Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

वज्रंविष्टम्भितंयेनबाणैरिन्द्रस्यधीमतः ।पाशस्सलिलराजस्यरणेप्रतिहतस्तथा ।।।।एषोऽतिकायोबलवान्राक्षसानामथर्षभः ।रावणस्यतोधीमान्देवदानवदर्पहा ।।।।

vajraṃ viṣṭambhitaṃ yena bāṇair indrasya dhīmataḥ | pāśaḥ salilarājasya raṇe pratihatas tathā ||

ด้วยศรของเขา เขาขัดขวางวัชระของพระอินทร์ผู้ทรงปัญญา; และในสนามรบก็ผลักดันบาศของพระวรุณ เจ้าแห่งสายน้ำ ให้ถอยกลับเช่นกัน

वज्रम्thunderbolt
वज्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
विष्टम्भितम्checked/held back
विष्टम्भितम्:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootवि-√स्तम्भ् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (वज्रम्) इत्यस्य विशेषणम्
येनby whom
येन:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुं/नपुंसक, तृतीया (करण), एकवचन
बाणैःwith arrows
बाणैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootबाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
धीमतःof the wise
धीमतः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; विशेषणम् (इन्द्रस्य)
पाशःnoose
पाशः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सलिलराजस्यof the lord of waters (Varuna)
सलिलराजस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootसलिलराज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सलिलस्य राजा)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन
प्रतिहतःwas repelled
प्रतिहतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootप्रति-√हन् (धातु)
Formकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (पाशः) इत्यस्य विशेषणम्
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formउपमान/समुच्चय-अव्यय (adverb: ‘likewise’)
एषःthis (one)
एषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अतिकायःAtikaya
अतिकायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअतिकाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)
बलवान्mighty
बलवान्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootबलवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (अतिकायः)
राक्षसानाम्of the Rakshasas
राक्षसानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रस्ताव-अव्यय (particle: ‘then/now’)
ऋषभःbull; best
ऋषभः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootऋषभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमा/उपाधि (श्रेष्ठः)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन
सुतःson
सुतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
धीमान्wise
धीमान्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (सुतः/अतिकायः)
देवदानवदर्पहाslayer of the pride of Devas and Danavas
देवदानवदर्पहा:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootदेव + दानव + दर्प + ह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः: देवदानवानां दर्पं हन्ति इति (दर्प-हा = ‘pride-slayer’)

"Here is strong Atikaya, a wise son of Ravana, bull among Rakshasas, who is a subduer of the pride of Devas and Danavas, by whom thunderbolt of Indra was obstructed firmly in battle and likewise the noose of Varuna was repelled in war."

A
Atikāya
I
Indra
V
Vajra (thunderbolt)
V
Varuṇa (Salilarāja)
P
Pāśa (noose)

FAQs

Even extraordinary prowess must be met with steadfast righteous resolve; Dharma in war demands courage without arrogance and preparedness without hatred.

The speaker lists feats proving Atikāya’s capacity to counter even divine weapons, warning the listeners about his exceptional might.

Valor and capability—presented as a tactical reality that the dhārmic side must account for.