Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

गौतमविघ्नप्रकरणम्

Episode of Obstacles to Gautama; Gaṇeśa’s Appearing Through Misguided Worship

ऋषय ऊचुः । कर्तव्यं हि त्वया स्वामिन्निदमेव न चान्यथा । इत्युक्तस्तु तदा देवो गणेशो वाक्यमब्रवीत्

ṛṣaya ūcuḥ | kartavyaṃ hi tvayā svāminnidameva na cānyathā | ityuktastu tadā devo gaṇeśo vākyamabravīt

เหล่าฤๅษีกล่าวว่า “ข้าแต่องค์นายผู้เป็นเจ้า งานนี้ท่านพึงกระทำเองเท่านั้น เป็นเช่นนี้และไม่เป็นอย่างอื่น” ครั้นถูกกล่าวดังนั้นแล้ว พระคเณศผู้เป็นเทพจึงตรัสตอบ

ऋषयःthe sages
ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
कर्तव्यम्should be done
कर्तव्यम्:
Vidhi (विधि/Obligation predicate)
TypeAdjective
Rootकर्तव्य (कृदन्त; √कृ-तव्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (predicative: ‘to be done/should be done’)
हिindeed
हि:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिश्चय/हेतौ अव्यय
त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता/Agent)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्तृवाचक तृतीया (agent in passive/obligation)
स्वामिन्O lord
स्वामिन्:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootस्वामिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma/Viṣaya (कर्म/विषय)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
एवonly, indeed
एव:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
not
:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक अव्यय (otherwise)
इतिthus
इति:
Vākyānta-sūcaka (वाक्यान्तसूचक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय
उक्तःhaving been told
उक्तः:
Karta (कर्ता; subject of following action)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावे ‘having been addressed/said to’
तुthen/but
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक अव्यय
तदाthen
तदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
देवःthe god
देवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
गणेशःGaṇeśa
गणेशः:
Apposition (समनाधिकरण)
TypeNoun
Rootगणेश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; देवस्य विशेषण/अप्पोजिशन
वाक्यम्a statement
वाक्यम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

The sages (ṛṣis), addressing Lord Gaṇeśa

Tattva Level: pashu

G
Ganesha

FAQs

It highlights niyoga (sacred obligation): when dharma is clearly discerned by realized sages, the devotee-leader is urged to act decisively, placing divine duty above hesitation—an attitude aligned with Shaiva devotion and surrender to Pati (the Lord).

Though the verse names Gaṇeśa, it reflects the Shaiva framework where Saguna divinities act to uphold Shiva’s cosmic order; such obedience and right action support pilgrimage, vows, and worship connected with Jyotirlinga traditions in the Koṭirudrasaṃhitā.

The practical takeaway is sankalpa with discipline: undertake the prescribed vrata or pilgrimage duty with steadiness, supporting it with japa (e.g., Om Namaḥ Śivāya) and a focused mind, rather than wavering once the righteous course is known.