Adhyaya 253

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यवहारो नाम द्विपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः व्यवहारकथनं अग्निर् उवाच गृहीतार्थः क्रमाद्दाप्यो धनिनामधमर्णिकः दत्वा तु ब्राह्मणायादौ नृपतेस्तदनन्तरम्

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas ang ika-252 kabanata na tinatawag na “Vyavahāra (Pamamaraang Panghukuman).” Ngayon ay nagsisimula ang ika-253 kabanata, “Paglalahad ng Vyavahāra.” Sinabi ni Agni: Ang may utang na tumanggap ng yaman ng iba ay dapat magbayad sa mga pinagkakautangan ayon sa wastong pagkakasunod—una, ibigay ang nararapat sa isang Brāhmaṇa, at pagkatapos ay ang nararapat sa hari.

Verse 2

राज्ञाधमर्णिको दाप्यः साधिताद्दशकं स्मृतम् पञ्चकन्तु शतं दाप्यः प्राप्तार्थो ह्य् उत्तमर्णकः

Sa utos ng hari, ang may utang ay dapat piliting magbayad; itinuturo na kapag nabawi ang utang, isang ikasampu ang kukunin. Ngunit sa isang daan, lima ang dapat bayaran (limang porsiyento), sapagkat natanggap na nga ng pinagkakautangan ang nararapat sa kanya.

Verse 3

हीनजातिं परिक्षीणमृणार्थं कर्म कारयेत् ब्राह्मणस्तु परिक्षीणः शनैर् दाप्यो यथोदयम्

Ang taong may mababang katayuan na naghirap dahil sa utang ay maaaring pagawain upang maibayad ang pagkakautang. Ngunit kung ang isang Brāhmaṇa ay naghirap, dapat lamang siyang pagbayarin nang dahan-dahan, hulugan, ayon sa kita niyang dumarating.

Verse 4

दीयमानं न गृह्णाति प्रयुक्तं यः स्वकन्धनम् मध्यस्थस्थापितं तत्स्याद्वर्धते न ततः परं

Ang sinumang hindi tumatanggap ng bagay na ibinibigay nang nararapat, at hindi rin ginagamit ang sariling yaman, ang yaman niya ay parang inilagak sa kamay ng isang tagapag-ingat na walang kinikilingan; hindi ito lalago pa roon.

Verse 5

ऋक्थग्राह ऋणं दाप्यो योषिद्ग्राहस्तथैव च पुत्रो ऽनन्याश्रितद्रव्यः पुत्रहीनस्य ऋक्थिनः

Ang kumukuha ng mana ay dapat pagbayarin ng utang; gayundin ang kumukuha sa babae bilang asawa (sa muling pag-aasawa ng balo o sa pag-aampon ng pananagutan) ay dapat ding magbayad. Ngunit ang anak ng lalaking walang tagapagmana—kung ang kanyang ari-arian ay hindi nakasalalay o nagmula sa iba—siya lamang ang tunay na tagapagmana.

Verse 6

अविभुक्तैः कुटुम्बार्थं यदृणन्तु कृतम्भवेत् दद्युस्तदृक्थिनः प्रेते प्रोषिते वा कुटुम्बिनि

Kung ang isang hindi pa nahahating (magkakasamang) pamilya ay nagkautang para sa kapakanan ng sambahayan, ang mga tagapagmana ay dapat magbayad nito kapag namatay ang pinuno ng bahay o kung siya’y matagal na wala.

Verse 7

न योषित् पतिपुत्राभ्यां न पुत्रेण कृतं पिता दद्यादृते कुटुम्बार्थान्न पतिः स्त्रीकृतं तथा

Ang asawa ay hindi dapat mamigay ng ari-ariang natamo ng kanyang asawa o anak; gayundin, ang ama ay hindi dapat mamigay ng ari-ariang natamo ng anak—maliban na lamang para sa pangangailangan ng sambahayan. Sa gayon din, ang asawa (lalaki) ay hindi dapat mamigay ng ari-ariang natamo ng kanyang asawa (babae).

Verse 8

गोपशौण्डिकशैनूषरजकव्याधयोषितां ऋणं दद्यात्पतिस्त्वासां यस्माद्वृत्तिस्तदाश्रया

Dapat bayaran ng asawa (lalaki) ang utang ng mga babaeng gaya ng asawa ng tagapag-alaga ng baka, asawa ng nagtitinda ng alak, asawa ng tagapaglingkod sa kampo ng hukbo, asawa ng tagalaba, at asawa ng mangangaso—sapagkat ang kanilang ikinabubuhay ay nakasalalay sa kanya bilang sandigan.

Verse 9

प्रतिपन्नं स्त्रिया देयं पत्या वा सह यत् कृतं स्वयं कृतं वा यदृणं नान्यस्त्री दातुमर्हति

Ang utang na wastong pinasok ay dapat bayaran ng babae—maging ito’y inutang kasama ng asawa o inutang niya mismo. Walang ibang babae ang may karapatan (o pananagutan) na magbayad nito.

