Shloka 21

तम् आयान्तं समालोक्य खाण्डिक्यो रिपुम् आत्मनः प्रोवाच क्रोधताम्राक्षः समारोपितकार्मुकः

tam āyāntaṃ samālokya khāṇḍikyo ripum ātmanaḥ provāca krodhatāmrākṣaḥ samāropitakārmukaḥ

ครั้นเห็นศัตรูของตนกำลังมา ขาณฑิกยะผู้มีดวงตาแดงฉานด้วยโทสะ และยกคันศรที่ขึ้นสายแล้ว จึงเปล่งวาจา

तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
आयान्तम्coming, approaching
आयान्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-या (धातु) + शतृ (वर्तमानकृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle, शतृ); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
समालोक्यhaving seen
समालोक्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-लोक् (धातु) + ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund: 'having seen')
खाण्डिक्यःKhāṇḍikya
खाण्डिक्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootखाण्डिक्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Nominative, Singular)
रिपुम्enemy
रिपुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरिपु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
आत्मनःof himself, his own
आत्मनः:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Genitive, Singular)
प्रोवाचsaid, spoke
प्रोवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-उच्/वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (3rd person singular, said)
क्रोधताम्राक्षःwith eyes reddened by anger
क्रोधताम्राक्षः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रोध (प्रातिपदिक) + ताम्र (प्रातिपदिक) + अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—क्रोधेन ताम्राणि अक्षीणि यस्य (बहुव्रीहिवत् अर्थः), रूपतः तृतीया-तत्पुरुष/कर्मधारय-समाससम्भव
समारोपितकार्मुकःwith bow raised/strung
समारोपितकार्मुकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-रुह्/आ-रूप्? (धातु) + इत (क्त, कृदन्त) + कार्मुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—समारोपितं कार्मुकं यस्य/समारोपित-कार्मुकः (तत्पुरुष; 'having raised/strung the bow')

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

K
Khāṇḍikya
U
Unnamed enemy (ripu)

FAQs

They illustrate how personal enmity and political tension shape the course of lineages, serving as moral-narrative examples within the broader genealogical history.

He compresses the scene into vivid markers—an approaching foe, a bow readied, and anger made visible through “reddened eyes”—to signal imminent confrontation in the storyline.

Even when Vishnu is not named in a given verse, the dynastic narratives operate under the Purana’s premise that sovereignty and historical outcomes ultimately unfold within Vishnu’s cosmic order (dharma and niyati).