Adhyaya 232

Verse 1

एये महापुराणे शकुनानि नाम एकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वामं दक्षिणेत्यादिः, सम्मुखमारुतादित्यन्तः पाठः झ पुस्तके नास्ति अथ द्वात्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः यात्रामण्डलचिन्तादिः पुष्कर उवाच सर्वयात्रां प्रवक्ष्यामि राजधर्मसमाश्रयात् अस्तङ्गते नीचगते विकले रिपुराशिगे

Sa Mahāpurāṇa na ito ay naroon ang ika-231 kabanata na pinamagatang “Śakuna (Mga Pangitain/Omens)”, na nagsisimula sa mga salitang “sa kaliwa, sa kanan …”; ang sipi mula “ang hanging nasa harap …” hanggang “ang araw …” ay wala sa manuskritong Jha. Pagkaraan nito ay ang ika-232 kabanata, na nagsisimula sa “pagsasaalang-alang sa yātrā‑maṇḍala (mandala ng paglalakbay) …”. Sinabi ni Puṣkara: “Batay sa rājadharma, ang tungkuling panghari, ipaliliwanag ko ang lahat ng tuntunin ng paglalakbay/paglusob. (Dapat iwasan o ituring na di‑mapalad) kapag ang kaugnay na planeta ay lumubog, nasa pagbagsak (nīca), may kapinsalaan/kakulangan, o nasa tanda ng kaaway.”

Verse 2

प्रतिलोमे च विध्वस्ते शुक्रे यात्रां विसर्जयेत् प्रतिलोमे बुधे यात्रां दिक्पतौ च तथा च ग्रहे

Kung si Śukra (Venus) ay nasa salungat na galaw (pratiloma) at napipinsala rin, dapat talikuran ang paglalakbay. Gayundin, dapat talikuran ang paglalakbay kapag si Budha (Mercury) ay nasa salungat na galaw; at gayon din kapag ang panginoon ng direksiyon (dikpati) at ang kaugnay na planeta ay di‑kanais-nais.

Verse 3

वैधृतौ च व्यतीपाते नागे च शकुनौ तथा चतुष्पादे च किन्तुघ्ने तथा यात्रां विवर्जयेत्

Dapat iwasan ang paglalakbay sa mga panahong Vaidhṛti at Vyatīpāta (di-mapalad na yoga), gayundin sa Nāga at Śakuni, at sa Catuṣpāda at Kintughna; sa mga oras na iyon, dapat umiwas sa pag-alis.

Verse 4

विपत्तारे नैधने च प्रत्यरौ चाथ जन्मनि गण्डे विवर्जयेद्यात्रां रिक्तायाञ्च तिथावपि

Dapat iwasan ang paglalakbay kapag naroroon ang Vipattārā, Naidhana, o Pratyarī; gayundin sa oras ng Janma (bituing kapanganakan), sa panahon ng Gaṇḍa (mapanganib na dugtungan), at sa Riktā tithi (ang ‘walang-laman’ na araw ng buwan).

Verse 5

उदीची च तथा प्राची तयोरैक्यं प्रकीर्तितं पश्चिमा दक्षिणा या दिक् तयोरैक्यं तथैव च

Ang hilagang direksiyon at silangang direksiyon ay ipinahahayag na magkakampi (itinuturing na isang pares). Gayundin, ang kanlurang direksiyon at timog na direksiyon ay ipinahahayag ding magkakampi.

Verse 6

वाय्वग्निदिक्समुद्भूतं परिघन्न तु लङ्घयेत् आदित्यचन्द्रशौरास्तु दिवसाश् च न शोभनाः

Ang hadlang na uri ng parigha na umusbong dahil sa hangin, apoy, o isang direksiyon ay dapat hakbangan (at huwag daanan sa gitna). Ang mga araw na may kapinsalaan mula sa araw, buwan, o mga planeta (śaura) ay hindi rin kanais-nais.

Verse 7

कृत्तिकाद्यानि पूर्वेण मघाद्यानि च याम्यतः मैत्राद्यान्यपरे चाथ वासवाद्यानि वाप्युदक्

Ang mga nakshatra na nagsisimula sa Kṛttikā ay inilalagay sa Silangan; ang nagsisimula sa Maghā ay sa Timog; ang nagsisimula sa Maitrā (ibig sabihin, Anurādhā) ay sa Kanluran; at ang nagsisimula sa Vāsavā (ibig sabihin, Śravaṇā na pinamumunuan ng Vasus) ay sa Hilaga.

Verse 8

सर्वद्वाराणि शस्तानि छायामानं वदामि ते आदित्ये विंशतिर्ज्ञेयाश् चन्द्रे षोडश कीर्तिताः

Ang lahat ng pintuang-daan ayon sa mga direksiyon ay itinuturing na mapalad. Ipaaalam ko sa iyo ang agham ng pagsukat sa pamamagitan ng anino (gnomonics): para sa Araw, dalawampu (yunit/paghahati) ang dapat maunawaan; para sa Buwan, labing-anim ang ipinahayag.