Verse 10

पितरि प्रोषिते प्रेते व्यसाभिप्लुते ऽथ वा पुत्रपौत्रैर् ऋणन्देयं निह्नवे साक्षिभावितम्

Kapag ang ama ay wala sa malayo, o namatay na, o nalugmok sa kapahamakan, ang utang ay dapat bayaran ng anak na lalaki at ng apo na lalaki; at kung may pagtanggi, dapat patunayan sa pamamagitan ng mga saksi.

Verse 11

सुराकामद्यूतकृतन्दण्डशुल्कावशिष्टकम् वृथा दानं तथैवेह पुत्रो दद्यान्न पैतृकम्

Ang handog na ibinigay mula sa natirang yaman na nagmula sa alak, paglalayaw sa pita, pagsusugal, multa, at mga buwis/bayarin ay walang saysay dito (hindi nagbubunga ng kabanalan). Gayundin, ang anak na lalaki ay hindi dapat ipamigay ang ari-arian ng ama.

Verse 12

भ्रातॄणामथ दम्पत्योः पितुः पुत्रस्य चैव हि व्यसनाभिप्लुतेपि वेति ख , घ , ञ च प्रतिभाव्यमृणं ग्राह्यमविभक्तेन च स्मृतम्

Sa kaso ng magkakapatid, mag-asawa, at gayundin ng ama at anak—kahit may isa na tinamaan ng kapahamakan—ang utang na may panagot o surety (pratibhā) ay dapat singilin. At sinasabi rin na ang kasaping hindi pa nahahati sa mana (co-parcener) ay mananagot sa gayong pagsingil.

Verse 13

दर्शने प्रत्यये दाने प्रतिभाव्यं विधीयते आधौ तु वितथे दाप्या वितथस्य सुता अपि

Sa mga usapin ng pagharap (sa hukuman), pagpapatunay, at pagbibigay/paglilipat, itinatakda ang paghirang ng panagot (surety). Ngunit kung sa simula pa lamang ang panagot ay mapatunayang huwad (nabigo), kahit ang anak na babae ng huwad na panagot ay dapat pagbayarin (kaya’t mananagot ang sambahayan).

Verse 14

दर्शनप्रतिभूर्यत्र मृतः प्रात्ययिको ऽपि वा न तत्पुत्रा धनं दद्युर्दद्युर्दानाय ये स्थिताः

Kapag sa isang kaso ang tagapanagot para sa pagharap (o pagharap upang ipakita) ay namatay—o maging ang tagapanagot sa pagbabayad—hindi dapat pagbayarin ang kaniyang mga anak na lalaki ng salaping iyon; sa halip, yaong mga itinalaga para sa pamamahagi sa kawanggawa ang magbigay nito bilang dāna (handog).

Verse 15

बहवः स्युर्यदि स्वांशैर् दद्युः प्रतिभुवो धनम् एकच्छायाश्रितेष्वेषु धनिकस्य यथा रुचि

Kung maraming tagapanagot at binabayaran nila ang salapi ayon sa kani-kanilang bahagi, kung gayon—sa mga nasa ilalim ng iisang pananggalang (itinuturing na isang pangkat)—maaaring kumilos ang nagpautang ayon sa kaniyang nais.

Verse 16

प्रतिभूर्दापितो यत्र प्रकाशं धनिने धनम् द्विगुणं प्रतिदातव्यमृणिकैस्तस्य तद्भवेत्

Kung saan ang tagapanagot (pratibhū) ay napilitang magbayad sa nagpautang ng utang nang hayag at kinikilalang wasto, ang may utang ay dapat magsauli sa tagapanagot ng halagang iyon nang doble; kaya ang pananagutan ay nasa may utang.

Verse 17

स्वसन्ततिस्त्रीपशव्यं धान्यं द्विगुणमेव च वस्त्रं चतुर्गुणं प्रोक्तं रसश्चाष्टगुणस् तथा

Tungkol sa sariling supling, mga babae, at mga alagang hayop: ang butil (butil na pagkain) ay itinakdang doble; ang tela ay ipinahayag na apat na ulit; at ang mga likidong esensiya (gaya ng ghee at katulad) ay gayundin na walong ulit.

Verse 18

आधिः प्रणश्येत् द्विगुणे धने यदि न मोक्ष्यते काले कालकृतं नश्येत् फलभोग्यो न नश्यति

Ang bagay na isinangla (ādhi) ay nawawalan kapag ang utang ay naging doble; kung hindi matubos sa takdang panahon, ito’y nawawala dahil sa paglipas ng panahon. Ngunit ang sanglang hawak upang tamasahin ang bunga o ani (phalabhogya) ay hindi nawawala.

Verse 19

गोप्याधिभोग्यो नावृद्धिः सोपकारे ऽथ भाविते नष्टो देयो विनष्टश् च दैवराजकृतादृते

Ang bagay na isinangla o idineposito na dapat itago at hindi dapat pagtamasa’y hindi nagbubunga ng pagtaas (tubo). Ngunit kung ginamit upang kumita, kahit mawala ay dapat palitan; at kahit masira ay dapat bayaran—maliban kung ang pagkawala’y dahil sa kalooban ng Diyos o sa gawa ng hari/estado.

