Adhyaya 3

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच एवं व्यवसितो बुद्ध्या समाधाय मनो हृदि । जजाप परमं जाप्यं प्राग्जन्मन्यनुशिक्षितम् ॥ १ ॥

Nagpatuloy si Śrī Śukadeva Gosvāmī: Matapos magpasya nang gayon, itinuon ni Gajendra ang isip sa puso sa pamamagitan ng matatag na talino, at inusal ang pinakadakilang mantra-japa na natutuhan niya sa nakaraang kapanganakan.

Verse 2

श्रीगजेन्द्र उवाच ॐ नमो भगवते तस्मै यत एतच्चिदात्मकम् । पुरुषायादिबीजाय परेशायाभिधीमहि ॥ २ ॥

Sinabi ni Gajendra: Oṁ namo bhagavate. Nagpupugay ako sa Kataas-taasang Purusha; dahil sa Kanya, ang katawang ito’y kumikilos sapagkat naririto ang espiritu. Siya ang unang binhi at ang Parameśvara, sinasamba nina Brahmā at Śiva, at nananahan sa puso ng bawat nilalang. Nawa’y magnilay ako sa Kanya.

Verse 3

यस्मिन्निदं यतश्चेदं येनेदं य इदं स्वयम् । योऽस्मात् परस्माच्च परस्तं प्रपद्ये स्वयम्भुवम् ॥ ३ ॥

Sa Kanya nakasalalay ang sansinukob, mula sa Kanya ito sumibol, sa Kanya ito natataguyod, at Siya rin ang lahat—ngunit Siya’y lampas sa sanhi at bunga. Sa Kanya, ang Kataas-taasang Persona na ganap sa Sarili, ako’y nagpapasakop.

Verse 4

य: स्वात्मनीदं निजमाययार्पितं क्‍वचिद् विभातं क्‍व च तत् तिरोहितम् । अविद्धद‍ृक् साक्ष्युभयं तदीक्षते स आत्ममूलोऽवतु मां परात्पर: ॥ ४ ॥

Ang Kataas-taasang Persona, sa pamamagitan ng sariling lakas na māyā, ay minsang ipinakikita ang sansinukob at minsang itinatago. Siya ang sukdulang sanhi at sukdulang bunga, ang tagamasid at saksi sa lahat ng kalagayan, lampas sa lahat. Nawa’y Siya ang magtanggol sa akin.

Verse 5

कालेन पञ्चत्वमितेषु कृत्स्‍नशो लोकेषु पालेषु च सर्वहेतुषु । तमस्तदासीद् गहनं गभीरं यस्तस्य पारेऽभिविराजते विभु: ॥ ५ ॥

Sa takdang panahon, kapag ang lahat ng pagpapakita ng sanhi at bunga—kasama ang mga daigdig at ang kanilang mga tagapamahala at tagapag-ingat—ay nalilipol at nalulusaw sa limang sangkap, dumarating ang siksik at malalim na dilim. Ngunit sa ibayo ng dilim na iyon, nagniningning ang Kataas-taasang Persona. Sa Kanyang mga paang-loto ako’y kumakalinga.

Verse 6

न यस्य देवा ऋषय: पदं विदु- र्जन्तु: पुन: कोऽर्हति गन्तुमीरितुम् । यथा नटस्याकृतिभिर्विचेष्टतो दुरत्ययानुक्रमण: स मावतु ॥ ६ ॥

Kung ang mga deva at dakilang rishi ay hindi man lamang nakakabatid sa Kanyang kalagayan at anyo, paano pa mauunawaan o maipapahayag ng mga mangmang na gaya ng hayop? Gaya ng aktor sa entablado na natatakpan ng magagandang kasuotan at iba’t ibang galaw, gayon din ang mga gawa ng Kataas-taasang Alagad ng Sining ay mahirap sundan. Nawa’y Siya ang magtanggol sa akin.

