Adhyaya 112
Bhuvanakosha & Tirtha-mahatmyaAdhyaya 1127 Verses

Adhyaya 112

Prayāga-māhātmya (Conclusion Notice)

Ang yunit na ito ay nagsisilbing panandang pangwakas (colophon) na nagmamarka sa pagtatapos ng Prayāga-māhātmya sa loob ng tīrtha na kalipunan ng Agneya Purāṇa. Sa pormal na pagsasara ng naunang talakayan, pinangangalagaan nito ang pedagohiyang Purāṇiko kung saan itinuturo ang banal na heograpiya bilang inilalapat na dharma: ang mga tiyak na pook ay inilalarawan bilang kasangkapan ng kabutihang-loob (puṇya), paglilinis, at pag-aayon ng buhay-mundo tungo sa mokṣa. Ipinahihiwatig din ng pagsasara ang sistematikong pag-usad ng Agneya Vidyā—mula sa ritwal at teolohikong anyo ng isang tīrtha patungo sa susunod—na bumubuo ng magkakaugnay na mapa ng mga kṣetra, kaakibat ng mas malawak na layuning ensiklopediko ng Purāṇa (ritwal, ikonograpiya, pamamahala, at kaugnay na agham).

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रयागमाहात्म्यं नाम एकादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथ द्वादशाधिकशततमो ऽध्यायः वाराणसीमाहात्म्यम् अग्निर् उवाच वाराणसी परं तीर्थं गौर्यै प्राह महेश्वरः भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं वसतां गृणतां हरिं

Sa gayon, sa Agni Mahāpurāṇa nagwakas ang ika-112 kabanata na pinamagatang “Kadakilaan ng Prayāga.” Ngayon ay nagsisimula ang ika-113 kabanata, “Kadakilaan ng Vārāṇasī.” Sinabi ni Agni: “Ang Vārāṇasī ang pinakadakilang tīrtha; ito’y ipinahayag ni Maheśvara kay Gaurī. Ito’y banal, nagbibigay ng bhukti (kaginhawahang makamundo) at mukti (kalayaan) sa mga naninirahan doon at sa mga pumupuri kay Hari.”

Verse 2

रुद्र उवाच गौरीक्षेत्रं न मुक्तं वै अविमुक्तं ततः स्मृतं अन्नदानाद्दिवमिति ख , ग , घ , ङ , छ , ज च तीर्थं वानरकं परमिति ख , ग , घ , ङ च वाराणसीमिति ख , घ च वसतां शृणुतां हरिमिति ग , घ , ङ च जप्तं तप्तं दत्तममविमुक्ते विलाक्षयं

Wika ni Rudra: “Ito ang banal na pook ni Gaurī; tunay na ‘hindi pinabayaan,’ kaya ito’y inaalala bilang Avimukta. ‘Sa pag-aalay ng pagkain, naaabot ang langit.’ Ito ang kataas-taasang tīrtha na tinatawag na Vānaraka, at tinatawag din na Vārāṇasī. Para sa mga naninirahan doon at sa mga nakikinig doon, ang bunga ay si Hari. Anumang japa (pagbigkas), tapas (pagpapakasakit/ascetismo), at dāna (pagkakaloob) na gawin sa Avimukta ay nagiging di-nasisira.”

Verse 3

अश्मना चरणौ हत्वा वसेत्काशीन्न हि त्यजेत् हरिश् चन्द्रं परं गुह्यं गुह्यमाम्नातकेश्वरं

Kahit na may nakapukol ng bato sa paa ng iba, nararapat pa ring manirahan sa Kāśī at huwag itong iwanan—sapagkat naroon si Hariścandra, ang lubhang lihim na tīrtha, at ang lihim na liṅga na Āmnātakeśvara.

Verse 4

जप्येश्वरं परं गुह्यं गुह्यं श्रीपर्वतं तथा महालयं परं गुह्यं भृगुश् चण्डेश्वरं तथा

Ang Japyeśvara—lubhang lihim—at gayundin ang Śrīparvata, isang lihim na banal na pook; ang Mahālaya—lubhang lihim; at naroon din ang tīrtha ni Bhṛgu at si Caṇḍeśvara.

Verse 5

केदारं परमं गुह्यमष्टौ सन्त्यविमुक्तके गुह्यानां परमं गुह्यमविमुक्तं परं मम

Ang Kedāra ang kataas-taasang lihim; sa Avimukta ay may walo (na ganitong banal na hiwaga). Sa lahat ng lihim, ang Avimukta ang pinakamataas na lihim—ito ang Aking kataas-taasang tahanan.

Verse 6

द्वियोजनन्तु पूर्वं स्याद् योजनार्धं तदन्यथा वरणा च नदी चासीत् तयोर्मध्ये वाराणसी

Sa silangan, umaabot ito ng dalawang yojana; sa kabilang panig, isang yojana at kalahati. Naroon ang mga ilog na Varaṇā at Asī; ang Vārāṇasī ay nasa pagitan ng dalawang iyon.

Verse 7

अत्र स्नानं जपो होमो मरणं देवपूजनं श्राद्धं दानं निवासश् च यद्यत् स्याद्भुक्तिमुक्तिदं

Dito, anumang mangyari—pagligo, pagbigkas ng mantra (japa), handog sa apoy (homa), maging ang kamatayan, pagsamba sa mga diyos, mga ritong śrāddha, pagbibigay (dāna), at paninirahan—ay nagiging tagapagkaloob ng kapakinabangang makamundo at ng paglaya (mukti).

Frequently Asked Questions

Purāṇas often preserve transmission markers that close one adhyāya and cue the next; here it signals a curated sequence of tīrthas within the Bhuvanakośa–Tīrtha-māhātmya framework.

It reinforces modular organization—each tīrtha is treated as a discrete knowledge-unit, enabling systematic traversal of sacred geography alongside the Purāṇa’s other vidyās.