Adhyaya 347

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यदोषविवेको नाम षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ अधिकत्रिशततमो ऽध्यायः एकाक्षराभिधानं अग्निर् उवाच एकाक्षराभिधनञ्च मातृकान्तं वदामि ते अ विष्णुः प्रतिषेधः स्यादा पितामहवाक्ययोः

Kaya nga, sa Agni Mahāpurāṇa, sa bahaging Alaṅkāra (Poetika), nagwakas ang kabanatang pinamagatang “Pagkilatis sa mga Kapintasan ng Tula,” ang ika-346. Ngayon ay nagsisimula ang ika-347 kabanata: “Mga Pangalang Isang Pantig.” Sinabi ni Agni: “Ipapahayag ko sa iyo ang mga pagtukoy na isang pantig, kasama ang Mātr̥kā (hanay ng mga titik/ponema). Ang pantig na ‘a’ ay tumutukoy kay Viṣṇu; at mula ‘ā’ pataas—ayon sa pahayag ni Pitāmaha (Brahmā)—dapat maunawaan ang natitirang pagtatalaga.”

Verse 2

सीमायामथाव्ययं आ भवेत्संक्रोधपीडयोः इः कामे रतिलक्ष्म्योरी उः शिवे रक्षकाद्य ऊः

Ang ‘ā’ ay isang di-nagbabagong pantig (avyaya) na ginagamit sa kahulugang “nasa loob ng hangganan o limitasyon.” Sa kahulugang matinding galit at pagdurusa/pagkadiin, ginagamit ang ‘iḥ’. Sa kahulugang kāma (pagnanasa), at sa pagtukoy kina Rati at Lakṣmī, ginagamit ang ‘ī’. Sa mapalad na kahulugan (Śiva), at sa pagtukoy sa mga tagapagtanggol at iba pa, ginagamit ang ‘uḥ’ at ‘ūḥ’.

Verse 3

ऋ शब्दे चादितौ ऋस्यात् ऌ ॡ ते वै दितौ गुहे ए देवी ऐ योगिनी स्यादो ब्रह्मा औ महेश्वरः

Ang patinig na ‘ṛ’ ay nagpapahiwatig ng “tunog” at tumutukoy rin sa (diyosang) Aditi. Ang patinig na ‘ḷ’, at gayundin ang ‘ḹ’, ay sinasabing tumutukoy kay Diti at sa guha (yungib). Ang ‘e’ ay tumutukoy sa Diyosa; ang ‘ai’ sa Yoginī; ang ‘o’ kay Brahmā; at ang ‘au’ kay Maheśvara (Śiva).

Verse 4

अङ्कामः अः प्रशस्तः स्यात् को ब्रह्मादौ कु कुत्सिते खं शून्येन्द्रियं खङ्गो गन्धर्वे च विनायके

Ang pantig/salitang ‘aḥ’ ay ginagamit sa kahulugang “kapuri-puri o mahusay.” Ang ‘ka’ ay tumutukoy kay Brahmā at sa mga katulad niya; ang ‘ku’ ay tumutukoy sa bagay na kasuklam-suklam o hamak; ang ‘kha’ ay tumutukoy sa “kawalan/kalawakan” at tumutukoy rin sa mga indriya (mga pandama) bilang “walang-laman”; at ang ‘khaṅga’ ay tumutukoy sa isang Gandharva at gayundin kay Vināyaka (Gaṇeśa).

Verse 5

गङ्गीते गो गायने स्यद् घो घण्टा किङ्किणीमुखे ताडने ङश् च विषये स्पृहायाञ्चैव भैरवे

Sa kahulugang “awit” (gīta), ginagamit ang pantig na ‘go’. Sa kahulugang “pag-awit” (gāyana), ginagamit ang ‘gho’. Ang ‘gho’ ay tumutukoy rin sa kampana at sa bibig/butas ng maliit na kampana (kiṅkiṇī). Ang pantig na ‘ṅaś’ ay ginagamit sa kahulugang “paghampas/pagtama” (tāḍana), at ginagamit din sa mga kahulugang “paksa o saklaw” (viṣaya) at “pagnanasa/pananabik” (spṛhā), at gayundin sa kahulugang “nakapanghihilakbot” (bhairava).

