Adhyaya 256

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagtatapos ang ika-255 kabanata na tinatawag na “Paghahati ng Mana.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-256 kabanata, “Pagpapasya sa Alitan sa Hangganan at mga Kaugnay na Bagay.” Sinabi ni Agni: Kapag may alitan tungkol sa hangganan, dapat sangguniin bilang mga saksi/nakaaalam ang mga karatig-maylupa ng bukirin, ang kapulungan ng matatanda, ang mga pastol ng baka, ang mga magsasakang bihasa sa guhit-hangganan, at ang lahat ng gumagala sa gubat (na nakaaalam ng lupain).

Verse 2

नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्

Ang mga ito (mga opisyal/saksi) ay dapat magturo at maghatid (sa tao) sa hangganan na nakikilala sa mga palatandaang panglugar—gaya ng bunton ng uling, ipa, mga punò, pilapil o dike, punso ng anay, mga lubak, mga nalalabing buto, mga dambana, at iba pang katulad.

Verse 3

सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः

Maging ang mga karatig-maylupa o ang mga kababayang taga-nayon—apat, walo, o kahit sampu—na may pulang kuwintas ng bulaklak at pulang kasuotan, ang dapat manguna sa pagtukoy ng guhit-hangganan; sila ang mga tagapagdala ng patotoo ng lupain.

Verse 4

अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः

Ngunit kung may kasinungalingan, ang hari ay magpapataw ng hiwalay na parusa, na ituturing na nasa gitnang antas ng sāhasa (mabigat na paglabag). Kapag walang palatandaan o patotoo ng mga kamag-anak, ang hari mismo ang magtatatag ng hangganan.

Verse 5

आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च

Sa mga harding pahingahan (ārāma), mga sagradong pook (āyatana), mga nayon, mga pook-inuman ng tubig (nipāna), mga halamanan, at mga tahanan, ang kaparaanan ding ito ang dapat maunawaan na umiiral—gayundin sa usapin ng agos ng tubig-ulan.

Verse 6

मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः

Sa mga usaping may kinalaman sa paggalaw o pagbabago ng mga palatandaang hangganan, gayundin sa pagsamsam (pang-aagaw/pang-aangkin) ng bukirin, ang nagkasala ay paparusahan ayon sa antas: mababa, katamtaman, o pinakamabigat.

Verse 7

न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः

Ang pilapil o dike (setu) na bahagya lamang nakaaabala ay hindi dapat ipagbawal, sapagkat nagdudulot ito ng kabutihang panlahat. Ngunit ang balong lumalampas sa lupa ng iba—kahit maliit ang sakop at sagana ang tubig—ay hindi pinahihintulutan.

Verse 8

स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः

Sinumang, nang hindi muna ipinaaalam sa may-ari, ay magtayo ng pilapil o gawang patubig (setu) sa bukirin: kapag may ani, ang karapatang makinabang ay sa may-ari; kung walang may-ari, sa hari ito mapupunta.

Verse 9

फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् चत्वारो ऽथ दशापि वेति ख , ग , ञ च स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्

Kahit ang bukirin ay nasuyod na ng araro (naipaghanda na), ang sinumang hindi magtatanim mismo at hindi rin magpapatanim sa iba—(may ibang pagbasa: ‘apat’ o ‘sampu’, ayon sa mga pangkat ng manuskrito kha, ga, ña)—ay dapat pagbayarin ng tinayang ani para sa pananim na hindi naitanim; at ang bukirin ay ipasaka sa iba.

Verse 10

मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं

Para sa kasalanang satyaghāta (paglabag sa katotohanan), ang parusa ay: kumpiskahin (o ipataw bilang multa) ang isang babaeng kalabaw sa loob ng walong buwan; ang baka ay kalahati niyon; at ang kambing o tupa ay kalahati pa ng kalahating iyon.

Verse 11

भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्

Para sa mga kumain ng ani at pagkatapos ay umupo roon na wari’y sila ang may-ari, ang multa ay doble sa naunang itinakda. Kahit may pagtatalo, sa sariling kaharian ang paghatol/pagtataya ay dapat sa pantay na batayan, kapantay ng halaga ng isang kalabaw-baka.

Verse 12

यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति

Hangga’t ang katotohanan ay nananatiling natatakpan (hindi pa napapatunayan), ang magsasaka ng bukid ang dapat tumanggap ng ani. Ang bantay-bukid ay dapat paluin, at ang may-ari ng mga baka ay papatawan ng naunang binanggit na parusa.

