Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

वंशवर्णनम्, अनिरुद्धविवाहः, तथा बलराम-रुक्मी द्यूतविवादः

अजयद् बलदेवस् तं प्राहोच्चैस् तं जितं मया मयेति रुक्मी प्राहोच्चैर् अलीकोक्तैर् अलं बल

ajayad baladevas taṃ prāhoccais taṃ jitaṃ mayā mayeti rukmī prāhoccair alīkoktair alaṃ bala

พระพลเทวะทรงชนะเขา แต่รุกมีกลับตะโกนลั่นด้วยถ้อยคำเท็จว่า “ข้าชนะ—ข้าชนะ!” แล้วมีผู้กล่าวว่า “พอเถิด โอ้พญาพละ!”

अजयत्defeated, won over
अजयत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजि (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
बलदेवःBaladeva
बलदेवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootबलदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
उच्चैःaloud
उच्चैः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
तम्him
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जितम्defeated
जितम्:
Karma (Object-predicate/कर्म)
TypeAdjective
Rootजि (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मणि = 'won/defeated' (as predicate to तम्)
मयाby me
मया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन
मयाby me
मया:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन (उक्त्यन्तर्गत-उद्धरण)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (उद्धरण-चिह्न)
रुक्मीRukmī
रुक्मी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरुक्मिन्/रुक्मी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राहsaid
प्राह:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
उच्चैःaloud
उच्चैः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण)
अलीकोक्तैःwith false words
अलीकोक्तैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootअलीक + उक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुषः = 'with false statements' (अलीकाः उक्तयः)
अलम्enough!
अलम्:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअलम् (अव्यय)
Formअव्यय (पर्याप्ति/निषेधार्थे) = 'enough/stop'
बलO strong one
बल:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Sage Parashara (narrating to Maitreya)

B
Baladeva (Balarama)
R
Rukmi

FAQs

It highlights the destructive nature of kshatriya pride—defeat is compounded by untruth—contrasted with the Yadava hero’s strength and the narrative insistence on restraint after victory.

Parashara narrates that physical victory is not the final measure; the episode also stresses self-control—knowing when to stop—so that power remains aligned with dharma.

Even in martial episodes around Krishna’s lineage, the Purana implies a divinely governed moral order: ego and falsehood are shown as inferior to dharmic strength that acts without excess.