Adhyaya 16

บทนี้สรรเสริญ “ชลทาน” ณ เวงกฏาทรี—การถวาย/จัดหาน้ำแก่ผู้กระหาย—ว่าเป็นกรรมธรรมอันชี้ขาดและให้ผลกรรมทวีคูณ ศรีสูตกล่าวว่า การละเลยการให้น้ำ โดยเฉพาะต่อผู้กระหายน้ำ ย่อมนำไปสู่การเกิดใหม่อันไม่เป็นมงคล แต่ชลทานที่เวงกฏาจลให้ผลบุญยิ่งใหญ่เป็นพิเศษ มีอิติหาสประกอบเรื่องพระเจ้าเหมางคะแห่งวงศ์อิกษวากุ ผู้ใจกว้างในการให้โค ทรัพย์ และอุปถัมภ์พิธีกรรม ทว่าใช้เหตุผลว่า “น้ำหาได้ง่าย” จึงไม่เห็นว่าชลทานมีบุญมาก อีกทั้งยกย่องผู้รับที่ไม่สมควร และละเลยพราหมณ์ผู้มีวิชาและวินัย—เป็นความบกพร่องในปาตรวิวेक ผลคือทรงตกต่ำผ่านกำเนิดหลายชั้น จนไปเกิดเป็นจิ้งจกบ้าน (คฤหโคธิกา) ณ มิถิลา ครั้นฤๅษีศรุตเทวมาเยือนและได้รับการบูชาจากกษัตริย์ท้องถิ่น น้ำล้างพระบาท (ปาโททกะ) กระเซ็นถูกจิ้งจก ทำให้เกิดชาติสมรณะระลึกชาติได้ เหมางคะยอมรับความผิด ศรุตเทวอธิบายเหตุปัจจัยว่า ความละเลยชลทานที่เวงกฏาทรีและการให้ทานผิดที่เป็นต้นเหตุ แล้วด้วยการถ่ายโอนบุญและความศักดิ์สิทธิ์แห่งการสัมผัสน้ำ จึงปลดปล่อยจากภาวะสัตว์ เหมางคะได้ขึ้นสวรรค์ ต่อมาบังเกิดเป็นกษัตริย์อีก และท้ายที่สุดบรรลุวิษณุสายุชยะ บทจบย้ำความชำระล้างของเวงกฏาทรี และชลทานว่าเป็นเหตุให้ถึงแดนพระวิษณุ (วิษณุโลกประทา)