HomeUpanishadsAkshiVerse 13

Verse 13

Akshi

पदार्थप्रविभागज्ञः कार्याकार्यविनिर्णयम् । जानात्यधिगतश्चान्यो गृहं गृहपतिर्यथा ॥ मदाभिमानमात्सर्यलोभमोहातिशायिताम् । बहिरप्यास्थितामीषत् त्यजत्यहिरिव त्वचम् ॥ इत्थंभूतमतिः शास्त्रगुरुसज्जनसेवया । सरहस्यमशेषेण यथावदधिगच्छति ॥

पदार्थ-प्रविभाग-ज्ञः । कार्य-अकार्य-विनिर्णयम् । जानाति । अधिगतः । च । अन्यः । गृहम् । गृहपतिः । यथा ॥ मद-अभिमान-मात्सर्य-लोभ-मोह-अतिशायिताम् । बहिः । अपि । आस्थिताम् । ईषत् । त्यजति । अहिः । इव । त्वचम् ॥ इत्थम्-भूत-मतिः । शास्त्र-गुरु-सज्जन-सेवया । स-रहस्यम् । अशेषेण । यथा-वत् । अधिगच्छति ॥

padārthapravibhāgajñaḥ kāryākāryavinirṇayam | jānāty adhigataścānyo gṛhaṃ gṛhapatiḥ yathā || madābhimānamātsaryalobhamohātiśāyitām | bahir apy āsthitām īṣat tyajaty ahir iva tvacam || itthaṃbhūtamatiḥ śāstragurusajjanasevayā | sarahasyam aśeṣeṇa yathāvad adhigacchati ||

ผู้รู้การจำแนกหมวดธรรม (ปทารถ-วิภาค) ย่อมเข้าใจการตัดสินว่าอะไรควรทำและไม่ควรทำ ดุจเจ้าบ้านที่ชำนาญกิจการเรือนของตน เขาค่อยๆ ละความทะนง อหังการ ริษยา โลภะ และความหลงเกินประมาณ—แม้ภายนอกยังเหลืออยู่บ้าง—เหมือนงูสลัดคราบ ด้วยจิตเช่นนี้ โดยการปรนนิบัติพระศาสตรา ครู และสัตบุรุษ เขาย่อมเข้าถึงคำสอนพร้อมนัยเร้นอย่างถูกต้องครบถ้วน

One who knows the classification of categories understands the discernment of what ought and ought not to be done, like a householder who has mastered his household. He gradually abandons pride, egoism, envy, greed, and excessive delusion—even when they still remain outwardly—like a snake its skin. With such a disposition, through service to scripture, the teacher, and the good, he properly comprehends the teaching together with its inner purport, completely.

Antaḥkaraṇa-śuddhi (purification of mind) supporting jñānaMahavakya: Indirect: establishes the inner fitness for mahāvākya-based realization.AtharvaChandas: Anuṣṭubh (śloka-style; post-Vedic metrical Sanskrit)