Verse 3
Mahavakya
अथ संसृतिबन्धमोक्षयोर्विद्याविद्ये चक्षुषी उपसंहृत्य विज्ञाय—अविद्यालोकाण्डस्तमोदृक्। तमो हि शारीरप्रपञ्चम् आब्रह्मस्थावरान्तम् अनन्ताखिलजाण्डभूतम्। निखिलनिगमोदितसकामकर्मव्यवहारो लोकः॥३–४॥
अथ । संसृति-बन्ध-मोक्षयोः । विद्या-अविद्ये । चक्षुषी । उपसंहृत्य । विज्ञाय । अविद्या-लोक-अण्डः । तमः-दृक् । तमः । हि । शारीर-प्रपञ्चम् । आ-ब्रह्म-स्थावर-अन्तम् । अनन्त-अखिल-जाण्ड-भूतम् । निखिल-निगम-उदित । स-काम-कर्म-व्यवहारः । लोकः ॥
atha saṃsṛtibandhamokṣayor vidyāvidye cakṣuṣī upasaṃhṛtya vijñāya—avidyālokāṇḍas tamodṛk | tamo hi śārīraprapañcam ābrahmasthāvarāntam anantākhilajāṇḍabhūtam | nikhilanigamoditasakāmakarmavyavahāro lokaḥ ||3–4||
บัดนี้ เมื่อรวบรวม “ดวงตา” สองประการคือ วิทยาและอวิทยา อันเกี่ยวกับพันธนาการในสังสาระและความหลุดพ้น แล้วพิจารณารู้ชัดตามความเป็นจริงว่า: “ไข่แห่งโลก” ที่เกิดจากอวิทยาเป็นทัศนะอันมืดมน เพราะความมืดนั้นเองคือความแผ่ขยายแห่งสภาวะที่อาศัยกาย (ความหลากหลายเชิงปรากฏ) แผ่จากพรหมาไปจนถึงสรรพสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหว เป็นหมู่ไข่จักรวาลอันไม่สิ้นสุด ครอบคลุมทั้งปวง และโลกนี้คือสนามแห่งพิธีกรรมและการกระทำที่ขับเคลื่อนด้วยความปรารถนา ตามที่พระเวททั้งสิ้นประกาศไว้
Now, having withdrawn (i.e., gathered in) the two ‘eyes’—knowledge and ignorance—pertaining to bondage in saṃsāra and to liberation, and having discerned (their nature): the ‘egg of the world’ born of ignorance is a vision of darkness. For darkness indeed is the embodied manifold (the phenomenal proliferation), extending from Brahmā down to the immobile (plants, etc.), constituted of endless, all-encompassing cosmic eggs. The world is the sphere of activity of desire-motivated rites and actions taught by all the Vedas.