Verse 9

भौमे पञ्चदशैवोक्ताश् चतुर्दश तथा बुधे विवर्जयेत् इति ख , ग , घ , ञ च दिक् पूर्वा या तथोदीचीति ज त्रयोदश तथा जीये शुक्रे द्वादश कीर्तिताः

Sa Martes, labinlima ang binanggit; sa Miyerkules, labing-apat—na iniiwasan ang mga pangkat na tinutukoy bilang kha, ga, gha, at ña. Ang direksiyon ay sinasabing silangan at gayundin hilaga, at (pangkat na) ja. Sa Huwebes, labintatlo ang sinasabi; at sa Biyernes, labindalawa ang ipinahahayag.

Verse 10

एकादश तथा सौरे सर्वकर्मसु कीर्तिताः जन्मलग्ने शक्रचापे सम्मुखे न व्रजेन्नरः

Ang ikalabing-isang araw (Ekādaśī) at ang Saura (araw na ukol sa Araw) ay ipinahahayag na mahalaga sa lahat ng gawain. Kung sa oras ng lagna ng kapanganakan ay lumitaw sa harap ang busog ni Indra (bahaghari), hindi dapat umalis sa paglalakbay ang tao.

Verse 11

शकुनादौ शुभे यायाज्जयाय हरिमास्मरन् वक्ष्ये मण्डलचिन्तान्ते कर्तव्यं राजरक्षणं

Kapag nakita ang mabubuting palatandaan gaya ng śakuna (hudyat ng ibon) at iba pa, dapat siyang umalis tungo sa tagumpay habang inaalala si Hari (Viṣṇu). Susunod, ipaliliwanag ko ang mga pananggalang na panghari na dapat isagawa matapos pagnilayan ang pampolitikang maṇḍala (bilog ng mga estado).

Verse 12

स्वाम्यमात्यं तथा दुर्गं कोषो दण्डस्तथैव च मित्रञ्जनपदश् चैव राज्यं सप्ताङ्गमुच्यते

Ang estado (rājya) ay sinasabing binubuo ng pitong sangkap: ang pinuno (svāmin), ang mga ministro (amātya), ang kuta (durga), ang kabang-yaman (kośa), ang kapangyarihang pamparusa/pamimilit (daṇḍa), ang kaalyado (mitra), at ang lupain kasama ang mga mamamayan (janapada).

Verse 13

सप्ताङ्गस्य तु राज्यस्य विघ्नकर्तॄन् विनाशयेत् मण्डलेषु च सर्वेषु वृद्धिः कार्या महीक्षिता

Para sa kapakanan ng kahariang may pitong sangkap, dapat lipulin ng hari ang mga lumilikha ng hadlang; at sa lahat ng mandala (mga lalawigan), tungkulin ng pinuno na tiyakin ang kasaganaan at pag-unlad.

Verse 14

आत्ममण्डलमेवात्र प्रथमं मण्डलं भवेत् सामन्तास्तस्य विज्ञेया रिपवो मण्डलस्य तु

Dito, ang sariling bilog ng kapangyarihan lamang ang dapat ituring na unang mandala; ang mga sāmanta (mga kalapit na pinunong basalyo) nito ay dapat maunawaang mga kaaway sa sistemang mandala.

Verse 15

उपेतस्तु सुहृज् ज्ञेयः शत्रुमित्रमतः परं मित्रमित्रं ततो ज्ञेयं मित्रमित्ररिपुस्ततः

Ang sinumang lumapit at pumanig sa iyo ay dapat kilalaning suhr̥d (mabuting kaibigan/alyado). Higit pa roon ay ang ‘alyado ng kaaway’; saka makikilala ang ‘alyado ng alyado’; at kasunod ang ‘kaaway ng alyado ng alyado’.

Verse 16

एतत्पुरस्तात् कथितं पश्चादपि निबोध मे पार्ष्णिग्राहस्ततः पश्चात्ततस्त्वाक्रन्द उच्यते

Ito’y naipaliwanag na noon; ngayon ay unawain mo rin mula sa akin ang kasunod. Pagkaraan niyan ay ang paraang tinatawag na pārṣṇigrāha, ang ‘pagkapit sa sakong’; at kasunod nito ay inilalarawan ang maniobrang tinatawag na ākranda.

Verse 17

आसारस्तु ततो ऽन्यः स्यादाक्रन्दासार उच्यते जिगीषोः शत्रुयुक्तस्य विमुक्तस्य तथा द्विज

May isa pang uri ng paglalatag ng hukbo, naiiba sa nauna, na tinatawag na ākranda-āsāra. Ginagamit ito ng nagnanais manakop kapag siya’y nakikipagsagupa sa kaaway, o kapag siya’y nakawala na sa pagkubkob/pagdiin, O dvija (dalawang ulit na isinilang).

