Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

भविष्य-मन्वन्तराः (अष्टम-चतुर्दश) तथा कल्प-युग-व्यवस्था

ततो विवस्वान् आख्याते तयैवारण्यसंस्थिताम् समाधिदृष्ट्या ददृशे ताम् अश्वां तपसि स्थिताम्

tato vivasvān ākhyāte tayaivāraṇyasaṃsthitām samādhidṛṣṭyā dadṛśe tām aśvāṃ tapasi sthitām

ครั้นได้รับแจ้งดังนั้น วิวัสวานจึงเห็นด้วยทัศนะจากสมาธิว่า อัศวาอยู่ในป่า มั่นคงในตบะและแน่วแน่ในฌาน

ततःthen/thereupon
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
विवस्वान्Vivasvān (the Sun)
विवस्वान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविवस्वत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आख्यातेwhen (it was) told/announced
आख्याते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootआख्यात (कृदन्त; आ+ख्या धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; सति-सप्तमी (when it was told)
तयाby her
तया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
आरण्यसंस्थिताम्dwelling in the forest
आरण्यसंस्थिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआरण्य (प्रातिपदिक) + संस्थित (कृदन्त; सम्+स्था धातु)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘संस्थित’; सप्तमी-तत्पुरुषः (आरण्ये संस्थिता)
समाधिदृष्ट्याwith meditative vision
समाधिदृष्ट्या:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसमाधि (प्रातिपदिक) + दृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (समाधेः दृष्ट्या)
ददृशेsaw
ददृशे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
ताम्her
ताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
अश्वाम्a mare
अश्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअश्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तपसिin austerity/penance
तपसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
स्थिताम्standing/remaining
स्थिताम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootस्थित (कृदन्त; स्था धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (ताम्/अश्वाम्)

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Speaker: Parasara

Topic: Continuation of solar family events within manvantara narration.

Teaching: Historical

Quality: revealing

Concept: Samādhi-born inner sight (samādhidṛṣṭi) can apprehend truths beyond ordinary perception, especially regarding beings established in tapas.

Vedantic Theme: Atman

Application: Cultivate steadiness (dhyāna, self-discipline) so insight is not merely sensory but inward and discerning.

Vishishtadvaita: Yogic perception is meaningful within a real world-order (not illusory negation), aligning with Viśiṣṭādvaita’s affirmation of a knowable, structured reality.

Key Kings: Vivasvān (Sūrya), Aśvā (Saṃjñā in mare-form), Chāyā

V
Vivasvān (Sun-god)
A
Aśvā

FAQs

This verse presents samādhi-dṛṣṭi as a legitimate means of knowing at a distance—inner, disciplined perception that reveals truth beyond ordinary senses, reinforcing the Purana’s respect for yogic attainment within dharma.

By describing Aśvā as ‘tapasi sthitā’ in the forest, Parāśara frames austerity as a stabilizing spiritual force that preserves dharma and transforms personal circumstance through disciplined restraint.

Even when Vishnu is not named, the narrative assumes a Vishnu-ordered cosmos: yogic insight, rightful conduct, and the unfolding of lineage occur within the sovereign moral structure sustained by the Supreme Reality (Vishnu).