्रन्थिं विभेत्स्यसि ममाहमिति प्ररूढम् ॥ ३० ॥

Kapag nanatili ka sa panloob na sarili at dahan-dahang magsagawa ng pinakamataas na bhakti sa paglilingkod kay Bhagavan Ananta—ang bukal ng ligaya at ganap na makapangyarihan, na nananahan bilang Paramatma sa lahat—madali mong malilimutan ang ‘ako’ at ‘akin’ na buhol ng kamangmangan.

Verse 31

संयच्छ रोषं भद्रं ते प्रतीपं श्रेयसां परम् । श्रुतेन भूयसा राजन्नगदेन यथामयम् ॥ ३१ ॥

Pigilin ang galit; nawa’y mapabuti ka. O Hari, ang galit ang pangunahing kaaway sa landas ng espirituwal na kaganapan. Ang marami kong sinabi ay parang gamot sa sakit; sundin mo ang aking tagubilin.

Verse 32

येनोपसृष्टात्पुरुषाल्लोक उद्विजते भृशम् । न बुधस्तद्वशं गच्छेदिच्छन्नभयमात्मन: ॥ ३२ ॥

Ang nagnanais ng paglaya sa mundong materyal ay hindi dapat mapasailalim sa galit; sapagkat kapag nalilito dahil sa galit, nagiging sanhi siya ng pangamba para sa lahat.

Verse 33

हेलनं गिरिशभ्रातुर्धनदस्य त्वया कृतम् । यज्जघ्निवान् पुण्यजनान् भ्रातृघ्नानित्यमर्षित: ॥ ३३ ॥

Mahal na Dhruva, inakala mong ang mga Yaksha ang pumatay sa iyong kapatid kaya marami sa kanila ang iyong pinaslang. Dahil dito, nabagabag ang isipan ni Dhanada Kuvera, kapatid ni Girisha Shiva at ingat-yaman ng mga deva; ang ginawa mo’y naging kawalang-galang kay Kuvera at kay Shiva.

Verse 34

तं प्रसादय वत्साशु सन्नत्या प्रश्रयोक्तिभि: । न यावन्महतां तेज: कुलं नोऽभिभविष्यति ॥ ३४ ॥

Kaya nga, anak ko, agad mong payapain si Kuvera sa pamamagitan ng mapagpakumbabang pagpupugay, panalangin, at malalambing na salita, upang ang ningning ng mga dakila ay hindi dumagan sa ating angkan.

Verse 35

एवं स्वायम्भुव: पौत्रमनुशास्य मनुर्ध्रुवम् । तेनाभिवन्दित: साकमृषिभि: स्वपुरं ययौ ॥ ३५ ॥

Sa gayon, tinuruan ni Svāyambhuva Manu ang kanyang apo na si Dhruva Mahārāja; matapos siyang parangalan ni Dhruva nang may paggalang, si Manu at ang mga dakilang rishi ay nagbalik sa kani-kanilang tahanan.