Verse 18

नात्रापि निश् चयः शक्यो वक्तुं मनुजपुङ्गव निग्रहानुग्रहे शक्तो मध्यस्थः परिकीर्तितः

Kahit dito, O pinakamainam sa mga tao, walang tiyak na tuntuning masasabi; ang may kakayahang kapwa magpigil (parusa) at magpala (gantimpala) ay ipinahahayag na “madhyastha,” ang walang-kinikilingang tagapamagitan.

Verse 19

निग्रहानुग्रहे शक्तः सर्वेषामपि यो भवेत् उदासीनः स कथितो बलवान् पृथिवीपतिः

Ang panginoon ng lupa ay tinatawag na tunay na makapangyarihan kapag, sa lahat ng tao, kaya niyang kapwa magpigil (parusa) at magpala (gantimpala), at nananatiling walang-kinikilingan, hiwalay sa pansariling pagkiling.

Verse 20

मण्डलेषु च सर्वेषु सुरेश्वरसमा हि ते इत्य् अर्धश्लोक आसारस्त्वित्यस्य पूर्वं ट पुस्तके वर्तते, परन्त्वसंलग्नः न कस्यचिद्रिपुर्मित्रङ्कारणाच्छत्रुमित्रके मण्डलं तव सम्प्रोक्तमेतद् द्वादशराजकं

“Sa lahat ng mga mandala, tunay na kapantay mo ang Panginoon ng mga diyos”—ang kalahating taludtod na ito ay nasa naunang bahagi ng manuskritong Ṭa, ngunit hindi ito kaugnay sa kasalukuyang konteksto. Sapagkat walang sinuman ang kaaway o kaibigan nang walang dahilan. Kaya, O ikaw na may mga kaaway at kakampi, naipaliwanag na sa iyo ang mandalang pampolitika na binubuo ng labindalawang hari.

Verse 21

त्रिविधा रिपवो ज्ञेयाः कुल्यानन्तरकृत्रिमाः पूर्वपूर्वो गुरुस्तेषां दुश्चिकित्स्यतमो मतः

Dapat unawain na tatlo ang uri ng kaaway: yaong mula sa sariling angkan (kamag-anak), yaong malapit o katabing-bayan (agarang kapitbahay), at yaong artipisyal na nilikha (ginawa o inudyok). Sa mga ito, ang naunang nabanggit ay mas mabigat kaysa sa kasunod, at itinuturing na pinakamahirap lunasan.

Verse 22

अनन्तरो ऽपि यः शत्रुः सो ऽपि मे कृत्रिमो मतः पार्ष्णिग्राहो भवेच्छत्रोर्मित्राणि रिपवस् तथा

Kahit ang kaaway na katabing-katabi, sa aking palagay, ay isa ring artipisyal na kaaway (bunga ng kalagayan). Ang “tagasunggab ng sakong” (uma-atake mula sa likuran) ay nagiging kakampi ng kaaway; gayundin, ang mga kakampi ng kaaway ay dapat ituring na mga kaaway natin.

Verse 23

पार्ष्णिग्राहमुपायैश् च शमयेच्च तथा स्वकं मित्रेण शत्रोरुच्छेदं प्रशंसन्ति पुरातनाः

Sa pamamagitan ng angkop na mga hakbang, dapat din niyang payapain ang “tagasunggab ng sakong” (kaaway na sumasalakay mula sa likuran); gayundin, kasama ang sariling kapanalig, dapat niyang isakatuparan ang ganap na paglipol sa kaaway—ganyan pinupuri ng mga sinauna.

Verse 24

मित्रञ्च शत्रुतामेति सामन्तत्वादनन्तरं शत्रुं जिगोषुरुच्छिन्द्यात् स्वयं शक्नोति चेद्यदि

Ang isang kaibigan, kapag naging kapangyarihang karatig, ay madaling maging kaaway. Kaya ang nagnanais supilin ang kaaway ay dapat siyang putulin at lipulin sa sariling kamay—kung kaya niya.

Verse 25

प्रतापवृद्धौ तेनापि नामित्राज्जायते भयं यथास्य नोद्विजेल्लोको विश्वासश् च यथा भवेत्

Kahit pinapalago niya ang kapangyarihang panghari, dapat siyang kumilos upang walang takot na sumibol sa mga hindi kaaway, upang hindi mabagabag ang bayan, at upang umusbong ang pagtitiwala.

Verse 26

जिगीषुर्धर्मविजयी तथा लोकं वशन्नयेत्

Ang nagnanais manakop, na nagwawagi sa pamamagitan ng dharma, ay dapat sa gayong paraan din dalhin ang bayan sa ilalim ng kanyang pagtalima.