
Worship by Limb-Syllables (Aṅgākṣara-arcana)
Binubuksan ni Panginoong Agni ang tagubiling aral na ito sa pamamagitan ng pagtukoy sa mapalad na oras ng ritwal ayon sa mga palatandaang pang-astral: ang Buwan sa asterismong pangkapanganakan, ang Araw sa ikapitong tanda, at ang tiyempong Puṣan/Puṣya; at inuutos na siyasatin muna ang grāsa (laki/yugto ng eklipse) bago magpatuloy. Pagkaraan, lumilipat siya sa teknolohiyang ritwal na nakaugat sa katawan: binabanggit ang masasamang palatandaang pangkatawan bilang mga pangitain ng pag-ikli ng buhay, at itinatakda ang paggamit ng mantra para sa pag-iingat at debosyon. Ipinapahiwatig ang śikhā-formula para sa mababangis na puwersa (Kruddholkā, Maholkā, Vīrolkā), at ang walong-pantig na Vaiṣṇava mantra ay itinatapat sa mga kasukasuan ng mga daliri sa isang maayos na nyāsa. Itinatatag ng nagsasagawa ang mga titik at bīja sa mahahalagang dako ng katawan (puso, bibig, mga mata, ulo, mga paa, ngalangala, guhyā, mga kamay), at inuulit ang kaparehong nyāsa sa diyos—binibigyang-diin ang pagkakakilanlang ritwal ng sarili at ng iṣṭa-devatā. Lumalawak ang kabanata sa paglalagay ng maṇḍala/lotus: ang mga hanay ng dharma at mga set ng guṇa/śakti ay itinatatag sa mga rehiyon ng lotus hanggang sa tatlong bilog (Araw, Buwan, Dāhinī). Sa huli, tinatawag si Hari sa upuang-yoga at isinasagawa ang pagsamba sa pañcopacāra gamit ang mūla-mantra, mga anyong pangdireksiyon (Vāsudeva atbp.), mga sandata/katangian sa mga direksiyon, at āvaraṇa na pagsamba kabilang sina Garuḍa, Viśvaksena, Someśa, at ang pangkat ni Indra—nangangakong makakamit ang ganap na katuparan sa pamamagitan ng kumpletong kaayusang liturhikal.
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नामैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अङ्गाक्षरार्चनम् अग्निर् उवाच यदा जन्मर्क्षगश् चन्द्रो भानुः सप्तसराशिगः पौष्णः कालः स विज्ञेयस्तदा ग्रासं परीक्षयेत्
Sa Agni Mahāpurāṇa, nagwakas nang ganito ang kabanatang “Iba’t Ibang Mantra.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-302 kabanata: “Aṅgākṣara-arcana (Pagsamba sa pamamagitan ng mga pantig ng mga sangkap ng katawan).” Sinabi ni Agni: “Kapag ang Buwan ay nasa sariling bituing-kapanganakan, ang Araw ay nasa ikapitong tanda, at ang panahong (lunar) ay nasa ilalim ng Puṣan (kaugnay ng Puṣya), ang panahong iyon ay dapat kilalaning angkop; saka suriin ang ‘grāsa’ (laki/yugto ng eklipse) bago magpatuloy.”
Verse 2
कण्टोष्ठौ चलतःस्थानाद्यस्य वक्रा च नासिका कृष्णा च जिह्वा सप्ताहं जीवितं तस्य वै भवेत्
Ang taong ang lalamunan at mga labi ay lumilihis sa dating ayos, ang ilong ay nagiging baluktot, at ang dila ay nangingitim—ang kanyang buhay, tunay nga, ay tatagal lamang ng isang linggo.
Verse 3
तारो मेषो विषं दन्ती नरो दीर्घो वणा रसः क्रूद्धोल्काय महोल्काय वीरोल्काय शिखा भवेत्
“Tāra”, “Meṣa”, “Viṣa”, “Dantī”, “Nara”, “Dīrgha”, “Vaṇā”, “Rasa”—para sa mga puwersa/diyos na Kruddholkā, Maholkā, at Vīrolkā, hayaang mabuo o bigkasin nang ganito ang pormulang “śikhā” (pananggalang na mantra).