Verse 7

दिद‍ृक्षवो यस्य पदं सुमङ्गलं विमुक्तसङ्गा मुनय: सुसाधव: । चरन्त्यलोकव्रतमव्रणं वने भूतात्मभूता: सुहृद: स मे गति: ॥ ७ ॥

Ang mga mapagpakumbabang renunciate at dakilang rishi—malaya sa pagkakapit, pantay ang pagtingin sa lahat ng nilalang, kaibigan ng lahat, at walang kapintasan sa pagsasagawa sa gubat ng mga panatang brahmacarya, vānaprastha, at sannyāsa—nagnanais makita ang Kanyang lubhang mapalad na mga paang-loto. Nawa’y ang Kataas-taasang Persona ring iyon ang maging aking hantungan.

Verse 8

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय य: स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥ ८ ॥ तस्मै नम: परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥ ९ ॥

Ang Kataas-taasang Persona ng Diyos ay walang materyal na kapanganakan, gawain, pangalan at anyo, ni mga katangian o kapintasan. Gayunman, upang tuparin ang layunin ng paglikha at pagkalusaw ng sanlibutan, bumababa Siya sa pamamagitan ng Kanyang panloob na kapangyarihan at nag-aanyong tao gaya nina Śrī Rāma at Śrī Kṛṣṇa. Sa Parabrahman na may walang-hanggang lakas, walang-anyo ngunit maraming anyo, gumagawa ng mga kahanga-hangang gawa, ako’y nag-aalay ng paggalang.

Verse 9

न विद्यते यस्य च जन्म कर्म वा न नामरूपे गुणदोष एव वा । तथापि लोकाप्ययसम्भवाय य: स्वमायया तान्यनुकालमृच्छति ॥ ८ ॥ तस्मै नम: परेशाय ब्रह्मणेऽनन्तशक्तये । अरूपायोरुरूपाय नम आश्चर्यकर्मणे ॥ ९ ॥

Nagpupugay ako sa Kataas-taasang Panginoon, ang Parabrahman na may walang-hanggang kapangyarihan; walang-anyo ngunit nagpapakita ng maraming dakilang anyo, at gumagawa ng mga kahanga-hangang gawa.

Verse 10

नम आत्मप्रदीपाय साक्षिणे परमात्मने । नमो गिरां विदूराय मनसश्चेतसामपि ॥ १० ॥

Nag-aalay ako ng pagyukod sa Paramātmā na sariling liwanag, ang Saksi sa puso ng lahat. Siya’y di maabot ng salita, isip, at kamalayan.

Verse 11

सत्त्वेन प्रतिलभ्याय नैष्कर्म्येण विपश्चिता । नम: कैवल्यनाथाय निर्वाणसुखसंविदे ॥ ११ ॥

Nakikilala Siya ng mga marunong na deboto sa pamamagitan ng dalisay na sattva at ng bhakti-yoga na walang pagnanasa sa bunga. Siya ang Panginoon ng kaivalya at tagapagkaloob ng dalisay na kamalayan ng ligayang nirvāṇa; sa Kanya ako’y nagpupugay.

Verse 12

नम: शान्ताय घोराय मूढाय गुणधर्मिणे । निर्विशेषाय साम्याय नमो ज्ञानघनाय च ॥ १२ ॥

Nagpupugay ako sa Panginoon sa Kanyang mapayapang anyo; sa Kanyang mabagsik na anyo (Nṛsiṁha); sa Kanyang anyong hayop (Varāha); at sa Kanyang pagpapakita ng dharma sa pamamagitan ng tatlong guṇa sa sanlibutan. Nagpupugay din ako sa Kanya na lampas sa pagkakaiba, pantay sa lahat, at sa liwanag ng Brahman na siksik sa kaalaman.

