Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

कुम्भकर्णप्रस्थानम् तथा अङ्गदप्रेरणा

Kumbhakarna’s sortie and Angada’s rallying of the Vanaras

सोऽपिसैन्यानिसङ्क्रुद्धोवानराणांमहौजसाम् ।ममन्थपरमायत्तोवनान्यग्निरिवोत्थितः ।।।।

so 'pi sainyāni saṅkruddho vānarāṇāṃ mahaujasām | mamantha paramāyatto vanāny agnir ivotthitaḥ ||

เขาเองเมื่อเดือดดาล ก็เข้าบดขยี้กองทัพวานรผู้ทรงเดชด้วยกำลังเต็มที่ ดุจไฟเพลิงลุกโชนผุดขึ้นเพื่อเผาผลาญพงไพร

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्यसम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (also/even)
सैन्यानिarmies
सैन्यानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसैन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन
सङ्क्रुद्धःenraged
सङ्क्रुद्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम्+√क्रुध् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; सः इत्यस्य विशेषणम्
वानराणाम्of the Vanaras
वानराणाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
महौजसाम्of great vigor
महौजसाम्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहा + ओजस् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; बहुव्रीहि (महद् ओजः येषाम्) वानराणाम् इत्यस्य विशेषणम्
ममन्थcrushed/destroyed
ममन्थ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√मन्थ् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
परमायत्तःfully intent
परमायत्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपरम + आयत्त (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (परमम् आयत्तः = fully intent/wholly engaged) सः इत्यस्य विशेषणम्
वनानिforests
वनानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; उपमानोपमेय-प्रयोगे (as forests)
अग्निःfire
अग्निः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपमानपदम्
इवlike
इव:
Upamana (उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (like)
उत्थितःarisen/burst forth
उत्थितः:
Upamana (उपमान)
TypeAdjective
Root√स्था (धातु) + उत् (उपसर्ग)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्गे, प्रथमा, एकवचन; अग्निः इत्यस्य विशेषणम्

Enraged Kumbhakarna began to destroy Vanaras endowed with extraordinary vigour, just as great forest fire burns the forest.

K
Kumbhakarṇa
V
Vānara army
A
Agni (as simile: fire)

FAQs

Uncontrolled anger is portrayed as destructive like wildfire—an implicit ethical warning about rage overwhelming discernment.

Kumbhakarṇa, provoked in battle, launches a sweeping assault that breaks the vānara formations.

Martial ferocity and single-minded force (though ethically ambiguous due to its rage-driven nature).