Verse 13

पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति

Walang kasalanan ang pagdaan sa daan, sa gilid ng nayon, o sa pagtawid sa bukid. Ngunit ang sinumang walang pangangailangan at gumagala nang ayon sa kapritso sa pag-aari ng iba ay nararapat parusahan na gaya ng magnanakaw.

Verse 14

महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः

Ang mga hayop na pinalaya sa malaking kapistahan, ang bakang bagong panganak, at ang bakang ligaw/bakang panauhin—kasama ang tagapag-alaga—ay dapat palayain (mula sa pagkakakulong o multa). Gayundin, ang mga nalugmok sa kapahamakan na ipinadala ng tadhana o ng hari (isang pampublikong sakuna) ay hindi pananagutin.

Verse 15

यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः

Ang upahang pastol ng baka ay dapat sa dapithapon ibalik ang mga hayop nang eksakto ayon sa pagkakatiwala sa kanya. At kung may namatay o nawala dahil sa kanyang kapabayaan, dapat siyang magbayad ng kabayaran, kahit natanggap na niya ang upa.

Verse 16

पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च

Ngunit kapag ang pagkawala o pinsala ay dahil sa kapabayaan ng tagapag-ingat, itinatakda ang parusa sa tagapag-ingat: multa na labindalawa at kalahating paṇa, at bukod pa rito ay dapat isauli ang ari-arian ng may-ari.

Verse 17

ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्

Maging sa pahintulot ng pamayanan ng nayon o sa kapangyarihan ng hari sa lupain, ang isang dvija (dalawang-ulit na isinilang) ay maaaring mangalap ng damo, panggatong, at mga bulaklak mula sa lahat ng dako, na itinuturing na parang kanya.

Verse 18

धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्

Ang pagitan o hanggahang namamagitan sa nayon at sa mga bukiring sakahan nito ay dapat may sukat na isang daang dhanu sa palibot. Para sa kharvaṭa (pamilihang-hamlet) ay dalawang daan, at para sa lungsod ay apat na raan (dhanu).

Verse 19

स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः

Kung ang bagay ay sariling pag-aari at hindi naibenta nang wasto, dapat itong mabawi. Kapag ang depekto ay hindi inihayag, ang kasalanan ay nasa mamimili. Kung ang halagang ibinayad ay mas mababa sa nararapat na halaga, walang bisa ang bilihan; at kapag hindi sinunod ang itinakdang palugit, ang nag-aangkin ay ituturing na magnanakaw.

Verse 20

नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्

Kapag nasumpungan ang nawala o ninakaw na ari-arian, dapat ipahuli ang magnanakaw; o kung lumampas na ang nararapat na lugar at panahon para sa paglilitis, dapat itong samsamin at siya mismo ang mag-abot nito sa tunay na may-ari o sa kinauukulan.

Verse 21

विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी

Sa pagharap lamang ng nagbenta sa harap ng kapangyarihan, nalilinis ang hinala; ang may-ari ay tumatanggap ng ari-arian, ang hari ay tumatanggap ng multa, at ang mamimili ay nababawi ang halaga. Kaya ang nagbenta roon ang pinananagot.

Verse 22

आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते

Kung ang isang bagay ay nawala dahil sa di-matuwid na pagkuha o sa maling paggamit para sa sariling pakinabang, dapat itong isauli; kung hindi, ang nagkasala ay papatawan ng limang antas ng pagkakakulong at multang salapi—mga parusang ipatutupad ng hari kahit hindi pa naituwid sa ibang paraan ang usapin.

Verse 23

हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्

Sinumang makabawi ng ari-ariang ninakaw o nawala mula sa paghawak ng iba, ngunit hindi ito iulat sa hari, ay paparusahan; ang multa sa kanya ay siyamnapu’t anim na paṇa.

Verse 24

शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः

Kung ang nawalang ari-arian—o ari-ariang ninakaw—ay dinala ng mga opisyal ng adwana o ng mga bantay-lokal, kung ito’y nasa loob ng isang taon ay mababawi ng may-ari; pagkalipas niyon, ang hari ang kukuha nito.

Verse 25

पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके

Kung isang paṇa ang batayan: sa hayop na iisang kuko, magbayad ng apat; sa tao, lima. Sa kalabaw, kamelyo, at baka, tig-dalawa; sa kambing at tupa, tig-isang-kapat bawat isa.

Verse 26

स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्

Ang pag-aalay ng kaloob ay dapat gawin nang hindi nagdudulot ng pinsala o alitan sa sariling sambahayan, at hindi sa kapinsalaan ng asawa at mga anak. Kung walang tagapagmana sa angkan, maaari niyang ipamigay ang buong ari-arian, lalo na yaong yaman na hindi pa naipangako o naitalaga para sa iba.