Verse 13

क्षेत्रज्ञाय नमस्तुभ्यं सर्वाध्यक्षाय साक्षिणे । पुरुषायात्ममूलाय मूलप्रकृतये नम: ॥ १३ ॥

O Kṣetrajña na Paramātmā, Tagapangasiwa ng lahat at Saksi ng lahat; O Kataas-taasang Puruṣa, ugat ng ātman at pinagmulan ng prakṛti—nagpupugay ako sa Iyo.

Verse 14

सर्वेन्द्रियगुणद्रष्ट्रे सर्वप्रत्ययहेतवे । असताच्छाययोक्ताय सदाभासाय ते नम: ॥ १४ ॥

Panginoon ko, Ikaw ang Tagamasid ng lahat ng layon ng mga pandama at sanhi ng bawat pagtiyak at pagkaunawa. Ang mundong di-tunay ay parang anino Mo; sa sinag ng Iyong pag-iral ito’y nagmumukhang totoo—nagpupugay ako.

Verse 15

नमो नमस्तेऽखिलकारणाय निष्कारणायाद्भ‍ुतकारणाय । सर्वागमाम्नायमहार्णवाय नमोऽपवर्गाय परायणाय ॥ १५ ॥

Panginoon ko, paulit-ulit akong nagpupugay sa Iyo: Ikaw ang sanhi ng lahat ng sanhi, ngunit Ikaw ay walang sanhi; kaya Ikaw ang kamangha-manghang pinagmulan ng lahat. Ikaw ang karagatan ng lahat ng āgama; Tagapagkaloob ng mokṣa at tanging kanlungan ng mga naghahangad ng transendensiya.

Verse 16

गुणारणिच्छन्नचिदुष्मपाय तत्क्षोभविस्फूर्जितमानसाय । नैष्कर्म्यभावेन विवर्जितागम- स्वयंप्रकाशाय नमस्करोमि ॥ १६ ॥

Panginoon ko, gaya ng apoy na nakatago sa kahoy na araṇi, ang Iyong liwanag ng kamalayan ay tila natatakpan ng mga guṇa; ngunit ang Iyong isipan ay hindi nayayanig ng pag-uga ng guṇa. Sa mga dalisay na nakatindig sa naiṣkarmya, Ikaw ay kusang nagliliwanag sa kanilang puso—nagpupugay ako sa Iyo.

Verse 17

माद‍ृक्प्रपन्नपशुपाशविमोक्षणाय मुक्ताय भूरिकरुणाय नमोऽलयाय । स्वांशेन सर्वतनुभृन्मनसि प्रतीत- प्रत्यग्द‍ृशे भगवते बृहते नमस्ते ॥ १७ ॥

O Bhagavān, sapagkat ako na parang hayop ay sumuko sa Iyo—Ikaw na lubos na malaya—tiyak na palalayain Mo ako sa mapanganib na pagkakabigkis na ito. Ikaw ay saganang mahabagin at walang tigil na kanlungan. Bilang Paramātmā, ang Iyong bahagi ay nananahan sa puso ng lahat ng may katawan; Ikaw ang tuwirang kaalamang panloob, dakila at walang hanggan. Nagpupugay ako sa Iyo.

Verse 18

आत्मात्मजाप्तगृहवित्तजनेषु सक्तै- र्दुष्प्रापणाय गुणसङ्गविवर्जिताय । मुक्तात्मभि: स्वहृदये परिभाविताय ज्ञानात्मने भगवते नम ईश्वराय ॥ १८ ॥

O Panginoon! Ang mga kaluluwang malaya sa dungis ng materya ay laging nagmumuni sa Iyo sa kaibuturan ng puso. Ngunit ako’y nakakapit sa guniguni, tahanan, kamag-anak, kaibigan, yaman, at mga tagapaglingkod, kaya Ikaw ay mahirap maabot. Ikaw ay lampas sa mga guṇa, bukal ng kaliwanagan, at Kataas-taasang Tagapamahala; ako’y nagpupugay sa Iyo.