Verse 6

चो दुर्जने निर्मले छश्छेदे जिर्जयने तथा जं गीते झः प्रशस्ते स्याद्बले ञो गायने च टः

Ang pantig na «co» ay ginagamit sa kahulugang masamang tao at gayundin sa bagay na dalisay. Ang «cha» ay tumutukoy sa pagputol; ang «ji» sa pagwawagi. Ang «jaṃ» ay sa awit; ang «jhaḥ» sa kapuri-puri; ang «ño» sa lakas; at ang «ṭaḥ» sa pag-awit.

Verse 7

ठश् चन्द्रमण्डले शून्ये शिवे चोद्बन्धने मतः डश् च रुद्रे ध्वनौ त्रासे ढक्वायां ढो ध्वनौ मतः

Ang pantig na «ṭha» ay itinuturing na tumutukoy sa bilog ng buwan, sa kawalan (sunya), kay Śiva, at sa «udbandhana» (pagbigkis/pagsabit). Ang «ḍa» ay tumutukoy kay Rudra, sa tunog, at sa takot; at ang «ḍha» ay itinuturing na tumutukoy sa tunog na nalilikha sa pagbigkas ng «ḍhakvā».

Verse 8

णो निष्कर्षे निश् चये च तश् चौरे क्रोडपुच्छके भक्षणे थश्छेदने दो धारणे शोभने मतः

Ang sangkap/afiks na «ṇo» ay ginagamit sa kahulugang “pagbunot/pagkuha palabas (ekstraksiyon)”. Ang «niś» ay naghahatid ng “katiyakan/pagtitiyak”. Ang «taś» ay tumutukoy sa “magnanakaw” at gayundin sa “buntot ng baboy-ramo”. Ang «bha» ay sa “pagkain”; ang «tha» ay sa “pagputol”. Ang «do» ay sa “paghawak/pagsuporta” at pati “pagpapalamuti/kagandahan”—gaya ng itinatag ng mga guro.

Verse 9

ब्रह्मकाद्य ऊरिति ख प्रशान्तःस्यादिति ख धने इति ञ धो धातरि चधूस्तूरे नो वृन्दे सुगते तथा प उपवने विख्यातः फश् च झञ्झानिले मतः

Ang pangkatitik/kalipunan ng titik «kha» ay ginagamit sa kahulugang «ūri» (tunay nga/sagana) at gayundin sa “napatahimik/nalubag”. Ang «ña» ay may kahulugang “kayamanan”. Ang «dho» ay tumutukoy sa “tagasuporta/tagapaglikha (dhātṛ)”. Ang «dhūḥ» ay “magnanakaw”. Ang «no» ay ginagamit sa “karamihan/pangkat” at gayundin sa “yaong nakarating nang mabuti (sugata)”. Ang «pa» ay kilala sa kahulugang “gubat na munting hardin/park (upavana)”. Ang «phaś» ay inuunawa bilang “malakas na bugso ng hangin (jhañjhā-anila)”, isang pag-ihip na parang unos.

Verse 10

फुः फुत्कारे निष्फले च विः पक्षी भञ्च तारके मा श्रीर्मानञ्च माता स्याद्याग यो यातृवीरणे

Ang «phuḥ» ay tumutukoy sa tunog na pagsinghot/pagbuga (phutkāra) at gayundin sa bagay na walang bunga. Ang «viḥ» ay nangangahulugang ibon. Ang «bhañ» ay ginagamit para sa bituin/planeta. Ang «mā» ay maaaring mangahulugang Lakṣmī (kapalaran at kasaganaan) at maaari ring “ina”. Ang «yāga» ay tumutukoy sa handog na sakripisyo/ritwal; at ang «yaḥ/yo» ay ginagamit sa kahulugang manlalakbay at bayani sa digmaan.

