Shloka 38

Vamana's Three Steps — Vamana’s Three Steps and the Binding of Bali

Devanagari script

बाण उवाच कृत्वा महीमल्पतरां जगत्पते स्वायंभुवादिभुवनानि वै षट् कथं बलिं प्रार्थयसे सुविस्तृतां यां प्राग्भवान् नो विपुलामथाकरोत् // वम्प्_65.37 विभो सही यावतीयं त्वयाद्य सृष्टचा समेता भुवनान्तरालैः दत्ता च तातेन हि तावतीयं किं वाक्छलेनैष निबध्यते ऽद्य

Transliteration

bāṇa uvāca kṛtvā mahīmalpatarāṃ jagatpate svāyaṃbhuvādibhuvanāni vai ṣaṭ kathaṃ baliṃ prārthayase suvistṛtāṃ yāṃ prāgbhavān no vipulāmathākarot // VamP_65.37 vibho sahī yāvatīyaṃ tvayādya sṛṣṭacā sametā bhuvanāntarālaiḥ dattā ca tātena hi tāvatīyaṃ kiṃ vākchalenaiṣa nibadhyate 'dya

Translation

บาณะกล่าวว่า “ข้าแต่เจ้าแห่งโลก ทั้งที่มีหกภูวนะเริ่มด้วยสวายัมภูวะ ท่านกลับทำแผ่นดินให้เล็กยิ่ง แล้วไฉนจึงขอทานอันกว้างใหญ่จากพลี ซึ่งครั้งก่อนท่านเองได้ทำให้ไพศาลหาประมาณมิได้? โอ้ผู้แผ่ซ่านทั่วสรรพสิ่ง ปริมาณเท่าใดที่ท่านสร้างไว้ในวันนี้ พร้อมทั้งช่องว่างระหว่างโลกทั้งหลาย ปริมาณเท่านั้นบิดาของข้าได้ถวายเป็นทานแล้ว เหตุใดเขาจึงถูกผูกมัดด้วยเล่ห์แห่งวาจาในบัดนี้?”

Speakers

• Bāṇa (son of Bali) addressing Vāmana/Viṣṇu (as Jagatpati
• Vibhu).

Primary Deities

• Vishnu (Vamana/Trivikrama)

Key Themes

• Dāna (charity) and its limits
• Ethics of vows and verbal contracts
• Cosmological scale vs. human gifting
• Devotee’s advocacy (Bāṇa defending Bali)
• Divine strategy (māyā) vs. dharma

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "raudra", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Why does Bāṇa call the request for ‘three steps’ a ‘vākchala’ (verbal trick)?

Because the boon is phrased as a small, measurable request (three paces of land), yet it is intended to expand into a cosmic claim when Vāmana becomes Trivikrama. Bāṇa frames this as a mismatch between literal wording and intended outcome.

What is the point of mentioning ‘six worlds beginning with Svāyambhuva’?

It situates the dispute on a cosmological register: Bali’s generosity is portrayed as already encompassing the created order. The reference strengthens Bāṇa’s argument that there is nothing ‘left’ to give without paradox.

Does the verse deny Viṣṇu’s righteousness?

Not directly; it is a devotee-son’s legal-ethical protest. The narrative tension highlights dharma’s complexity: truthfulness in vows, the sanctity of dāna, and the divine role in curbing pride and restoring cosmic balance.