Previous Verse
Next Verse

Shloka 32

त्रिशिरा–देवान्तक–महोदर–मत्त

महापार्श्व) वधः | Slaying of Trisira, Devantaka, Mahodara, and Matta (Mahaparsva

तत: स्सशैलेद्रनिपातभग्नोमहोदरस्तेनमहाद्विपेन ।विपोथितोभूमितलेगतासुःपपातवज्राभिहतोयथाद्रिः ।।।।

tataḥ sa śailendra-nipāta-bhagno mahodaras tena mahādvipena |

vipothito bhūmitalē gatāsuḥ papāta vajrābhihato yathādriḥ ||

แล้วมหโทระ ผู้ถูกแรงกระแทกแห่งภูเขานั้นบดขยี้ พร้อมช้างใหญ่ของตน ถูกเหวี่ยงตกลงสู่พื้นดิน; สิ้นชีพแล้วล้มลงดุจภูเขาถูกสายฟ้าฟาด

ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तदनन्तरम्
तुbut/also
तु:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
नीलःNīla
नीलः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनील (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रतिलभ्यhaving regained
प्रतिलभ्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootप्रति-√लभ् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having regained)
संज्ञाम्consciousness/senses
संज्ञाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसंज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
शैलम्mountain
शैलम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
समुत्पाट्यhaving uprooted
समुत्पाट्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√पाट् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having uprooted)
सवृक्षषण्डम्with a mass of trees
सवृक्षषण्डम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootस-वृक्ष-षण्ड (प्रातिपदिक; स + वृक्ष + षण्ड)
Formतत्पुरुषसमास (सह-समास/स-प्रयोग: with); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शैलम् इति विशेषण
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; पुनः तदनन्तरम्
समुत्पत्यhaving leapt up
समुत्पत्य:
क्रियासम्बन्ध (Prior action)
TypeVerb
Rootसम्-उत्-√पत् (कृदन्त; ल्यप्/त्वा)
Formक्त्वान्त/ल्यबन्त अव्ययकृदन्त; पूर्वकालक्रिया (having leapt up)
भृशोग्रवेशःof very fierce speed
भृशोग्रवेशः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootभृश-उग्र-वेग (प्रातिपदिक; भृश + उग्र + वेग)
Formकर्मधारयसमास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नीलः इति विशेषण
महोदरम्Mahodara
महोदरम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootमहोदर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
तेनwith that (mountain)
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन; सर्वनाम; शैलेन इत्यर्थे (by that—i.e., by the mountain)
जघानstruck/killed
जघान:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√हन् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मूर्ध्निon the head
मूर्ध्नि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

Then smashed by the impact of the mountain, along with his elephant Mahodara's body fell to the ground. Released from life, he fell like a mountain struck with lightning.

M
Mahodara
E
Elephant (mahādvipa)
M
Mountain (adri/śaila)
T
Thunderbolt (vajra)

FAQs

The verse reiterates moral causality in itihāsa: violent aggression meets a fitting end when opposed by defenders of a righteous cause.

Mahodara is crushed by Nīla’s mountain-blow and dies, falling with his elephant.

Nīla’s decisive strength used for protection of the dharmic side; also the theme of karmic consequence for the aggressor.