Verse 27

प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः

Ang pagtanggap ng kaloob ay dapat gawin nang hayag, lalo na kung ito’y lupain o ari-ariang di-naililipat. At ang anumang ipinangakong ibibigay ay dapat talagang ipagkaloob; kapag naibigay na, huwag nang bawiin muli.

Verse 28

दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्

Ang paghihintay (sa bunga o resulta) ay itinakda nang paantala: matapos ang sampung araw, labing-isang araw, limang o pitong araw, isang buwan, tatlong araw, kalahating buwan, at sa panahong buwanan—ito ang mga oras ng pagmamasid para sa babae at lalaki hinggil sa binhi at pagdadala nito (paglilihi/pagkamayabong).

Verse 29

अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि

Para sa pag-aalay sa banal na apoy: ginto na hindi nababawasan—dalawang pala; pilak—isang daan (pala); para sa lata at tingga—walo (pala) bawat isa; para sa tanso—ang nararapat na sukat; at para sa bakal—labinlimang (pala).

Verse 30

शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता

Para sa mga telang lana at bulak, dapat maunawaan na sa bawat isang daan ay may dagdag na sampung pala. Para sa mga bagay na katamtaman ang pino, limang pala ang dapat malaman; at para sa mga pinong bagay, tatlong pala ang itinuturing.

Verse 31

कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च

Para sa telang kārmika at telang lana (hiblang-buhok na siksik), ang bawas na isang-katatlumpu ay itinuturing na katanggap-tanggap. Ngunit para sa seda at kasuotang mula sa balat ng puno, hindi dapat magkaroon ng bawas ni dagdag sa itinakdang sukat o timbang.

Verse 32

देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्

Matapos alamin ang lugar, ang panahon, at ang paraan ng paggamit, at sa gayon ay matukoy ang lakas at kahinaan ng mga panig sa usapin ng nawawalang ari-arian, ang mga dalubhasa sa mga kalakal ay dapat magpahayag kung anong kabayaran ang dapat bayaran—walang pag-aalinlangan.

Verse 33

बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि

Ang sinumang sapilitang ginawang alipin ng mga magnanakaw, at maging ang naipagbili bilang alipin, ay dapat palayain. Gayundin, ang alipin ay napapalaya kung iniligtas niya ang buhay ng kanyang panginoon, o kung tinalikdan ng panginoon ang pag-aangkin dahil sa debosyon, at gayon din sa pagbabayad ng itinakdang pantubos.

Verse 34

प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः

Ang sinumang napigilan sa pagtalikod sa daigdig (pravrajyā) o nabigo sa panata ng pagtalikod ay nagiging lingkod ng hari, nakagapos sa pagkaalipin hanggang kamatayan. Sa mga uri ng lipunan (varṇa), ang pagkaalipin ay itinatalaga lamang ayon sa tuwirang kaayusan (anuloma), hindi sa baligtad na kaayusan (pratiloma).

Verse 35

कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः

Kahit natamo na niya ang kasanayan o sining, dapat pa rin siyang manirahan sa bahay ng guro sa itinakdang panahon. Bilang isang naninirahang mag-aaral (antevāsī), dapat niyang kainin lamang ang pagkaing nagmumula sa guru, at sa gayon ay nagiging tagatanggap o tagapagkaloob ng bunga ng panatang disiplina ng mag-aaral.

Verse 36

राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति

Matapos magtatag ang hari ng angkop na pook sa lungsod at manirahan doon ang mga Brahmana, dapat niyang kausapin ang mga pantas na nakaugat sa Tatlong Veda at may matuwid na kabuhayan, na nagsasabi: “Panatilihin nang wasto ang sariling sagradong tungkulin (svadharma).”

Verse 37

निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः

Anumang kaugalian o napagkasunduang tuntunin (sāmayika) na umuusbong nang hindi sumasalungat sa sariling dharma ay dapat ding ingatan nang masusi; gayundin, ang dharmang itinatag ng hari ay nararapat pangalagaan.

Verse 38

गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्

Sinumang magnakaw ng ari-arian ng isang samahan o kapisanan (gaṇa), at sinumang lumabag sa kasunduan—pagkaraang kumpiskahin ang lahat ng kanyang pag-aari, dapat siyang ipatapon ng hari mula sa kaharian.

Verse 39

कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्

Ang payo ng lahat ng nagsasalita para sa kapakanan ng pamayanan ay dapat sundin ng lahat. Sinumang kumilos nang salungat dito ay dapat munang pagbayarin ng multa.