Verse 20

आधेः स्वीकरणात्सिद्धौरक्षमाणोप्यसारताम् यातश्चेदन्य आधेयो धनभाग् वा धनी भवेत्

Kung matapos tanggapin at pagtibayin nang wasto ang sangla, ang bagay na isinangla ay bumaba ang halaga kahit iniingatan, maaaring kumuha ng ibang bagay bilang sangla; o ang pinagkakautangan ay magkakaroon ng karapatang tumanggap ng bahagi sa yaman ng may utang, o maging may-ari sa saklaw na iyon.

Verse 21

चरित्रं बन्धककृतं सवृद्धं दापयेद्वनं सत्यङ्कारकृतं द्रव्यं द्विगुणं प्रतिदापयेत्

Dapat pilitin ang pagbabayad ng utang na sangla kasama ang naipong pagtaas (tubo). Ngunit ang ari-ariang nakuha sa mapanlinlang na “panunumpang pagpapatibay” ay dapat ipabalik nang doble.

Verse 22

उपस्थितस्य मोक्तव्य आधिर्दण्डो ऽन्यथा भवेत् प्रयोजके सति धनं कुलेन्यस्याधिमाप्नुयात्

Kapag dumating ang nagsangla (dala ang nararapat na halaga), dapat pakawalan ang isinanglang bagay; kung hindi, may parusa. Kung wala ang nagsangla ngunit naroon ang kinatawang may wastong kapahintulutan, maaari niyang tubusin ang sangla para sa angkan at mabawi ang ari-arian/salapi.

Verse 23

तत्कालकृतमूल्यो वा तत्र तिष्ठेदवृद्धिकः प्रतिभाव्यमृणं साक्ष्यमविभक्तेन तत् स्मृतमिति ख , ग , घ , छ , ज , ट च विना धारणकाद्वापि विक्रीणीते ससाक्षिकम्

O kaya’y itakda ang halaga ayon sa halaga sa mismong panahong iyon at manatili nang walang singil na tubo. Ang utang na may katiyakan ng tagapanagot, at ang patotoo ng taong hindi kasalo sa bahagi (ang kasamang may-ari na hindi pa nahahati ay hindi malayang saksi), ay ganito ang alaalang tuntunin. Sa ilang pagbasa (kha, ga, gha, cha, ja, ṭa) sinasabi rin: kahit walang kasulatang kasunduan, maaaring maganap ang bentahan kung ito’y ginawa sa harap ng mga saksi.

Verse 24

यदा तु द्विगुणीभूतमृणमाधौ तदा खलु मोच्यश्चाधिस्तदुत्पाद्य प्रविष्टे द्विगुणे धने

Ngunit sa usapin ng sangla/sanlaang-ari, kapag ang utang ay naging doble, tunay na dapat nang palayain ang isinanglang ari-arian; matapos makuha ng mayhawak ng sangla ang bunga o kita nito, itinuturing siyang nasiyahan kapag ang halagang natanggap ay umabot sa pagdodoble ng punong-utang (katumbas ng dalawang ulit ng utang).

Verse 25

व्यसनस्थमनाख्याय हस्ते ऽन्यस्य यदर्पयेत् द्रव्यं तदौपनिधिकं प्रतिदेयं तथैव तत्

Kung ang isang taong nasa kapahamakan, nang hindi ipinahahayag ang mga detalye, ay magtiwala ng ari-arian sa kamay ng iba, ang ari-ariang iyon ay itinuturing na aupanidhika (nakaselyo/di-ibinunyag na deposito) at dapat isauli nang eksaktong gaya ng dating kalagayan.

Verse 26

न दाप्यो ऽपहृतं तत्तु राजदैवकतस्करैः प्रेषश्चेन्मार्गिते दत्ते दाप्यो दण्डश् च तत्समम्

Ang ninakaw na ari-arian ay hindi dapat ipasingil bilang kabayaran sa tagapag-ingat/kinatawan kung ito’y natangay ng mga kawani ng hari, ng kapalaran o sakunang banal, o ng mga magnanakaw; ngunit kung matapos hanapin at singilin ay inihatid ito ng alipin/kinatawan, siya’y dapat pagmultahin nang katumbas ng halagang iyon.

Verse 27

आजीवन् स्वेच्छया दण्ड्यो दाप्यस्तच्चापि सोदयं याचितावाहितन्यासे निक्षेपेष्वप्ययं विधिः

Kung ang isang tao, habang nabubuhay pa, ay kusang-loob (hindi napipilitan) magkamkam o magmalabis sa paggamit ng isang deposito, siya’y dapat parusahan ng multa at dapat ding isauli ang ari-arian kasama ang pagdagdag nito (tubo/kita). Ang tuntuning ito’y umiiral din sa hiniling na deposito (yācita-nyāsa), sa ipinagkatiwalang deposito (āvahita-nyāsa), at sa mga deposito sa pangkalahatan (nikṣepa).