Adhyaya 220

Verse 1

आणे अभिषेकमन्त्रा नामोनविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अभिषिञ्चन्तु पान्त चेति ख , ग , घ , ङ , छ , ज , ञ , ट च अथ विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सहायसम्पत्तिः पुष्कर उवाच सो ऽभिषिक्तः सहामात्यो जयेच्छत्रून्नृपोत्तमः राज्ञा सेनापतिः कार्यो ब्राह्मणः क्षत्रियो ऽथ वा

“Ito ang mga mantra ng pagtatalaga sa pamamagitan ng pagbubuhos (abhiṣeka-mantrāḥ).” Sa gayon nagtatapos ang ika-219 na kabanata. “Nawa’y pahiran (anoint) siya; nawa’y ingatan siya,” at iba pa—mga mantrang nagsisimula sa mga pantig na kha, ga, gha, ṅa, cha, ja, ña, at ṭa. Ngayon nagsisimula ang ika-220 na kabanata, “Pagtiyak ng suporta/mga kakampi.” Sinabi ni Puṣkara: “Ang dakilang hari—kapag naitalaga na, kasama ang kanyang mga ministro—ay dapat manaig sa mga kaaway. Dapat magtalaga ang hari ng isang punong-kawal (senāpati), maging brāhmaṇa man o kṣatriya.”

Verse 2

कुलीनो नीतिशास्त्रज्ञः प्रतीहारश् च नीतिवित् दूतश् च प्रियवादी स्यादक्षीणो ऽतिबलान्वितः

Ang pratīhāra (tagapamahala ng palasyo) ay dapat mula sa marangal na angkan, bihasa sa agham pampolitika at sanay sa pamamahala ng estado; at ang dūta (sugo) ay dapat magiliw magsalita, di-napapagod, at may dakilang lakas.

Verse 3

ताम्बूलधारी ना स्त्री वा भक्तः क्लेशसहप्रियः सान्धिविग्रहिकः कार्यः षाड्गुण्यादिविशारदः

Ang opisyal sa kapayapaan at digmaan (sandhi-vigrahika) ay dapat lalaki—hindi babae—tapat, mahilig magtiis ng hirap, at karaniwang may dalang tāmbūla (nganga/betel). Siya’y dapat italaga bilang sandhi-vigrahika, bihasa sa anim-na-tiklop na patakaran (ṣāḍguṇya) at kaugnay na mga simulain ng estratehiya.

Verse 4

खड्गधारी रक्षकः स्यात्दारथिः स्याद्बलादिवित् सूदाध्यक्षो हितो विज्ञो महानसगतो हि सः

Ang tagapagdala ng tabak ay dapat magsilbing tagapagtanggol; ang tagapagmaneho ng karwahe ay dapat marunong sa mga lakas at kaugnay na bagay. Ang tagapangasiwa ng mga kusinero (at mga suplay) ay dapat mabuting-loob at may kakayahan; sapagkat siya’y kaugnay ng dakilang kusina at imbakan ng sambahayan ng hari.

Verse 5

सभासदस्तु धर्मज्ञा लेखको ऽक्षरविद्धितः आह्वानकालविज्ञाः स्युर्हिता दौवारिका जनाः

Ang mga kasapi ng kapulungan sa korte ay dapat mga nakakabatid ng dharma; ang eskriba ay dapat bihasa sa mga titik at pagsulat. Dapat may mga tagapaglingkod na nakaaalam ng wastong oras ng pagpapatawag; at ang mga bantay-pinto ay dapat mapagkakatiwalaan at mabuting-loob.

Verse 6

रत्नादिज्ञो धनाध्यक्षः अनुद्वारे हितो नरः स्यादायुर्वेदविद्वैद्यो गजध्यक्षो ऽथ हयादिवित्

Ang bihasa sa mga hiyas at katulad nito ay dapat italaga bilang tagapangasiwa ng kabang-yaman. Sa panloob na tarangkahan ay dapat magbantay ang isang mapagkakatiwalaan at mabuting-loob na tao. Ang manggagamot ay dapat dalubhasa sa Ayurveda; gayundin, ang tagapangasiwa ng mga elepante ay dapat eksperto, at gayon din ang may kaalaman sa mga kabayo at kaugnay na bagay.

Verse 7

जितश्रमो गजारोहो हयाध्यक्षो हयादिवत् दुर्गाध्यक्षो हितो धीमान् स्थपतिर्वास्तुवेदवित्

Dapat siyang nakalupig sa pagod at bihasa sa pagsakay ng elepante; ang tagapangasiwa ng kabayo ay dapat eksperto sa mga kabayo at katulad na bagay. Ang pinuno ng kuta ay dapat mabuti at matalino; at ang punong arkitekto (sthāpati) ay dapat nakakabatid ng Vāstu-veda, ang agham ng arkitektura.