Verse 19

यं धर्मकामार्थविमुक्तिकामा भजन्त इष्टां गतिमाप्नुवन्ति । किं चाशिषो रात्यपि देहमव्ययं करोतु मेऽदभ्रदयो विमोक्षणम् ॥ १९ ॥

Ang mga sumasamba sa Bhagavān dahil sa dharma, artha, kāma, at mokṣa ay tumatanggap mula sa Kanya ng ninanais nilang hantungan; pati iba pang biyaya, at kung minsan ay di-nasisirang espirituwal na katawan. Nawa’y ang Bhagavān na walang hanggan ang habag ay magkaloob sa akin ng paglaya mula sa panganib na ito at sa gapos ng makamundong buhay.

Verse 20

एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्ना: । अत्यद्भ‍ुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्ना: ॥ २० ॥ तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् । अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥ २१ ॥

Ang mga dalisay na deboto, na ganap na sumuko sa Bhagavān at walang ibang hangarin kundi maglingkod, ay laging nakikinig at umaawit ng Kanyang mga gawaing kamangha-mangha at mapalad, kaya nalulubog sa dagat ng transendental na ligaya. Ako’y nagpupuri at yumuyuko sa Walang-kupas na Parabrahman, Kataas-taasang Panginoon, di-nakikita, naaabot lamang sa bhakti-yoga; lampas sa pandama, napakapino na wari’y malayo, walang hanggan, unang sanhi, at ganap sa lahat.

Verse 21

एकान्तिनो यस्य न कञ्चनार्थं वाञ्छन्ति ये वै भगवत्प्रपन्ना: । अत्यद्भ‍ुतं तच्चरितं सुमङ्गलं गायन्त आनन्दसमुद्रमग्ना: ॥ २० ॥ तमक्षरं ब्रह्म परं परेश- मव्यक्तमाध्यात्मिकयोगगम्यम् । अतीन्द्रियं सूक्ष्ममिवातिदूर- मनन्तमाद्यं परिपूर्णमीडे ॥ २१ ॥

Ang mga dalisay na deboto, na ganap na sumuko sa Bhagavān at walang ibang hangarin kundi maglingkod, ay laging nakikinig at umaawit ng Kanyang mga gawaing kamangha-mangha at mapalad, kaya nalulubog sa dagat ng transendental na ligaya. Ako’y nagpupuri at yumuyuko sa Walang-kupas na Parabrahman, Kataas-taasang Panginoon, di-nakikita, naaabot lamang sa bhakti-yoga; lampas sa pandama, napakapino na wari’y malayo, walang hanggan, unang sanhi, at ganap sa lahat.

Verse 22

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Mula sa Kanya nalikha si Brahmā at ang mga deva, ang mga Veda, at ang lahat ng daigdig na gumagalaw at di-gumagalaw, sa pagkakaiba ng pangalan at anyo sa pamamagitan ng Kanyang maselang kapangyarihan. Gaya ng mga kislap ng apoy at sinag ng araw na paulit-ulit na lumalabas at muling nagbabalik sa pinagmulan, gayon din ang buddhi, isip, mga pandama, magaspang at maselang katawan, at ang agos ng pagbabago ng mga guṇa—lahat ay nagmumula sa Panginoon at muling lumulubog sa Kanya. Siya’y hindi deva o asura, hindi tao o hayop; hindi babae, lalaki, o walang-kasarian. Siya’y hindi guṇa, hindi karma, hindi pag-iral o di-pag-iral—Siya ang walang hanggan na natitira matapos ang “hindi ito, hindi iyon.” Luwalhati sa Kataas-taasang Bhagavān!

Verse 23

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Nilikha ng Kataas-taasang Diyos ang Kanyang mga bahagi, simula kay Lord Brahma, ang mga demigod, at ang kaalamang Vedic. Tulad ng mga tilamsik ng apoy na nagmumula sa pinagmulan at bumabalik muli, ang isip, katalinuhan, at mga pandama ay nagmumula sa Panginoon. Siya ay hindi demigod, hindi demonyo, hindi tao, o hayop. Siya ay hindi babae, lalaki, o walang kasarian. Siya ang walang hanggan. Luwalhati sa Kataas-taasang Diyos!

