Adhyaya 225

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे राजधर्मो नाम चतुर्विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजधर्माः पुष्कर उवाच स्वयमेव कर्म दैवाख्यं विद्धि देहान्तरार्जितं तस्मात् पौरुषमेवेह श्रेष्ठमाहुर्मनीषिणः

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa ay nagwakas ang ika-224 na kabanata na tinatawag na “Rājadharma.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-225 na kabanata tungkol sa “Mga Tungkulin ng mga Hari.” Sinabi ni Puṣkara: Alamin na ang tinatawag na “tadhana” (daiva) ay wala nang iba kundi sariling gawa na naipon sa ibang katawan (sa nakaraang buhay). Kaya’t ipinahahayag ng mga pantas na ang pansariling pagsisikap (pauruṣa) ang śreṣṭha—pinakamataas—dito sa daigdig.

Verse 2

प्रतिकूलं तथा दैवं पौरुषेण विहन्यते सात्त्विकात् कर्मणः पूर्वात् सिद्धिः स्यात्पौरुषं विना

Kahit ang salungat na tadhana ay napagwawagi sa pamamagitan ng pagsisikap ng tao; at ang tagumpay ay maaaring sumibol, kahit walang pagpupunyagi, dahil sa naunang mga gawang sāttvika.

Verse 3

पौरुषं दैवसम्पत्त्या काले फलति भार्गव दैवं पुरुषकारश् च द्वयं पुंसः फलावहं

O Bhārgava, ang pagsisikap ng tao ay namumunga sa takdang panahon kapag sinusuportahan ng banal na kaloob; at para sa isang tao, kapwa—ang itinakda ng daiva at ang pagsisikap (puruṣakāra)—ay magkasamang nagdudulot ng bunga.

Verse 4

कृषेर्वृष्टिसमायोगात् काले स्युः फलसिद्धयः सधर्मं पौरुषं कुर्यान्नालसो न च दैववान्

Gaya ng tagumpay sa pagsasaka na dumarating sa takdang panahon mula sa pagsasanib ng pagbubungkal at pag-ulan, gayon din ang mga bunga ay natatamo sa panahon. Kaya dapat magsikap ang tao ayon sa dharma—huwag maging tamad at huwag umasa lamang sa kapalaran.

Verse 5

सामादिभिरुपायैस्तु सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः साम चोपप्रदानञ्च भेददण्डौ तथापरौ

Ang lahat ng pagsisimula ng gawain ay nagtatagumpay sa pamamagitan ng apat na paraan na nagsisimula sa sāma: sāma (pakikipagkasundo/panghihikayat), dāna (pag-aalay ng kaloob), bheda (pagpapasibol ng alitan o paghihiwalay), at daṇḍa (parusa o puwersa).

Verse 6

मायोपेक्षेन्द्रजालञ्च उपायाः सप्त ताञ्छृणु द्विविधं कथितं साम तथ्यञ्चातथ्यमेव च

Pakinggan ang pitong pamamaraan: māyā (panlilinlang), upekṣā (madiskarteng pagwawalang-bahala), at indrajāla (salamangka o ilusyon), at iba pa. Ang sāma (pakikipagkasundo) ay sinasabing may dalawang uri: tapat at di-tapat.

Verse 7

तत्राप्यतथ्यं साधूनामाक्रोशायैव जायते महाकुलीना ह्य् ऋजवो धर्मनित्या जितेन्द्रियाः

Kahit doon, ang di-tunay na pananalita tungkol sa mga banal ay lumilitaw lamang upang manlait. Sapagkat ang mga mula sa marangal na angkan ay tuwid, laging matatag sa dharma, at may pagpipigil sa mga pandama.

Verse 8

सामसाध्या अतथ्यैश् च गृह्यन्ते राक्षसा अपि तथा तदुप्रकाराणां कृतानाञ्चैव वर्णनं

Maging ang mga rākṣasa ay maaaring mapasailalim sa sāma (pakikipagkasundo) at pati sa atathya (mapanlinlang o di-tunay na pahayag). Mayroon ding paglalarawan ng iba’t ibang paraan at ng mga pamamaraang isinasagawa para sa layuning iyon.

Verse 9

परस्परन्तु ये द्विष्टाः क्रुद्धभीतावमानिताः तेषान्भेदं प्रयुञ्जीत परमं दर्शयेद्भयं

Ngunit yaong mga nagkakagalit sa isa’t isa—galit, takot, o napahiya—sa kanila’y dapat gamitin ang paraan ng paglalayo at paglalansag ng pagkakaisa (bheda), at ipakita ang sukdulang pangamba bilang panakot.

Verse 10

आत्मीयान् दर्शयेदाशां येन दोषेण बिभ्यति परास्तेनैव ते भेद्या रक्ष्यो वै ज्ञातिभेदकः

Dapat ialok sa sariling mga tao ang isang pag-asa (ng pakinabang) sa pamamagitan ng pagtukoy sa mismong pagkukulang na kanilang kinatatakutan; sa kahinaang iyon din sila maaaring pagwatak-watakin. Tunay, ang nagpapasimuno ng pagkakahati sa mga kamag-anak ay dapat pangalagaan at panatilihing ligtas.

