Śivarātri-vrata Udyāpana-vidhi (Completion Rite for the Śivarātri Observance)

Verse 1

ऋषय उचुः । उद्यापनविधिं ब्रूहि शिवरात्रिव्रतस्य च । यत्कृत्वा शंकरस्साक्षात्प्रसन्नो भवति धुवम्

เหล่าฤๅษีกล่าวว่า “ขอท่านจงบอกวิธีอุทยาปนะ คือพิธีปิดท้ายพรตศิวราตรีด้วยเถิด เพราะเมื่อปฏิบัติแล้ว พระศังกรผู้ประจักษ์ย่อมทรงพอพระทัยโดยแน่นอน”

Verse 2

सूत उवाच । श्रूयतामृषयो भक्त्या तदुद्यापनमादरात् । यस्यानुष्ठानतः पूर्णं व्रतं भवति तद्ध्रुवम्

สูตะกล่าวว่า “ดูก่อนฤๅษีทั้งหลาย จงสดับด้วยศรัทธาและความเคารพถึงพิธีอุทยาปนะของพรตนั้น เพราะด้วยการประกอบพิธีนี้ พรตย่อมสำเร็จสมบูรณ์โดยแน่นอน”

Verse 3

चतुर्दशाब्दं कर्तव्यं शिवरात्रिव्रतं शुभम् । एकभक्तं त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामुपोषणम्

พึงถือศีลพรตศิวราตรีอันเป็นมงคลตลอดสิบสี่ปี ในวันไตรโยทศีให้ฉันเพียงมื้อเดียว และในวันจตุรทศีให้ถืออุโบสถอดอาหาร

Verse 4

शिवरात्रिदिने प्राप्ते नित्यं संपाद्य वै विधिम् । शिवालयं ततो गत्वा पूजां कृत्वा यथाविधि

เมื่อถึงวันศักดิ์สิทธิ์ศิวราตรี พึงปฏิบัติพิธีประจำวันให้ครบถ้วน แล้วไปยังเทวสถานพระศิวะและบูชาตามแบบแผนโดยถูกต้อง

Verse 5

ततश्च कारयेद्दिव्यं मण्डलं तत्र यत्नतः । गौरीतिलकनाम्ना वै प्रसिद्धं भुवनत्रये

จากนั้นพึงจัดทำมณฑลอันเป็นทิพย์ ณ ที่นั้นด้วยความเพียรระมัดระวัง ซึ่งเป็นที่เลื่องลือในสามโลกในนามว่า “คุรี-ติลกะ”

Verse 6

तन्मध्ये लेखयेद्दिव्यं लिंगतो भद्रमण्डलम् । अथवा सर्वतोभद्रं मण्डपान्तः प्रकल्पयेत्

ในกึ่งกลางนั้นพึงวาดมณฑลมงคลอันเป็นทิพย์โดยสัมพันธ์กับลึงค์; หรือภายในมณฑปจะจัด “สรวโตภัทร” คือผังมงคลเกื้อกูลทุกทิศก็ได้

Verse 7

कुंभास्तत्र प्रकर्तव्याः प्राजापत्यविसंज्ञया । सवस्त्रास्सफलास्तत्र दक्षिणासहिताः शुभाः

ณ ที่นั้นพึงจัดตั้งหม้อน้ำมงคลที่เรียกว่า “ปราชาปัตยะ” และถวายเป็นทานอันเป็นบุญ พร้อมผ้า ผลไม้ และทักษิณา

Verse 8

मण्डलस्य च पार्श्वे वै स्थापनीयाः प्रयत्नतः । मध्ये चैकश्च संस्थाप्यः सौवर्णो वापरो घटः

ที่ด้านข้างของมณฑล พึงจัดวางภาชนะต่าง ๆ ด้วยความระมัดระวัง และตรงกลางให้ตั้งหม้ออีกหนึ่งใบ—เป็นหม้อทองคำ หรือภาชนะโลหะอื่นที่เหมาะสม