Verse 8

यन्त्रमुक्ते पाणिमुक्ते अमुक्ते मुक्तधारिते अस्त्राचार्यो नियुद्धे च कुशलो नृपतेर्हितः

Ang guro ng sandata ay dapat bihasa sa mga sandatang pinakakawalan sa pamamagitan ng kasangkapan, pinakakawalan sa pamamagitan ng kamay, hindi pinakakawalan (iniingatang handa), at sa pagpapanatili o pagkontrol sa sandatang naipakawala; at dapat ding sanay sa labang malapitan. Ang ganitong maestro ay kapaki-pakinabang sa hari.

Verse 9

वृद्धश्चान्तःपुराध्यक्षः पञ्चाशद्वार्षिकाःस्त्रियः सप्तत्यव्दास्तु पुरुषाश् चरेयुः सर्वकर्मसु

Ang tagapangasiwa ng panloob na palasyo ay nararapat na isang matandang tao. Ang mga babaeng limampung taong gulang pataas at ang mga lalaking pitumpung taong gulang pataas ang dapat italaga upang maglibot at gumanap ng lahat ng tungkulin doon.

Verse 10

जाग्रत्स्यादायुधागारे ज्ञात्वा वृत्तिर्विधीयते उत्तमाधममध्यानि बुद्ध्वा कर्माणि पार्थिवः

Manatili siyang mapagmatyag sa imbakan ng sandata. Matapos malaman ang asal at kabuhayan ng bawat isa, ang hari ay dapat magtalaga ng mga tungkulin—na nauunawaan kung sino ang mahusay, sino ang mababa, at sino ang katamtaman.

Verse 11

उत्तमाधममध्यानि पुरुषाणि नियोजयेत् ज्येच्छुः पृथिवीं राजा सहायाननयोद्धितान्

Ang haring nagnanais na pangalagaan at pamahalaan nang wasto ang daigdig ay dapat magtalaga ng mga taong may kakayahang mataas, mababa, at katamtaman sa nararapat na tungkulin; at panatilihing mga katuwang yaong hindi hilig makipaglaban (di-mandirigma), na angkop sa payo at pamamahala.

Verse 12

धर्मिष्ठान् धर्मकायेषु शूरान् सङ्ग्रामकर्मसु निपुणानर्थकृत्येषु सर्वत्र च तथा शुचीन्

Italaga ang mga pinakamatapat sa dharma sa mga usaping batas at katarungan; ang matatapang sa mga tungkulin ng digmaan; ang bihasa sa mga gawaing may kinalaman sa yaman at pamamahala; at sa bawat larangan, gayundin, ang mga dalisay at hindi nasusuhulan.

Verse 13

स्त्रीषु षण्डान्नियुञ्जीत तीक्ष्णान् दारुणकर्मसु यो यत्र विदितो राज्ञा शुचित्वेन तु तन्नरं

Sa mga bagay na may kinalaman sa kababaihan, ang hari ay dapat magtalaga ng mga eunuko. Sa mabagsik, malupit, o mahihirap na gawain, dapat italaga ang mga lalaking matalas ang loob at pag-iisip. At sinumang lalaki na nakikilala ng hari—saan man—dahil sa kanyang kadalisayan, siya ang dapat italaga nang naaayon.

Verse 14

धर्मे चार्थे च कामे च नियुञ्जीताधमे ऽधमान् राजा यथार्हं कुर्याच्च उपाधाभिः परीक्षितान्

Sa mga usapin ng dharma, kayamanan, at kaluguran, dapat italaga ng hari kahit ang mababa at ang pinakamababa sa mga tungkuling angkop ayon sa kanilang kakayahan; at dapat din niyang gamitin ang mga nasubok sa pamamagitan ng mga lihim na pakana (sekretong pagsubok) sa mga posisyong nararapat sa kanila.

Verse 15

समन्त्रो च यथान्यायात् कुर्याद्धस्तिवनेचरान् तत्पदान्वेषणे यत्तानध्यक्षांस्तत्र कारयेत्

At kasama ang angkop na mga mantra, dapat ayon sa wastong tuntuning legal na ilunsad ng hari ang mga tagasubaybay sa gubat ng elepante. Para sa paghahanap ng mga bakas na iyon, dapat siyang magtalaga roon ng mga tagapangasiwa upang mamuno at magbantay.

