Previous Verse
Next Verse

Shloka 19

इन्द्रजितः कर्माननुष्ठानात् उत्थाय हनूमन्तं प्रति प्रस्थानम् / Indrajit Abandons the Unfinished Rite and Moves Against Hanuman

तस्मिन् कालेतुहनूमानुद्यम्यसुदुरासदम् ।धरणीधरसङ्काशोमहावृक्षमरिन्दमः ।।6.86.18।।स राक्षसानांतत्सैन्यंकालाग्निरिवनिर्दहन् ।चकारबहुभिर्वक्षैर्निःसंज्ञंयुधिवानरः ।।6.86.19।।

tasmin kāle tu hanūmān udyamya sudurāsadam |

dharaṇīdharasaṅkāśo mahāvṛkṣam arindamaḥ ||

sa rākṣasānāṃ tat sainyaṃ kālāgnir iva nirdahan |

cakāra bahubhir vṛkṣair niḥsaṃjñaṃ yudhi vānaraḥ ||

ขณะนั้นเอง หนุมาน—ดุจภูผา ผู้ปราบศัตรู—ชูต้นไม้มหึมาซึ่งยากจะต้านทาน แล้วในสนามรบก็เผาผลาญกองทัพรากษสนั้นดุจไฟแห่งปรลัย ใช้ต้นไม้นานาประการฟาดฟันจนล้มสิ้นสติ

तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikarana/Locative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्ग (neuter), सप्तमी विभक्ति (locative/7th), एकवचन (singular)
कालेtime
काले:
अधिकरण (Adhikarana/Locative)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), सप्तमी विभक्ति (locative/7th), एकवचन (singular)
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable), निपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक (but/indeed)
हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular)
उद्यम्यhaving lifted
उद्यम्य:
पूर्वकाल (Gerundial action)
TypeVerb
Rootउद्-यम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), परस्मैपदी; अर्थ: ‘उद्यम्य’ = having lifted/taken up
सुदुरासदम्very hard to overpower/approach
सुदुरासदम्:
कर्म (Karma/Object qualifier)
TypeAdjective
Rootसु + दुरासद (प्रातिपदिक: दुर्-आसद)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular); विशेषण (adjective) महावृक्षम् इति
धरणीधरसङ्काशःresembling a mountain
धरणीधरसङ्काशः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootधरणीधर + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); षष्ठी-तत्पुरुष (genitive tatpurusha): धरणीधरस्य सङ्काशः = mountain-like
महावृक्षम्a huge tree
महावृक्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहा + वृक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), द्वितीया विभक्ति (accusative/2nd), एकवचन (singular)
अरिन्दमःtamer of enemies
अरिन्दमः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootअरि + दम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), प्रथमा विभक्ति (nominative/1st), एकवचन (singular); उपाधि/विशेषण (epithet) हनूमतः

In the meantime, Hanuman, who resembled a mountain, a tamer of enemies, who is difficult to overpower, taking up huge trees fighting with Rakshasas created havoc like fire at the time of dissolution and went about.

H
Hanūmān
R
Rākṣasas
T
Trees (as weapons)
K
Kālāgni (fire of dissolution, simile)

FAQs

Selfless service to a righteous mission: Hanūmān’s strength is exercised as duty (sevā) in defense of dharma, not for personal gain.

With Lakṣmaṇa threatened and the battle intensifying, Hanūmān surges forward and devastates the rākṣasa ranks using uprooted trees.

Hanūmān’s vīrya (heroic power) and unwavering loyalty—directed toward protection of allies and the dharmic cause.