
Chandaḥ-sāra (छन्दःसारः) — Essence of Metres (Prosody), Chapter 329
Ipinagpapatuloy ni Panginoong Agni ang aral na «Chandaḥ-sāra» sa pagtukoy sa pāda (kapat/kuwarter ng sukat) bilang batayang yunit ng chandas, at sa pagpapakita na ang pagkapuno ng sukat (āpada-pūraṇa) ay pinamamahalaan ng isang sagradong pag-uuri. Itinatakda niya ang kaugnayang pang-diyos ng pagdaragdag ng pantig ayon sa uri ng metro: Gāyatrī—Vasus, Jagatī—Ādityas, Virāj—mga direksiyon. Pagkaraan, inilalahad ang mahahalagang anyo: mga metro mula isang paa hanggang apat na paa, mga pambihirang tatlong paa, at nagbabagong bilang ng pantig (kabilang ang pāda na pitong pantig). Sinusuri ng kabanata ang mga pinangalanang metro at mga sangay (Nīvṛt, Nāgī, Vārāhī; Uṣṇik, Paroṣṇik, Anuṣṭubh; Mahāvṛhatī; Bhaṇḍila bilang uri ng Paṅkti), at ipinakikilala ang mga paglalagay sa komposisyon (harap/gitna/itaas na ayos ng vṛhatī; mga ‘navakā’ na pagsisingit ayon sa direksiyon). Higit sa pagbibilang, inuugnay ni Agni ang prosodiya sa kosmolohiya sa pagdudugtong ng mga metro sa mga diyos, mga nota ng musika (mula ṣaḍja pataas), mga kulay ng tono (varṇa), at maging sa mga pagtukoy ng gotra. Sa huli, ibinibigay ang mga tuntunin sa pagkukulang/pagsobra ng pantig (avarāṭ/adhika) at paraan ng paglutas ng alinlangan sa pagbasa ayon sa hanay ng pāda at devatā, upang maging disiplinado at dharma-naayon ang agham ng anyo.
No shlokas available for this adhyaya yet.
It emphasizes metre-identification and correction: the pāda as the core unit, rules for completing deficient pādas (āpada-pūraṇa), and diagnostic categories for deficiency/excess (avarāṭ/adhika), alongside structured classifications of major metres (Gāyatrī, Uṣṇik, Anuṣṭubh, Triṣṭubh, Jagatī, Vṛhatī).
By sacralizing measurement: metres are linked to deities, directions, notes, and qualities, so correct prosody becomes a disciplined alignment with ṛta/dharma—training attention, speech, and ritual-literary precision as supports for devotion and inner order.