Verse 11

रो बह्नौ च लः शक्रे च लो विधातरि ईरितः विश्लेषणे वो वरुणे शयने शश् च शं सुखे

Ang pantig na “ro” ay tumutukoy kay Agni (Apoy). Ang “laḥ” ay tumutukoy kay Śakra (Indra). Ang “lo” ay ipinahahayag na tumutukoy sa Lumikha, si Vidhātṛ (Brahmā). Ang “vo” ay tumutukoy sa paghihiwalay/paghahati. Ang “va” ay tumutukoy kay Varuṇa. Ang “śaś” ay tumutukoy sa paghiga o pagtulog. At ang “śaṃ” ay tumutukoy sa kaligayahan at kagalingan.

Verse 12

षः श्रेष्ठे सः परोक्षे च सालक्ष्मीः सं कचेमतः धारणे हस् तथा रुद्रे क्षः क्षत्त्रे चाक्षरे मतः

Ang pantig na “ṣaḥ” ay tumutukoy sa “pinakamainam/napakahusay”. Ang “saḥ” ay tumutukoy sa “parokṣa—di-tuwiran o nakatago”. Ang “sā” ay sinasabing “kasama si Lakṣmī”. Ang “saṃ” ay itinuturing na tumutukoy sa “buhok (kaca)”. Ang “has” ay tumutukoy sa “pagsuporta o paghawak (dhāraṇa)”, at tumutukoy rin kay “Rudra”. Ang pantig na “kṣaḥ” ay itinuturing na tumutukoy sa “kṣatra (kapangyarihang maharlika/kapangyarihang mandirigma)”, at binibilang din sa mga titik (akṣara).

Verse 13

क्षो नृसिंहे हरौ तद्वत् क्षेत्रपालकयोरपि मन्त्र एकाक्षरो देवो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

Ang isang-pantig na mantra na “kṣo” ay ginagamit para kay Narasiṃha at kay Hari; gayundin, ginagamit din ito para sa dalawang Kṣetrapāla (mga tagapagbantay ng templo o pook). Ang isang-pantig na mantrang ito ay banal at nagkakaloob ng bhukti (pagpapala at ginhawang makamundo) at mukti (kalayaan o paglaya).

Verse 14

हैहयशिरसे नमः सर्वविद्याप्रदो मनुः अकाराद्यास् तथा मन्त्रा मातृकामन्त्र उत्तमः

Pagpupugay (namas) sa banal na “Ulo” ng mga Haihaya. Ang pormulang-mantra na ito ang nagkakaloob ng lahat ng sangay ng kaalaman. Gayundin, itinuturo ang mga mantrang nagsisimula sa pantig na “a”—ang napakahusay na Mātr̥kā (mantra ng alpabeto, “ina ng mga titik”).

Verse 15

एकपद्मे ऽर्चयेदेतान्नव दुर्गाश् च पूजयेत् भगवती कात्यायनी कौशिकी चाथ चण्डिका

Sa iisang diyagramang-loto, dapat sambahin ang mga ito; at dapat ding parangalan ang Siyam na Durgā (Nava-Durgā), na sina Bhagavatī, Kātyāyanī, Kauśikī, at gayundin si Caṇḍikā.

Verse 16

प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्वती दुर्गया ॐ चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् क्रमादि तु षडङ्गं स्याद्गणो गुरुर्गुरुः क्रमात्

(Siya ay) Pracaṇḍā (ang Marahas), pinuno ng mga diyos, Ugrā (ang Nakapanghihilakbot), Pārvatī, Durgā. “Oṁ—nakikilala at pinagninilayan namin si Caṇḍikā; nagninilay kami sa Mapalad na Diyosa (Bhagavatī); nawa’y ang Durgā ang mag-udyok at magbigay-liwanag sa amin.” Sa wastong pagkakasunod, isinasagawa ang anim-na-bahaging nyāsa; ang hulma ng gaṇa sa sukat ay “guru-guru”, ayon sa ayos.

Verse 17

अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती

Pagkaraan (siya’y tinatawag na) Ajitā at Aparājitā; gayundin Jayā at Vijayā; at pagkatapos (siya ay) Kātyāyanī, Bhadrakālī, Maṅgalā, Siddhi, at Revatī.

