Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

युद्धकाण्डे पञ्चनवतितमः सर्गः

Sarga 95: Lamentation in Laṅkā and the Causal Chain of Enmity

ऋष्यमूकेवसंश्चैवदीनोभग्नमनोरथः ।सुग्रीवःप्रापितोराज्यंपर्याप्तंतन्निदर्शनम् ।।।।

ṛṣyamūke vasanś caiva dīno bhagnamanorathaḥ |

sugrīvaḥ prāpito rājyaṁ paryāptaṁ tannidarśanam ||6.95.18||

สุครีวะ—ผู้พำนักอยู่ ณ ฤษยมูกะ ด้วยใจหดหู่และความหวังพังทลาย—ยังได้กลับคืนสู่ราชสมบัติ; เพียงเท่านี้ก็เป็นพยานหลักฐานพอแล้ว

ऋष्यमूकेon Rishyamuka (mountain)
ऋष्यमूके:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootऋष्यमूक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (स्थाननाम)
वसन्dwelling
वसन्:
कर्तृ-विशेषण (of सुग्रीवः)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'dwelling'
and
:
समुच्चय
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
एवindeed
एव:
निपात (emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (emphatic particle)
दीनःdejected
दीनः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सुग्रीवः)
भग्नमनोरथःwith hopes shattered
भग्नमनोरथः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootभग्न-मनोरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय: 'भग्नः मनोरथः यस्य' (with hopes broken)
सुग्रीवःSugriva
सुग्रीवः:
कर्ता/विषय
TypeNoun
Rootसुग्रीव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रापितःwas restored (made to obtain)
प्रापितः:
विधेय
TypeVerb
Rootप्र-आप् (धातु)
Formप्र-आप्-धातोः णिच्-प्रयोगे क्त-प्रत्ययान्त (causative PPP: 'made to obtain'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
पर्याप्तम्sufficient
पर्याप्तम्:
विधेय
TypeAdjective
Rootपरि-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्-निदर्शनम्that proof/example
तत्-निदर्शनम्:
कर्ता/विषय
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + निदर्शन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

"Sugriva, who was living on Rishyamukha, dejected and disconsolate was restored with his kingdom. That is sufficient."

S
Sugrīva
Ṛṣyamūka
K
kingdom (rājya)
R
Rāma (implied as the restorer)

FAQs

Dharma includes restoring legitimate order and keeping faith with allies; righteousness rebuilds what oppression breaks.

Rāma’s role in reinstating Sugrīva is cited as evidence of his ability and his dharmic commitment to justice.

Loyal friendship and reliability—Rāma supports the wronged and helps re-establish rightful kingship.