Verse 4
ह्यल्काय राहसोल्काय वैष्णवोष्टाक्षरो मनुः कनिष्ठादितदष्टानामङ्गुलीनाञ्च पर्वसु
Para sa (nyāsa) na “hyalkāya” at “rāhasolkāya,” ang Vaiṣṇava na walong-pantig na mantra (aṣṭākṣara) ay dapat ilagay sa mga kasukasuan ng mga daliri—nagsisimula sa hinliliit—ayon sa walong pantig na iyon.
Verse 5
ज्येष्ठाग्रेण क्रमात्तावन् मूर्धन्यष्टाक्षरं न्यसेत् तर्जन्यान्तारमङ्गुष्ठे लग्ने मध्यमया च तत्
Pagkaraan, ayon sa wastong pagkakasunod, ilagay (isagawa ang nyāsa ng) walong-pantig na mantra na ukol sa mūrdhanya (tuktok ng ulo/kranyo) gamit ang dulo ng palasingsingan. At gamit ang gitnang daliri, ilagay din iyon sa bahaging pinagdurugtungan ng hinlalaki at ng panloob na puwang sa tabi ng hintuturo.
Verse 6
तलेङ्गुष्ठे तदुत्तारं वीजोत्तारं ततो न्यसेत् रक्तगौरधूम्रहरिज्जातरूपाः सितास्त्रयः
Sa palad, sa may ugat ng hinlalaki, dapat munang ilagay sa pamamagitan ng nyāsa ang “pag-angat/pagpapalaya” ng mantrang iyon, at pagkatapos ay ang “pag-angat” ng pantig-binhi (bīja). Ang kaugnay na anyo/kulay ay: pula, mapusyaw na dilaw, kulay-usok, luntiang may bahid, ginintuang kulay, at tatlong anyong puti.
Verse 7
एवं रूपानिमान् वर्णान् भावबुद्धान्न्यसेत् क्रमात् हृदास्यनेत्रमूर्धाङ्घ्रितालुगुह्यकरादिषु
Sa gayon, ayon sa wastong pagkakasunod, dapat i-nyāsa ang mga titik na ito—iniisip sa kani-kanilang anyo at pinagninilayan nang may matalas na kamalayan—sa puso, bibig, mga mata, tuktok ng ulo, mga paa, ngalangala (tālu), lihim na bahagi, mga kamay, at iba pang pook ng katawan.
Verse 8
अङ्गानि च न्यसेद्वीजान्न्यस्याथ करदेहयोः यथात्मनि तथा देवे न्यासः कार्यः करं विना
Dapat i-nyāsa ang mga bīja-mantra sa mga sangkap ng katawan. Matapos mailagay sa mga kamay at sa katawan, gaya ng ginawa sa sarili, ang nyāsa ay dapat ding isagawa sa diyos—nang hindi iniiwan ang mga kamay.
Verse 9
हृदादिस्थानगान् वर्णान् गन्धपुष्पै समर्चयेत् धर्माद्यग्न्याद्यधर्मादि गात्रे पीठे ऽम्बुजे न्यसेत्
Dapat sambahin nang nararapat ang mga pantig na nakalagay sa puso at sa iba pang panloob na pook sa pamamagitan ng pabango at mga bulaklak. Pagkaraan, i-nyāsa ang Dharma at iba pa, ang Agni at iba pa, at ang Adharma at iba pa—sa katawan, sa pīṭha (luklukan), at sa loob ng padma (lotus).
Verse 10
यत्र केशरकिञ्जल्कव्यापिसूर्येन्दुदाहिनां मण्डलन्त्रितयन्तावद् भेदैस्तत्र न्यसेत् क्रमात्
Sa pook na pinaglalaruan ng mga hibla at polen ng lotus, doon dapat ilatag nang sunod-sunod ang mga pagkakahati ng mandala, na umaabot hanggang sa tatlong bilog: ang Araw, ang Buwan, at ang Dāhinī na may likas na apoy.