Verse 24

यस्य ब्रह्मादयो देवा वेदा लोकाश्चराचरा: । नामरूपविभेदेन फल्ग्व्या च कलया कृता: ॥ २२ ॥ यथार्चिषोऽग्ने: सवितुर्गभस्तयो निर्यान्ति संयान्त्यसकृत् स्वरोचिष: । तथा यतोऽयं गुणसम्प्रवाहो बुद्धिर्मन: खानि शरीरसर्गा: ॥ २३ ॥ स वै न देवासुरमर्त्यतिर्यङ् न स्त्री न षण्ढो न पुमान् न जन्तु: । नायं गुण: कर्म न सन्न चासन् निषेधशेषो जयतादशेष: ॥ २४ ॥

Nilikha ng Kataas-taasang Diyos ang Kanyang mga bahagi, simula kay Lord Brahma, ang mga demigod, at ang kaalamang Vedic. Tulad ng mga tilamsik ng apoy na nagmumula sa pinagmulan at bumabalik muli, ang isip, katalinuhan, at mga pandama ay nagmumula sa Panginoon. Siya ay hindi demigod, hindi demonyo, hindi tao, o hayop. Siya ay hindi babae, lalaki, o walang kasarian. Siya ang walang hanggan. Luwalhati sa Kataas-taasang Diyos!

Verse 25

जिजीविषे नाहमिहामुया कि- मन्तर्बहिश्चावृतयेभयोन्या । इच्छामि कालेन न यस्य विप्लव- स्तस्यात्मलोकावरणस्य मोक्षम् ॥ २५ ॥

Ayaw ko nang mabuhay pa sa katawan ng elepanteng ito na nababalot ng kamangmangan sa loob at labas. Ano ang silbi ng katawang ito? Ang tanging hangad ko ay ang walang hanggang kalayaan mula sa belo ng kamangmangan, na hindi kayang sirain ng panahon.

Verse 26

सोऽहं विश्वसृजं विश्वमविश्वं विश्ववेदसम् । विश्वात्मानमजं ब्रह्म प्रणतोऽस्मि परं पदम् ॥ २६ ॥

Ngayon, sa buong pagnanais na makalaya mula sa materyal na buhay, inaalay ko ang aking magalang na pagpupugay sa Kataas-taasang Persona na lumikha ng uniberso. Siya mismo ang anyo ng uniberso ngunit higit pa sa kosmikong pagpapahayag na ito. Siya ang Walang Kapanganakan, ang pinakamataas na destinasyon. Yumuyuko ako sa Kanya.

Verse 27

योगरन्धितकर्माणो हृदि योगविभाविते । योगिनो यं प्रपश्यन्ति योगेशं तं नतोऽस्म्यहम् ॥ २७ ॥

Inaalay ko ang aking magalang na pagpupugay sa Kataas-taasan, ang Supersoul, ang panginoon ng lahat ng mistikong yoga. Siya ay nakikita sa kaibuturan ng puso ng mga perpektong yogi kapag sila ay ganap na dalisay at malaya mula sa karma sa pamamagitan ng pagsasagawa ng bhakti-yoga.

Verse 28

नमो नमस्तुभ्यमसह्यवेग- शक्तित्रयायाखिलधीगुणाय । प्रपन्नपालाय दुरन्तशक्तये कदिन्द्रियाणामनवाप्यवर्त्मने ॥ २८ ॥

O Panginoon, muli’t muli akong yumuyuko sa Iyo—Ikaw ang tagapamahala ng nakapanghihilakbot na lakas ng tatlong enerhiya, bukal ng lahat ng kabutihan at talino, at tagapagtanggol ng mga sumuko sa Iyo. Walang hanggan ang Iyong kapangyarihan, ngunit ang di nagpipigil ng pandama’y di makaaabot sa Iyong landas.

