HomeVamana PuranaAdh. 20Shloka 25
Previous Verse
Next Verse

Vamana Purana — Chanda & Munda Discover Katyayani, Shloka 25

Chanda and Munda Discover Katyayani; Mahishasura’s Proposal and the Vishnu-Panjara Protection

दुन्दुभिरुवाच एवं समाज्ञापयते सुरारिस्त्वां देवि दैत्यो महिषासुरस्तु यथामरा हीनबलाः पृथिव्यां भ्रमान्ति युद्धे विजिता मया ते

dundubhiruvāca evaṃ samājñāpayate surāristvāṃ devi daityo mahiṣāsurastu yathāmarā hīnabalāḥ pṛthivyāṃ bhramānti yuddhe vijitā mayā te

ดุนทุภีกล่าวว่า “โอ้เทวี! ข้าผู้เป็นศัตรูแห่งเหล่าเทพ คือไทตยะมหิษาสุระ ขอมีบัญชาแก่ท่านดังนี้: ดุจดังเหล่าอมรผู้กำลังอ่อนแรงพเนจรอยู่บนแผ่นดิน ฉันใด พวกเขาก็พ่ายแพ้แก่ข้าในสงครามฉันนั้น”

दुन्दुभिःDundubhi
दुन्दुभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुन्दुभि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्ता
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
सम्-आज्ञापयतेcommands/orders
सम्-आज्ञापयते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + √आज्ञा/√ज्ञा (धातु) causative stem आज्ञापय (णिच्)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
सुर-अरिःenemy of the gods
सुर-अरिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुर (प्रातिपदिक) + अरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्ता
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formद्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्म
देविO goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; सम्बोधन
दैत्यःthe Daitya
दैत्यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्ता (apposition to सुरारिः)
महिषासुरःMahiṣāsura
महिषासुरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहिष (प्रातिपदिक) + असुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्ता (apposition)
तुindeed/but
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय, विरोध/विशेषार्थक निपात (particle: but/indeed)
यथाas
यथा:
Upamā/Prakāra (उपमा/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकार/उपमानवाचक (as/just as)
अमराःthe immortals (gods)
अमराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; कर्ता
हीन-बलाःdeprived of strength
हीन-बलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहिः—‘येषां बलं हीनम्’; विशेषण (qualifies अमराः)
पृथिव्याम्on the earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपृथिवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
भ्रमन्तिwander
भ्रमन्ति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
युद्धेin battle
युद्धे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; अधिकरण
विजिताःdefeated
विजिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि + √जि (धातु) क्त कृदन्त (विजित)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past participle), विशेषण (qualifies अमराः)
मयाby me
मया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया विभक्ति, एकवचन; करण (agent/instrument)
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
Dundubhi → Devī (Kātyāyanī/Śivā)
Devī (Kātyāyanī/Śivā)
Daitya-Deva ConflictAsuric arrogance (mada)Cosmic disorder (Devas displaced)Devī as restorer of balance

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "vira", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

Power without humility becomes adharmic arrogance. The boast that Devas ‘wander on earth’ signals inversion of cosmic order; Purāṇic ethics treats such disorder as self-condemning and a trigger for divine restoration.

It is again Vamśānucarita/carita: a conflict episode describing the fortunes of Devas and Asuras and setting up the divine intervention typical of Purāṇic history-cycles.

Mahīṣāsura imagery commonly represents tamas and brute force claiming sovereignty. The displacement of Devas to earthly wandering symbolizes the eclipse of sattvic governance; Devī’s impending response restores ṛta (cosmic order).