Previous Verse
Next Verse

Shloka 60

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

स कृत्तमूलस्सहसेववृक्षःक्षितौपपातक्षतजोक्षिताङ्गः ।तांचास्यघोरांयमदण्डकल्पांगदांप्रगृह्याशुतदाननाद ।।।।

sa kṛttamūlaḥ sahaseva vṛkṣaḥ kṣitau papāta kṣatajokṣitāṅgaḥ |

tāṃ cāsya ghorāṃ yamadaṇḍakalpāṃ gadāṃ pragṛhyāśu tadā nanāda ||6.70.60||

ดุจต้นไม้ที่ถูกตัดราก เขาล้มลงสู่พื้นดิน กายชุ่มด้วยโลหิต; แล้วฉับพลันคว้าคทาอันน่าสะพรึง—ประหนึ่งทัณฑ์แห่งยม—และคำรามกึกก้อง

सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
कृत्तमूलःwith roots cut off
कृत्तमूलः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootकृत्त-मूल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (कृत्तानि मूलानि यस्य)
सहसाsuddenly/violently
सहसा:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
इवlike
इव:
उपमा-सूचक (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-अव्यय (simile particle)
वृक्षःa tree
वृक्षः:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
क्षितौon the ground
क्षितौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
पपातfell
पपात:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्षतजोक्षिताङ्गःwith limbs drenched in blood
क्षतजोक्षिताङ्गः:
कर्तृविशेषण (Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षतज-उक्षित-अङ्ग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (क्षतजेन उक्षितानि अङ्गानि यस्य)
ताम्that
ताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अस्यhis
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
घोराम्terrible
घोराम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
यमदण्डकल्पाम्like Yama’s staff
यमदण्डकल्पाम्:
कर्मविशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootयम-दण्ड-कल्प (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (यमदण्ड इव कल्पा)
गदाम्mace
गदाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्रगृह्यhaving seized
प्रगृह्य:
पूर्वकाल (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootग्रह् (धातु) + प्र- (उपसर्ग) → प्रगृह्य (ल्यप्)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund)
आशुquickly
आशु:
क्रियाविशेषण (Adverbial qualifier)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
तदाthen
तदा:
काल (Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
ननादroared
ननाद:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootनद् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Like a tree whose roots have been severed, the Rakshasa fell on the ground. Then seizing forcibly, the dreadful mace that resembled the rod of Lord of death he roared.

G
gadā (mace)
Y
Yama
D
daṇḍa (rod/staff)

FAQs

The verse shows how combatants can persist even when wounded; ethically, it frames war as a realm where fear and death (Yama imagery) loom—dharma demands that such force be employed only for a just cause and with restraint.

After being struck, the rākṣasa collapses but immediately recovers enough to grasp his mace again and roar, signaling renewed aggression.

Tenacity and refusal to yield are emphasized—though here they appear as grim persistence in violence rather than a clearly dharmic virtue.