Śivāṣṭamūrti-varṇanam (Description of Shiva’s Eight Forms)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महेशस्यावतारान्परमान्प्रभो । सर्वकार्यकरांल्लोके सर्वस्य सुखदान्मुने

นันทีศวรกล่าวว่า “ดูก่อนบุตรเอ๋ย โอ้ท่านผู้ประเสริฐ จงฟังเถิด; โอ้มุนี เราจักกล่าวถึงอวตารอันสูงสุดของพระมหีศะ ผู้ทรงทำกิจทั้งปวงให้สำเร็จในโลก และประทานสุขสวัสดิ์แก่สรรพชน”

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवाष्टमूर्त्तिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ดังนี้ จบบทที่สองชื่อว่า “พรรณนาอัษฏมูรติของพระศิวะ” ในภาคที่สาม ศตรุทรสังหิตา แห่งศรีศิวมหาปุราณอันศักดิ์สิทธิ์

Verse 3

शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशो पतिः । ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

“ศรวะ”, “ภวะ”, “รุทระ”, “อุคระ”, “ภีมะ”, “ปศุปติ”, “อีศานะ” และ “มหาเทวะ”—เหล่านี้คืออัษฏมูรติอันเลื่องชื่อของพระศิวะ

Verse 4

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिताश्च शर्वाद्यैरष्टरूपैः शिवस्य हि

แผ่นดิน น้ำ ไฟ ลม อากาศ ผู้รู้แห่งกายสนาม (อาตมันภายใน) ดวงอาทิตย์ และดวงจันทร์—ทั้งหมดนี้มีพระศิวะในอัษฏรูปตั้งแต่ศรวะเป็นผู้สถิตปกครอง

Verse 5

धत्ते चराचरं विश्वं रूपं विश्वंभरात्मकम् । शंकरस्य महेशस्य शास्त्रस्यैवेति निश्चयः

พระองค์ทรงค้ำจุนจักรวาลทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ในฐานะ “วิศวัมภระ” ผู้ทรงอุ้มโลกทั้งปวง นี่คือข้อสรุปมั่นคงของคัมภีร์ว่าด้วยพระศังกรมหีศวร

Verse 6

संजीवनं समस्तस्य जगतः सलिलात्मकम् । भव इत्युच्यते रूपं भवस्य परमात्मनः

สิ่งใดเป็นพลังหล่อเลี้ยงให้สรรพโลกมีชีวิต และมีสภาวะเป็นน้ำ สิ่งนั้นเรียกว่า “ภวะ” คือรูปแห่งพระภวะ (พระศิวะ) ผู้เป็นปรมาตมัน।

Verse 7

बहिरंतर्जगद्विश्वं बिभर्ति स्पन्दतेस्य यम् । उग्र इत्युच्यते सद्भी रूपमुग्रस्य सत्प्रभो

โอ้ พระผู้ประเสริฐ รูปแห่งพระศิวะที่บัณฑิตเรียกว่า “อุคระ” คือพระองค์ผู้ทรงค้ำจุนสรรพจักรวาลทั้งภายนอกและภายใน และด้วยเดชานุภาพของพระองค์ โลกย่อมสั่นไหวและเคลื่อนไปสู่การกระทำ।

Verse 8

सर्वावकाशदं सर्वव्यापकं गगनात्मकम् । रूपं भीमस्य भीमाख्यं भूपवृन्दस्व भेदकम्

รูปของภีมะ ผู้มีนามว่า ‘ภีมะ’ ประทานมณฑลแห่งอากาศทั้งปวง แผ่ซ่านทั่วสรรพสิ่ง และมีสภาวะเป็นอากาศธาตุ; ยังทำลายทิฐิและความทะนงของหมู่กษัตริย์ทั้งหลาย