Verse 9

तत्रोमासहितां शंभुमूर्तिन्निर्माय हाटकीम् । पलेन वा तदर्द्धेन यथाशक्त्याथवा व्रती

ณ ที่นั้น ผู้ถือพรตพึงปั้นสร้างพระรูปทองคำของพระศัมภูพร้อมพระอุมา—ด้วยทองหนึ่งปละ หรือครึ่งหนึ่ง หรือเท่าที่กำลังศรัทธาจะทำได้।

Verse 10

निधाय वामभागे तु शिवामूर्त्तिमतन्द्रितः । मदीयां दक्षिणे भागे कृत्वा रात्रौ प्रपूजयेत्

โดยไม่ประมาท ให้ประดิษฐานพระรูปพระศิวา (ปารวตี) ไว้ด้านซ้าย และตั้งพระรูปของเรา (พระศิวะ) ไว้ด้านขวา แล้วบูชาด้วยภักติตลอดราตรี।

Verse 11

आचार्यं वरयेत्तत्र चर्त्विग्भिस्सहितं शुचिम् । अनुज्ञातश्च तैर्भक्त्या शिवपूजां समाचरेत्

ณ ที่นั้น พึงเลือกอาจารย์ผู้บริสุทธิ์พร้อมด้วยฤตวิก เมื่อได้รับอนุญาตจากท่านเหล่านั้นด้วยศรัทธาแล้ว จึงประกอบพิธีบูชาพระศิวะต่อไป।

Verse 12

रात्रौ जागरणं कुर्यात्पूजां यामोद्भवां चरन् । रात्रिमाक्रमयेत्सर्वां गीतनृत्यादिना व्रती

ในเวลากลางคืน ผู้ถือพรตพึงทำการตื่นเฝ้า (ชาครณะ) และประกอบการบูชาตามแต่ละยามแห่งราตรี ให้ผ่านพ้นทั้งคืนด้วยกิจแห่งภักติ เช่น ขับร้องสรรเสริญและร่ายรำบูชา।

Verse 13

एवं सम्पूज्य विधिवत्संतोष्य प्रातरेव च । पुनः पूजां ततः कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

ดังนี้ เมื่อบูชาตามพิธีอย่างถูกต้องแล้ว และยามเช้าตรู่มีจิตอิ่มเอมพอใจ พึงบูชาซ้ำอีกครั้ง; แล้วจึงประกอบโหมะ (บูชาไฟ) ตามกฎพิธีกรรม.

Verse 14

यथाशक्ति विधानं च प्राजापत्यं समाचरेत् । ब्राह्मणान्भोजयेत्प्रीत्या दद्याद्दानानि भक्तितः

ตามกำลังของตน พึงปฏิบัติพรตปราชาปัตยะตามพิธีให้ครบถ้วน ด้วยใจยินดีพึงเลี้ยงอาหารพราหมณ์ และด้วยภักติพึงถวายทาน.

Verse 15

ऋत्विजश्च सपत्नीकान्वस्त्रालङ्कारभूषणैः । अलङ्कृत्य विधानेन दद्याद्दानं पृथक्पृथक्

ตามพิธี พึงประดับพราหมณ์ผู้ประกอบยัญ (ฤตวิช) พร้อมภรรยาด้วยผ้า เครื่องประดับ และอาภรณ์ แล้วจึงให้ทานแก่แต่ละคนแยกกันโดยชอบ.

Verse 16

गां सवत्सां विधानेन यथोपस्करसंयुताम् । उक्त्वाचार्याय वै दद्याच्छिवो मे प्रीयतामिति

ตามพิธี พึงถวายโคพร้อมลูกโค มีเครื่องประกอบครบถ้วนแก่พระอาจารย์ แล้วกล่าวว่า “ขอพระศิวะทรงโปรดปรานข้าพเจ้าเถิด”.