Verse 18

सिद्धादिवटुकाः पूज्या हेतुकश् च कपालिकः एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव

Ang mga Vaṭuka na nagsisimula kay Siddha ay dapat sambahin; gayundin ang mga anyong Hetuka at Kapālika. (Kasama rin) si Ekapāda at Bhīmarūpa—sila ang siyam (na diyos/tagasunod) na nakalagay sa gitna ng mga Dikpāla (tagapagbantay ng mga direksiyon).

Verse 19

ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहामन्त्रार्थसिद्धये गौरी पूज्या च धर्माद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत्

Upang matamo ang nilalayong bunga ng mantra, bigkasin: “Hrīṃ—O Durgā, O Durgā, O Tagapangalaga—Svāhā.” Dapat ding sambahin si Gaurī; at isagawa ang pagsamba sa mga Śakti na nagsisimula kay Dharma, at sa mga Śakti na nagsisimula kay Skanda.

Verse 20

प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं

Ihandog ang pagsamba sa mga Śakti na tinatawag na Prajñā (Dunong), Jñānā (Kaalaman), Kriyā (Gawang Ritwal), Vācā (Pananalita), Vāgīśī (Ginang ng Pananalita), Jvālinī (Nagniningas na Lakas), Kāminī (Pagnanasa/Pang-akit), Kāma-mālā (Garland ng Pagnanasa), at gayundin sa mga kapangyarihang nagsisimula kay Indra.

Verse 21

ओंगं स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं गं वा गणपतये नमः षडङ्गो रक्तशुक्लश् च दन्ताक्षपरशूतकटः

“Oṃ gaṃ svāhā”—ito ang ugat na mantra; o maaari ring “gaṃ, pagpupugay kay Gaṇapati.” Ang anyong may anim na bahagi (aṅga-nyāsa) ay pula at puti; taglay niya ang pangil, rosaryo, palakol, at panggabay na kawit (aṅkuśa).

Verse 22

समोदको ऽथ गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् गजो महागणपतिर्महोल्कः पूज्य एव च

Pagkatapos, ayon sa wastong pagkakasunod, siya ay dapat tawagin at sambahin bilang “Samodaka” at bilang “Gandhādi-Gandholkāya”; gayundin bilang “Gaja”, “Mahāgaṇapati”, at “Maholka”—tunay na siya’y dapat purihin sa mga pangalang ito.

Verse 23

कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय लम्बनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय वक्रतुण्दाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा एतैर् मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् काद्यैर् वा वीजसंयुक्तैस्तैर् आद्यैश् च नमो ऽन्तकैः

“Svāhā kay Kuṣmāṇḍa; svāhā sa May-Isang-Pangil (Ekadanta), sa Tagapagwasak ng Tripura (Tripurāntaka); svāhā sa may maitim na pangil at nakapanghihilakbot na halakhak; svāhā sa may mahabang ilong/mahabang mukha; svāhā sa may pangil na tulad ng lotus; svāhā kay Megholkā; svāhā kay Dhūmolkā; svāhā sa May-Kurbadong-Nguso (Vakratunḍa); svāhā kay Vighneśvara; svāhā sa Marahas at Lubhang Marahas (Vikaṭotkaṭa); svāhā sa may lakad na gaya ng panginoong elepante; svāhā sa may kuwintas na hari ng mga ahas; svāhā sa Tagapagdala ng Buwan; svāhā sa Panginoon ng mga Gaṇa.” Sa pagsamba sa mga mantrang nagtatapos sa “svāhā”, nagiging karapat-dapat ang tao sa mga ritwal gaya ng homa na handog na linga at iba pa; o maaari ring sumamba sa mga bīja-mantra na iniuugnay sa mga pantig na nagsisimula sa “ka”, at sa mga naunang pangalan na nagtatapos sa “namaḥ”.

Verse 24

मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः* कात्यायनं अकन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे

Maaaring bigkasin ang mga mantra nang magkakahiwalay, isa-isa; o maaari ring ayusin na may dobleng ‘repha’ (r) at may dobleng mga titik na kabilang sa uring tinatawag na ‘mukha’ at ‘akṣi’. Ipinahayag ni Akanda na ito ang turo ni Kātyāyana—kaya’t sinasabi ko ang tuntuning panggramatika na iyon.