Verse 40

समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्

Ang taong inatasan para sa gawaing pangkalahatan ay dapat ihandog ang anumang kanyang nakamit mula roon. Kung hindi niya ito ihandog nang kusa, siya ay papagbayarin ng labing-isang ulit.

Verse 41

वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां

Dapat silang maging bihasa sa mga Veda, malinis ang asal, at walang kasakiman—mga taong nagbubulay sa mga gawain. Ang payo ng mga nagsasalita para sa kapakanan ng lahat ay dapat sundin bilang tungkulin.

Verse 42

श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्

Ang tuntuning ito ay gayundin para sa mga guild, pamayanang mangangalakal, at mga kapatirang sektaryo. Dapat pangalagaan ng hari ang kanilang mga natatanging pagkakahati at itaguyod ang mga naunang kaugalian at gawi.

Verse 43

गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः

Kung ang isang lingkod, matapos tumanggap ng sahod, ay tatalikuran ang itinakdang gawain, papatawan siya ng parusang doble (ng sahod). Kung hindi pa natatanggap ang sahod, dapat siyang bayaran ng katumbas na halaga ayon sa nararapat, at dapat pangalagaan ang kanyang mga kasangkapan.

Verse 44

दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता

Dapat maningil ang hari ng ikasampung bahagi mula sa kalakalan, mga alagang hayop, at ani. Ngunit ang pinunong nag-uutos ng paglilingkod nang hindi muna itinatakda ang sahod ay isang haring di-makatarungan.

Verse 45

देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके

Kung may lumabag sa nararapat na lugar at panahon, o gumawa ng gawain nang salungat sa itinakda, sa gayong kalagayan dapat bigyang higit na bigat ang kagustuhan ng amo (tagapag-empleyo/may-ari). At kapag ang gawain ay nagawa nang lampas sa itinakda, dapat magbigay ng dagdag na kabayaran.

Verse 46

यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्

Anumang dami ng gawa ang gawin ng tao, iyon lamang ang kanyang upa. Kung para sa magkabilang panig ay hindi maisasagawa nang ganap, gawin ang kaya lamang, ayon sa napagkasunduan (gaya ng narinig/naikontrata).

Verse 47

अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्

Kung ang mga kalakal ay nawala dahil sa mga sanhi na hindi mula sa hari (kilos ng estado) o tadhana (gawa ng Diyos/kalamidad), ang tagapagdala ay dapat pagbayarin sa halaga ng mga kalakal. At ang sinumang humadlang sa pag-alis o paglalakbay ay dapat ding pagbayarin ng dobleng upa na napagkasunduan.

Verse 48

प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च

Kapag nakapaglakbay na, dapat isuko ang ikapitong bahagi; at habang nasa daan, ang ikaapat na bahagi. Gayundin, ang tumatalikod o umaayaw ay dapat magpabayad ng buong upa sa kalagitnaan ng paglalakbay.

Verse 49

ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं

Sa pustahan na ang taya ay tumataas nang daan-daan, ang tagapangasiwa ng bahay-sugal ay dapat kumuha ng bayad na lima (yunit). Ngunit mula sa mandaraya, sugarol, at iba pang lumalabag, dapat singilin ang multa na isang daan at sampu.

Verse 50

स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी

Kapag napangalagaan nang wasto (ng hari), dapat niyang ibigay sa hari ang nararapat na bahagi ayon sa itinakda. Ang mga dapat singilin mula sa natalo ay dapat kolektahin ng nagwagi; magsalita siya nang totoo at maging mapagpasensya.

Verse 51

प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु

Kapag natanggap na ng hari ang nararapat na bahagi, at ang kapulungan ng sugal ay isang kinikilalang pampublikong lupon, ang halagang napanalunan ay dapat ipabayad sa mismong lugar ng laro sa harap ng sabhika (opisyal ng hukuman/kapulungan); hindi sa ibang paraan.

Verse 52

द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः

Ang mga kumikilos bilang tagamasid ng mga usaping panghukuman ay siya ring mga saksi; ang gayong mga tao—na natukoy at namarkahan—ay dapat ipatapon ng hari kapag sila’y mapanlinlang na saksi, mga impormanteng nasuhulan, o mga manlilinlang na gumagamit ng huwad na pagkukunwari.

Verse 53

द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये

Ang pagsusugal ay dapat isagawa sa ilalim ng iisang sentralisadong pamamahala, sapagkat maaari itong magbunga ng kaalaman (at pagkakatuklas) sa mga magnanakaw. Ang tuntuning ito rin ang dapat maunawaan na umiiral sa mga paligsahang kinasasangkutan ng mga nilalang na may buhay, kapag pormal na ipinatawag.