Verse 11
गुणाश् च तन्त्रसत्वाद्याः केशरस्थाश् च शक्तयः विमलोत्कर्षणीज्ञानक्रियायोगाश् च वै क्रमात्
At ang mga Guṇa—nagsisimula sa (tantrikong) Sattva at iba pa—kasama ang mga Śakti na nakalagay sa mga hibla ng lotus (keśara), samakatuwid Vimalā, Utkarṣiṇī, Jñānā, Kriyā, at Yogā, ay dapat ilagay o unawain ayon sa pagkakasunod na iyon.
Verse 12
प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहा मध्यतस्ततः योगपीठं समभ्यर्च्य समावह्य हरिं यजेत्
Pagkatapos, ilagay sa gitna sina Prahvī, Satyā, at gayundin si Īśānānugrahā; matapos sambahin nang wasto ang luklukan ng Yoga (yogapīṭha), dapat tawagin si Hari (Viṣṇu) at isagawa ang Kanyang pagsamba.
Verse 13
पाद्यार्घ्याचमनीयञ्च पीतवस्त्रविभूषणं एतत् पञ्चोपचारञ्च सर्वं मूलेन दीयते
Ang tubig sa paghuhugas ng paa (pādya), ang tubig na pangsalu-salo/pangbati (arghya), at ang tubig sa ritwal na pag-inom (ācamanīya), kasama ang dilaw na kasuotan at mga palamuti—ang mga ito, at ang buong limang paglilingkod-ritwal (pañcopacāra), ay dapat ihandog na may kasamang mūla-mantra (ugat na mantra).
Verse 14
वासुदेवादयः पूज्याश् चत्वारो दिक्षु मूर्तयः विदिक्षु श्रीसरस्वत्यै रतिशान्त्यै च पूजयेत्
Ang apat na anyo na nagsisimula kay Vāsudeva ay dapat sambahin, na nakatalaga sa apat na pangunahing direksiyon; at sa mga pagitan ng direksiyon ay dapat ding sambahin sina Śrī (Lakṣmī), Sarasvatī, Rati, at Śānti.
Verse 15
हृदास्यनेत्रमूर्धाङ्घ्रिजानुगुह्यकरादिष्विति ख शङ्खं चक्रं गदां पद्मं मुषलं खड्गशार्ङ्गिके वनमालान्वितं दिक्षु विदिक्षु च यजेत् क्रमात्
Mula sa puso, bibig, mga mata, ulo, mga paa, mga tuhod, lihim na bahagi (ari), mga kamay at iba pang sangkap ng katawan—ayon sa wastong pagkakasunod—dapat sambahin ang Panginoon bilang may tangan ng kabibe (śaṅkha), diskos (cakra), pamalo (gadā), lotus (padma), pambayo (muṣala), tabak (khaḍga), at ang busog na Śārṅga, na may suot na vanamālā (garlandang gubat), sa mga pangunahing at pagitaning direksiyon.
Verse 16
अभ्यर्च्य च वहिस्तार्क्ष्यं देवस्य पुरतो ऽर्चयेत् विश्वक्सेनञ्च सोमेशं मध्ये आवरणाद्वहिः इन्द्रादिपरिचारेण पूज्य सर्वमवाप्नुयात्
Matapos munang sumamba nang wasto, dapat sambahin ang Tārkṣya (Garuḍa) sa labas, sa harap ng Panginoon. Dapat ding sambahin ang Viśvaksena at Someśa—na inilalagay sa gitna, at saka sa labas ng āvaraṇa (paligid na pangkat ng mga kasama). Sa pagsamba sa Panginoon kasama si Indra at iba pang mga diyos na tagapaglingkod, natatamo ang lahat ng ninanais.
The chapter emphasizes structured nyāsa engineering: mapping the Vaiṣṇava aṣṭākṣarī across finger joints and then installing letters/bījas across bodily loci, followed by mirroring the same placements onto the deity and extending the ritual into lotus-maṇḍala (padma/keśara/kiñjalka) and āvaraṇa worship.
It links bodily discipline and liturgical precision to devotion: by aligning the practitioner’s body with mantra and then identifying the same structure in the deity (nyāsa on deva), the rite converts embodiment into sādhana, integrating protection, concentration, and bhakti toward Hari within a complete dharmic ritual order.