Verse 29

नायं वेद स्वमात्मानं यच्छक्त्याहंधिया हतम् । तं दुरत्ययमाहात्म्यं भगवन्तमितोऽस्म्यहम् ॥ २९ ॥

Dahil sa Iyong kapangyarihang māyā, ang jīva na natatakpan ng pag-iisip na ‘ako’ at ‘akin’ sa kamalayang pangkatawan ay nalilimot ang tunay na sarili. Sa Bhagavān na ang kaluwalhatian ay mahirap maunawaan, ako’y kumakalinga at yumuyuko.

Verse 30

श्रीशुक उवाच एवं गजेन्द्रमुपवर्णितनिर्विशेषं ब्रह्मादयो विविधलिङ्गभिदाभिमाना: । नैते यदोपससृपुर्निखिलात्मकत्वात् तत्राखिलामरमयो हरिराविरासीत् ॥ ३० ॥

Nagpatuloy si Śrī Śukadeva Gosvāmī: Nang ilarawan ni Gajendra ang kataas-taasang kapangyarihan nang hindi binabanggit ang sinumang tiyak na persona, ang mga diyos na pinangungunahan nina Brahmā, Śiva, Indra at Candra—na nakakapit sa pagmamataas ng kani-kanilang anyo—ay hindi lumapit. Ngunit dahil si Hari ang Paramātmā, ang Puruṣottama, Siya’y nagpakita kay Gajendra.

Verse 31

तं तद्वदार्तमुपलभ्य जगन्निवास: स्तोत्रं निशम्य दिविजै: सह संस्तुवद्भ‍ि: । छन्दोमयेन गरुडेन समुह्यमान- श्चक्रायुधोऽभ्यगमदाशु यतो गजेन्द्र: ॥ ३१ ॥

Nang maunawaan ang kaawa-awang kalagayan ni Gajendra at marinig ang kanyang himno, dumating si Hari—ang nananahan sa lahat—kasama ang mga diyos na sabay na pumupuri sa Kanya. Taglay ang cakra at iba pang sandata, sumakay Siya sa Garuḍa na tulad ng mga chandah ng Veda, at mabilis na nagtungo, ayon sa Kanyang kalooban, sa kinaroroonan ni Gajendra.

Verse 32

सोऽन्त:सरस्युरुबलेन गृहीत आर्तो द‍ृष्ट्वा गरुत्मति हरिं ख उपात्तचक्रम् । उत्क्षिप्य साम्बुजकरं गिरमाह कृच्छ्रा- न्नारायणाखिलगुरो भगवन् नमस्ते ॥ ३२ ॥

Sa loob ng lawa, mahigpit na sinunggaban si Gajendra ng buwaya at labis ang kanyang sakit. Ngunit nang makita niya si Nārāyaṇa na may hawak na cakra, dumarating sa langit sakay ni Garuḍa, agad niyang itinaas ang bulaklak na lotus sa kanyang nguso at, sa hirap dahil sa kirot, nasambit: “O Nārāyaṇa, Guro ng sansinukob, O Bhagavān, ako’y yumuyuko sa Iyo.”

Verse 33

तं वीक्ष्य पीडितमज: सहसावतीर्य सग्राहमाशु सरस: कृपयोज्जहार । ग्राहाद् विपाटितमुखादरिणा गजेन्द्रं संपश्यतां हरिरमूमुचदुच्छ्रियाणाम् ॥ ३३ ॥

Nang makita ni Hari, ang di-isinilang na Panginoon, si Gajendra na labis na nagdurusa, agad Siyang bumaba mula sa likod ni Garuḍa dahil sa Kanyang habag at hinila palabas sa lawa ang hari ng mga elepante kasama ang buwaya. Sa harap ng mga diyos na nakamasid, pinutol ng Panginoon sa Kanyang disk ang bibig ng buwaya mula sa katawan at iniligtas si Gajendra.