HomeVamana PuranaAdh. 10Shloka 38
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Sukeshi's Inquiry into Dharma, Shloka 38

Sukeshi’s Inquiry into Dharma: The Seven Dvipas and the Twenty-One Hells

श्रुतत्वाथ शब्दं दितिजैः समीरितं जम्भप्रधाना दितिजेश्वरास्ततः समभ्यधावंस्त्वरिता जलेश्वरं यथा पतङ्गा ज्वलितं हुताशनम्

śrutatvātha śabdaṃ ditijaiḥ samīritaṃ jambhapradhānā ditijeśvarāstataḥ samabhyadhāvaṃstvaritā jaleśvaraṃ yathā pataṅgā jvalitaṃ hutāśanam

ครั้นได้ยินเสียงโห่ร้องที่เหล่าไทตยะผู้เกิดจากทิติเปล่งขึ้น เหล่าเจ้าแห่งไทตยะนำโดยชัมภะก็รีบพุ่งเข้าหาพระผู้เป็นเจ้าแห่งนทีน้ำ คือชเลศวระ ดุจแมลงเม่าพุ่งสู่ไฟอันลุกโชน

śrutatvāhaving heard
śrutatvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootśruta (कृदन्त, √śru धातु) + -tvā (प्रत्यय)
FormAbsolutive/gerund (क्त्वा/ल्यप्-अर्थ), avyaya; ‘having heard’
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle/conjunctive indeclinable (निपात)
śabdamsound, cry
śabdam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
ditijaiḥby the Diti-born (Daityas)
ditijaiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootditija (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Instrumental (3rd/तृतीया), Plural (बहुवचन)
samīritamuttered, raised
samīritam:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootsam-√īr (ईर् धातु) (कृदन्त: क्त)
FormPast passive participle (क्त), Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd), Singular; agrees with śabdam
jambha-pradhānāḥthose led by Jambha
jambha-pradhānāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootjambha (प्रातिपदिक) + pradhāna (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘Jambha as chief’); Masculine (पुं), Nominative (1st/प्रथमा), Plural
ditija-īśvarāḥDaitya-lords
ditija-īśvarāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootditija (प्रातिपदिक) + īśvara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘lords of the Daityas’); Masculine, Nominative, Plural
tataḥthereupon
tataḥ:
Deśa-kāla-adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
samabhyadhāvanran towards
samabhyadhāvan:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam-abhi-√dhāv (धाव् धातु)
FormImperfect (लङ्), 3rd person (प्रथमपुरुष), Plural (बहुवचन), Parasmaipada; ‘they ran up’
tvaritāḥhastened
tvaritāḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Roottvarita (कृदन्त, √tvar धातु, क्त)
FormPast participle used adjectivally; Masculine, Nominative, Plural; agrees with subject
jaleśvaramthe Lord of waters (Varuṇa)
jaleśvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjala-īśvara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष: ‘lord of waters’); Masculine, Accusative, Singular
yathāas, like
yathā:
Upamāna-dyotaka (उपमानद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
FormComparative indeclinable (उपमा-वाचक)
pataṅgāḥmoths/insects
pataṅgāḥ:
Karta (कर्ता) (of implied verb)
TypeNoun
Rootpataṅga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
jvalitamblazing
jvalitam:
Karma-viśeṣaṇa (कर्मविशेषण)
TypeAdjective
Rootjvalita (कृदन्त, √jval धातु, क्त)
FormNeuter, Accusative, Singular; qualifies hutāśanam
hutāśanamfire
hutāśanam:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Roothutāśana (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (‘that whose food is oblation’ = fire); Masculine, Accusative, Singular
Narratorial layer not specified in input
Varuṇa
Daitya–Deva ConflictHubris and self-destruction (moths-to-flame simile)Collective mobilization of Asura chiefs

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Impulsive aggression, driven by pride and group-fury, leads beings toward ruin—like insects drawn to fire. The verse cautions against unexamined reaction to alarm and the escalation of violence.

Vamśānucarita / narrative episode (ākhyāna) within the broader dynastic-heroic material: it portrays conflict among cosmic factions (devas/daityas) used to teach dharma through exempla.

The moth-to-flame simile is a standard Purāṇic warning: sense-driven attraction (or rage-driven attraction to battle) becomes a self-consuming fire. Varuṇa, as ‘jaleśvara’, represents stabilizing order, against which reckless assault is futile.