Verse 11

सामन्तकोषो वाह्यस्तु मन्त्रामात्यात्मजादिकः अन्तःकोषञ्चोपशाम्य कुर्वन् शत्रोश् च तं जयेत्

Ang “panlabas na kabang-yaman” ay binubuo ng mga pinunong sakop (samanta) at mga yaman ng mga kapanalig, kasama ang mga tagapayo, mga ministro, mga anak ng hari, at iba pa. Kapag napapayapa at napatatatag din ang “panloob na kabang-yaman,” saka dapat sumalakay sa kaaway at magtagumpay laban sa kanya.

Verse 12

उपायश्रेष्ठं दानं स्याद्दानादुभयलोकभाक् न सो ऽस्ति नाम दानेन वशगो यो न जायते

Ang pagbibigay (dāna) ang pinakadakilang paraan; sa pamamagitan ng pagbibigay, nagiging kabahagi ang tao sa dalawang daigdig (sa mundong ito at sa susunod). Tunay, walang sinuman na hindi napapasunod sa pamamagitan ng mga handog.

Verse 13

परस्मादर्शयेद्भयमिति ञ मन्त्रामात्यानुजादिक इति ञ दानवानेव शक्नोति संहतान् भेदितुं परान् त्रयासाध्यं साधयेत्तं दण्डेन च कृतेन च

“Ipadama sa kaaway ang takot”—ganyan ang kasabihan. “(Gamitin) ang payo, mga ministro, mga kapanalig/kababatang kamag-anak at iba pa”—ganyan din ang isa pang kasabihan. Tanging isang pinunong may yaman at pag-unawa ang makapaghihiwalay sa mga kalabang nagkakaisa. Ang hindi makamit sa tatlong paraan (sāma, dāna, bheda) ay dapat makamit sa pamamagitan ng daṇḍa (parusa/lakas) at ng aktuwal na pagsasakatuparan.

Verse 14

दण्डे सर्वं स्थितं दण्डो नाशयेद्दुष्प्रणीकृतः अदण्ड्यान् दण्डयन्नश्येद्दण्ड्यान्राजाप्यदण्डयन्

Ang buong kaayusan ay nakasalalay sa daṇḍa (kapangyarihang magparusa). Kapag mali ang paglalapat ng parusa, winawasak nito ang kaharian. Ang nagpaparusa sa hindi dapat parusahan ay mapapahamak; at maging ang haring hindi nagpaparusa sa dapat parusahan ay mapapahamak din.

Verse 15

दैवदैत्योरगनराः सिद्धा भूताः पतत्रिणः उत्क्रमेयुः स्वमर्यादां यदि दण्डान् न पालयेत्

Ang mga diyos, mga asura, mga nāga, mga tao, mga Siddha, mga espiritu, at mga ibon ay lalampas sa itinakdang hangganan para sa kanila kung ang daṇḍa ay hindi maingat na pinananatili.

Verse 16

यस्माददान्तान् दमयत्यदण्ड्यान्दण्डयत्यपि दमनाद्दण्डनाच्चैव तस्माद्दण्ड विदुर्बुधाः

Sapagkat pinipigil nito ang hindi mapigil at nakapagpaparusa pa kahit sa hindi dapat parusahan; at dahil ito’y kapwa nagdidisiplina at nagpaparusa—kaya nauunawaan ng marurunong na ito ang daṇḍa.

Verse 17

तेजसा दुर् निरीक्ष्यो हि राजा भास्करवत्ततः लोकप्रसादं गच्छेत दर्शनाच्चन्द्रवत्ततः

Sa pamamagitan ng tejas (kamaharlikang ningning), ang hari ay dapat mahirap titigan gaya ng Araw; ngunit sa pagbibigay ng darśana (pagpapakita at pagdinig), dapat niyang makamit ang pagsang-ayon ng bayan gaya ng Buwan.

Verse 18

जगद्व्याप्नोति वै चारैर् अतो राजा समीरणः दोषनिग्रहकारित्वाद्राजा वैवस्वतः प्रभुः

Sa pamamagitan ng mga espiya, tunay na nalilibot at nasusubaybayan ng hari ang buong kaharian; kaya tinatawag siyang “Samīraṇa” (hangin). Dahil pinipigil at sinasawata niya ang mga kasalanan at krimen, ang hari ay ang panginoong “Vaivasvata” (tulad ni Yama, tagapagpatupad ng katarungan).

Verse 19

यदा दहति दुर्बुद्धिं तदा भवति पावकः यदा दानं द्विजातिभ्यो दद्यात् तस्माद्धनेश्वरः

Kapag sinusunog ng tao ang masamang pag-unawa, siya’y nagiging tulad ng Apoy, ang Tagapagpadalisay. Kapag nagbibigay siya ng kawanggawa sa mga “dalawang-beses na isinilang” (dvija), mula sa gawang iyon siya’y nagiging panginoon ng yaman.

Verse 20

धनधाराप्रवर्षित्वाद्देवादौ वरुणः स्मृतः क्षमया धारयंल्लेकान् पार्थिवः पार्थिवो भवेत्

Dahil pinauulan niya ang mga agos ng kayamanan, ang diyos ay unang naaalala bilang Varuṇa. At ang pinunong makalupa—na sumusuporta sa mga daigdig sa pamamagitan ng pagtitiis—ay tunay na nagiging “pārthiva”, ang hari ng lupa.

Verse 21

उत्साहमन्त्रशक्त्याद्यै रक्षेद्यस्माद्धरिस्ततः

Sapagkat ang nagsasagawa ay napangangalagaan ng sigasig, mantra, at kapangyarihan (at iba pa), kaya si Hari (Viṣṇu) ay tinatawag na Tagapagtanggol.