Verse 17

तत्तस्सकुम्भां तन्मूर्तिं सवस्त्रां वृषभे स्थिताम् । सर्वालंकारसहितामाचार्याय निवेदयेत्

จากนั้นพึงน้อมถวายรูปเคารพนั้นพร้อมหม้อพิธี (กุมภะ/กะลศะ) ให้มีผ้าคลุม ตั้งอยู่บนโคพฤษภ และประดับด้วยเครื่องอลังการทั้งปวง แด่พระอาจารย์.

Verse 18

ततः संप्रार्थयेद्देवं महेशानं महाप्रभुम् । कृतांजलिर्नतस्कन्धस्सुप्रीत्या गद्गदाक्षरः

จากนั้นพึงประนมมือ ก้มบ่าอย่างนอบน้อม และด้วยภักติอันยิ่งใหญ่ กล่าวถ้อยคำสั่นเครือด้วยความปีติ แล้วอธิษฐานวิงวอนต่อพระมหาอิศานะ ผู้เป็นมหาประภุ

Verse 19

देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । व्रतेनानेन देवेश कृपां कुरु ममोपरि

ข้าแต่เทพเหนือเทพ มหาเทวะ ผู้เมตตาผู้มาขอพึ่ง! ข้าแต่เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย ด้วยวรตะนี้ขอโปรดประทานพระกรุณาแก่ข้าพเจ้าเถิด.

Verse 20

मया भक्त्यनुसारेण व्रतमेतत्कृतं शिवा । न्यूनं सम्पूर्णतां यातु प्रसादात्तव शङ्कर

ข้าแต่พระศิวะผู้เป็นมงคล ข้าพเจ้าปฏิบัติวรตะนี้ตามกำลังแห่งภักติของตน ข้าแต่ศังกร ด้วยพระประสาทของพระองค์ ขอให้สิ่งที่บกพร่องจงถึงความสมบูรณ์เถิด.

Verse 21

अज्ञानाद्यदि वा ज्ञानाज्जपपूजादिकं मया । कृतं तदस्तु कृपया सफलं तव शङ्कर

ข้าแต่ศังกร ไม่ว่าข้าพเจ้าจะทำชปะ บูชา และการบูชาอื่น ๆ ด้วยความไม่รู้หรือด้วยความรู้แท้ ขอด้วยพระกรุณาของพระองค์ให้ทั้งหมดนั้นสำเร็จและเกิดผลเถิด.

Verse 22

एवं पुष्पांजलिं दत्त्वा शिवाय परमात्मने । नमस्कारं ततः कुर्यात्प्रार्थनां पुनरेव च

ดังนี้ เมื่อถวายพวงดอกไม้กำมือหนึ่งแด่พระศิวะผู้เป็นปรมาตมันแล้ว พึงนอบน้อมกราบไหว้ จากนั้นจึงอธิษฐานภาวนาอีกครั้ง.

Verse 23

एवं व्रतं कृतं येन न्यूनं तस्य न विद्यते । मनोभीष्टां ततः सिद्धिं लभते नात्र संशयः

ผู้ใดปฏิบัติวรตเช่นนี้ ย่อมไม่มีความบกพร่องในวรตนั้น ต่อจากนั้นย่อมได้บรรลุสิทธิอันเป็นที่ปรารถนาในใจ—หาได้มีความสงสัยไม่.

Verse 39

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटित्त्वसंहितायां शिवरात्रिव्रतोद्यापनं नामैकोनचत्वारिंशोऽध्यायः

ดังนี้ บทที่ ๓๙ อันมีนามว่า “พิธีอุทยาปนะ (การปิดสมบูรณ์) แห่งศีลพรตศิวราตรี” ในภาคที่สี่แห่งศรีศิวมหาปุราณะ หมวดโคฏิรุทรสังหิตา ได้สิ้นสุดลงแล้ว