Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

द्विविद-वधः, यज्ञ-विध्वंस-निवारणम्, बलदेव-पराक्रम-समाहारः

ततः समुत्थाय बलो जगृहे मुसलं रुषा सो ऽपि शैलशिलां भीमां जग्राह प्लवगोत्तमः

tataḥ samutthāya balo jagṛhe musalaṃ ruṣā so 'pi śailaśilāṃ bhīmāṃ jagrāha plavagottamaḥ

แล้วพระพลรามลุกขึ้นด้วยพิโรธ คว้าคทา (มุสละ) ของพระองค์; ส่วนวีรกระบี่ผู้เลิศก็ยกแผ่นศิลาภูผาอันน่ากลัวขึ้นมา

ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) — ‘ततः’ = ‘तस्मात्/ततः’ (thereupon/then)
समुत्थायhaving risen up
समुत्थाय:
Kriya (पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-स्था (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययकृदन्त/gerund), परस्मैपदी; ‘समुत्थाय’ = having risen up
बलःBala (Balarāma)
बलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
जगृहेtook, seized
जगृहे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदी
मुसलम्club, mace
मुसलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमुसल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
रुषाwith anger, in wrath
रुषा:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootरुष्/रुषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; साधन/हेतु-भावः (with anger / out of anger)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle) — ‘also, even’
शैलशिलाम्a rock of a mountain
शैलशिलाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशैल + शिला (प्रातिपदिके)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शैलस्य शिला)
भीमाम्terrible, huge
भीमाम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभीम (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (शैलशिलाम्)
जग्राहseized
जग्राह:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदी
प्लवगोत्तमःthe best of monkeys (Dvivida)
प्लवगोत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्लवग + उत्तम (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्लवगानाम् उत्तमः)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

B
Balarama (Baladeva)
V
Vanara (plavagottama)

FAQs

In this verse the musala functions as Balarāma’s emblem of irresistible strength and the enforcement of order—heroic power mobilized to subdue disruptive forces.

Parāśara narrates it as a rapid, reciprocal arming: Balarāma rises in anger and takes up his mace, while the vanara-hero counters by lifting a massive mountain-rock, intensifying the confrontation.

Even when Vishnu is not named in the verse, the episode belongs to the Vishnu-centered narrative world where divine sovereignty is expressed through Vishnu’s associates—Balarāma’s decisive action signals the restoration of dharma under that supreme order.