Verse 16

यस्मिन् कर्मणि कौशल्यं यस्य तस्मिन् नियोजयेत् पितृपैतामहान् भृत्यान् सर्वकर्मसु योजयेत्

Sa anumang gawain na may kasanayan ang isang tao, siya ay dapat italaga sa mismong gawaing iyon; at dapat ding gamitin sa lahat ng tungkulin ang mga aliping minana—mga lingkod ng ama at ng lolo.

Verse 17

विना दायादकृत्येषु तत्र ते हि समागताः परराजगृहात् प्राप्तान् जनान् संश्रयकाम्यया

Kahit hindi nila nagampanan ang mga tungkuling dapat sa mga tagapagmana, nagtipon pa rin sila roon, na nagnanais ng kanlungan at pagtatangkilik para sa mga taong dumating mula sa tahanan ng ibang hari (mula sa dayuhang kaharian o korte).

Verse 18

दुष्टानप्यथ वादुष्टान् संश्रयेत प्रयत्नतः दुष्टं ज्ञात्वा विश्वसेन्न तद्वृत्तिं वर्तयेद्वशे

Kahit sa masama, maaaring—sa maingat na pagsisikap—umasa sa kanya para sa isang layunin; ngunit kapag nakilala nang masama ang isang tao, huwag siyang pagkatiwalaan, at huwag hayaang ang sariling kilos ay mapasailalim sa kanyang asal.

Verse 19

देशान्तरागतान् पार्श्वे चारैज्ञात्वा हि पूजयेत् शत्रवो ऽग्निवर्षं सर्पो निस्त्रिंशमपि चैकतः

Matapos matiyak sa pamamagitan ng mga espiya ang mga nagmula sa ibang lupain at nananatili sa paligid, nararapat na parangalan at tanggapin sila ng hari; sapagkat ang kaaway ay maaaring sumalakay mula sa iisang panig sa maraming anyo—gaya ng ulang-apoy, gaya ng ahas, at maging gaya ng tabak.

Verse 20

रिपननर्थकृत्येष्विति ख जनानाश्रयकाम्ययेति ख भृत्या वशिष्टं विज्ञेयाः कुभृट्याश् च तथैकतः चारचक्षुर्भवेद्राजा नियुञ्जीत सदाचरान्

“(May ibang pagbasa:) ‘sa mga gawaing nakapipinsala sa kaaway at nakaiiwas sa kapahamakan’; (may ibang pagbasa:) ‘sa pagnanais na maging kanlungan ng bayan.’ Kaya dapat makilala ang pinakamabubuting lingkod, at gayundin ang masasamang lingkod. Dapat gawing mga mata ng hari ang mga espiya, at italaga ang mga may mabuting asal.”

Verse 21

जनस्याविहितान् सौम्यांस् तथाज्ञातान् परस्परं वणिजो मन्त्रकुशलान् सांवत्सरचिकित्सकान्

O marahan, dapat bantayan ng hari ang mga hindi wastong pinatutunayan ng bayan, ang mga hindi magkakilala sa isa’t isa, ang mga mangangalakal, ang mga bihasa sa mga mantra, at ang mga naglalakbay na manggagamot na nagsasagawa ng lunas ayon sa panahon (taunang siklo).

Verse 22

तथा प्रव्रजिताकारान् बलाबलविवेकिनः नैकस्य राजा श्रद्दध्याच्छ्रद्दध्याद् बहुवाक्यतः

Gayundin, maaaring magtiwala ang hari sa mga may anyong tulad ng mga nagtalikod sa daigdig at marunong tumimbang ng lakas at kahinaan; subalit hindi siya dapat umasa sa iisang tao—sa halip, dapat siyang mapaniwala sa payo ng marami.

Verse 23

रागापरागौ भृत्यानां जनस्य च गुणागुणान् शुभानामशुभानाञ्च ज्ञानङ्कुर्याद्वशाय च

Upang mapasailalim sa pamamahala, dapat alamin ng hari ang pagkahilig at pag-ayaw ng kanyang mga lingkod at ng bayan, at tukuyin ang kanilang mga kabutihan at kapintasan—ang mapalad at ang di-mapalad.

Verse 24

अनुरागकरं कर्म चरेज्जह्माद्विरागजं जनानुरागया लक्ष्म्या राजा स्याज्जनरञ्जनात्

Dapat gawin ng hari ang mga gawaing nagbubunga ng pag-ibig at paggalang ng bayan, at iwasan ang mga kilos na isinilang sa pabagu-bagong damdamin at malamig na kawalang-pakialam; sa kasaganaan (Lakṣmī) na nagmumula sa pagwawagi ng mabuting kalooban ng mga tao, nagiging tunay na hari ang pinuno—sa pagpapasaya sa sambayanan.