Adhyaya 7

บทนี้เป็นปาฐกถาธรรมที่พระศิวะทรงกล่าวถึงกลุ่มธารศักดิ์สิทธิ์/ตีรถะ ๕ สายซึ่งไหลลดหลั่นลงไปทางทิศตะวันตกเฉียงใต้ พร้อมอานุภาพชำระบาป และทรงชี้ทางให้ผู้แสวงธรรมไปพึ่งบทรกาศรมของพระหริเป็นยารักษามลทินทางศีลธรรมโดยฉับพลัน ต่อจากนั้นเมื่อพระสกันทะทูลถามถึงมหาตมยะของโสมกุณฑะ พระศิวะทรงเล่าเรื่องพระโสมผู้ปรารถนาอำนาจสวรรค์ ได้รับโอวาทจากฤๅษีอัตริให้บูชาพระโควินทะด้วยตบะและการสำรวม และได้บำเพ็ญตบะยาวนานที่บทรรีด้วยการสวดมนต์อัษฏाक्षรและการถวายบูชา พระวิษณุทรงปรากฏเป็นผู้ประทานพรหลายครั้ง จนความเพียรของพระโสมสำเร็จ ได้รับความเป็นใหญ่เหนือเคราะห์ นักษัตร ดาว โอษธิ พราหมณ์ และราตรี (ยามินี) แล้วได้รับพิธีอภิเษกทิพย์และเสด็จขึ้นสวรรค์ จากนั้นกล่าวถึงพิธีและผล—การได้เห็นและสัมผัสโสมกุณฑะย่อมลบล้างโทษ; การอาบน้ำพร้อมทำปิตฤตัรปณะนำให้ก้าวพ้นโสมโลกไปสู่วิษณุโลก; การอดอาหารสามคืนและบูชาพระชนารทนะให้ผลไม่หวนกลับและความสำเร็จแห่งมนต์ ต่อมาระบุตีรถะอื่น ๆ ได้แก่ ทวาทศาทิตย์ยตีรถะ (ความบริสุทธิ์และการเยียวยาเกี่ยวกับพระสุริยะ), จตุห์สโรตะ (สี่ธาราเป็นสัญลักษณ์ “รูปเหลว” ของปุรุษารถะ), สัตยปทะ (กุณฑะรูปสามเหลี่ยมที่พระหริเสด็จในวันเอกาทศี และเทวะ–ฤๅษีมาสักการะ), และสายน้ำแห่งอาศรมพระนร–นารายณะ ท้ายสุดเป็นเรื่องอุรวศีตีรถะ—พระอินทร์ส่งกามเทพไปก่อกวนตบะของนร–นารายณะ แต่ด้วยการต้อนรับของพระหริจึงเกิดอุรวศีและเป็นที่มาของนามตีรถะ พร้อมกล่าวผลตั้งแต่อุรวศีโลกจนถึงสาโลกยะสำหรับผู้ฟังและสาธยายด้วยศรัทธา