Verse 9

सर्वात्मनामधिष्ठानं सर्वक्षेत्रनिवासकम् । रूपं पशुपतेर्ज्ञेयं पशुपाशनिकृन्तनम्

จงรู้ว่านี่คือรูปของปศุปติ—เป็นฐานรองรับแห่งอาตมันทั้งปวง สถิตอยู่ในทุกเขตแห่งภพ และทรงตัดขาดบ่วงปาศะที่ผูกมัดเหล่าปศุ (ดวงชีพ)

Verse 10

सन्दीपयञ्जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वयम् । ईशानाख्यं महेशस्य रूपं दिवि विसर्पति

รูปอันดุจพระอาทิตย์ที่ทำให้สรรพจักรวาลสว่างไสว มีนามว่า ‘ทิวากร’ นั้น คือรูป ‘อีศาน’ แห่งมหาเทวะ แผ่ขยายไปทั่วแดนสวรรค์

Verse 11

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य तद्रूपं महादेवस्य चाह्वयम्

ผู้ใดหล่อเลี้ยงและชโลมให้สรรพโลกชุ่มเย็น—พระจันทร์ผู้มีรัศมีอมฤต—นั่นคือรูปหนึ่งของมหาเทพ และเป็นพระนามศักดิ์สิทธิ์ของมหาเทพด้วย

Verse 12

आत्मा तस्याष्टमं रूपं शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

อาตมันเป็นรูปที่แปดของพระศิวะผู้เป็นปรมาตมัน ดังนั้น ด้วยทั้งมูรติอันแผ่ซ่านทั่วและมูรติอันจำเพาะ โลกทั้งปวงนี้จึงมีสภาวะเป็นศิวะ

Verse 13

शाखाः पुष्यन्ति वृक्षस्य वृक्षमूलस्य सेचनात् । तद्वदस्य वपुर्विश्वं पुष्यते च शिवार्चनात

ดุจรดน้ำที่รากไม้แล้วกิ่งก้านย่อมเจริญงอกงาม ฉันใด จักรวาลทั้งปวงซึ่งเป็นกายของพระองค์ก็รุ่งเรืองด้วยการบูชาพระศิวะ ฉันนั้น

Verse 14

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा विश्वस्य सम्प्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः

ดุจบิดายินดีด้วยความรักและภักดีของบุตรหลาน ฉันใด พระศังกระก็ทรงพอพระทัยด้วยความรักอันจริงใจของสรรพโลก ฉันนั้น

Verse 15

क्रियते यस्य कस्यापि देहिनो यदि निग्रहः । अष्टमूर्त्तेरनिष्टं तत्कृतमेव न संशयः

หากมีการข่มบังคับหรือทำร้ายต่อสัตว์ผู้มีร่างกายใดๆ ก็ตาม พึงรู้เถิดว่าโดยไม่ต้องสงสัย นั่นคือการกระทำอันไม่พึงประสงค์ต่อพระศิวะผู้เป็นอัษฏมูรติเอง

Verse 16

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठायास्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रं परमकारणम्

จงบูชาด้วยทั้งดวงใจแด่พระรุทระผู้เป็นศิวะอันเป็นมงคล ผู้ทรงเป็นอาตมันแห่งแปดมูรติ แผ่ซ่านและค้ำจุนสรรพจักรวาล สถิตมั่นอยู่ภายในนั้นเป็นเหตุสูงสุด.

Verse 17

इति प्रोक्ताः स्वरूपास्ते विधिपुत्राष्टविश्रुताः । सर्वोपकारनिरताः सेव्याः श्रेयोर्थिभिर्नरैः

ดังนี้ได้ประกาศรูปเหล่านั้นแล้ว—แปดรูปอันเลื่องชื่อ อันเกี่ยวเนื่องกับบุตรแห่งวิธิ (พรหมา) ผู้มุ่งให้คุณประโยชน์ทุกประการเป็นนิตย์ ผู้แสวงหาศุภผลสูงสุดพึงนอบน้อมบูชาและปรนนิบัติ.