Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

युद्धकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः — धूम्राक्षवधश्रवणं, वज्रदंष्ट्रप्रेषणं, अङ्गद-राक्षसयुद्धम्

Ravana Dispatches Vajradamshtra; Portents and Angada’s Assault

तद्राक्षसबलंसर्वंविप्रस्थितमशोभत ।प्रावृटकालेयथामेघानर्दमानास्सविद्युतः ।।।।निस्सृतादक्षिणद्वारादङ्गदोयत्रयूथपः ।

tad rākṣasabalaṃ sarvaṃ viprasthitam aśobhata |

prāvṛṭkāle yathā meghā nardamānāḥ savidyutaḥ ||

niḥsṛtād dakṣiṇadvārād aṅgado yatra yūthapaḥ |

ครั้งนั้นกองทัพยักษ์ทั้งสิ้น เมื่อออกเดินทัพเป็นกระบวนเต็มยศ ก็ปรากฏงามสง่า—ดุจเมฆฤดูฝนคำรามกึกก้อง มีสายฟ้าแลบวาบ พวกเขาหลั่งไหลออกทางประตูทิศใต้ ณ ที่ซึ่งอังคทะ ผู้นำหมู่วานร ตั้งมั่นเฝ้าอยู่

teṣāmof them
teṣām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
niṣkramamāṇānāmas they were departing
niṣkramamāṇānām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootniṣ√kram (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शानच्/Ātmanepada present participle), षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; 'of those who were going out'
aśubhaman ill omen
aśubham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootaśubha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'inauspicious portent'
samajāyataarose/occurred
samajāyata:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootsam√jan (धातु)
Formलङ् लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
ākāśātfrom the sky
ākāśāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootākāśa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन
vighanātfrom a dense cloud-mass
vighanāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootvighana (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (Ablative), एकवचन; 'dense cloud/mass'
tīvrātintense/violent
tīvrāt:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottīvra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifying vighanāt)
ulkāḥmeteors/firebrands
ulkāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootulkā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
abhyanyapatanfell down towards
abhyanyapatan:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhi-anu√pat (धातु)
Formलङ् लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकाल-अव्यय (temporal adverb: then)
vamantyaḥspewing forth
vamantyaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Root√vam (धातु)
Formवर्तमान कृदन्त (शतृ), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying pāvakajvālāḥ)
pāvakajvālāḥflames of fire
pāvakajvālāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootpāvaka-jvālā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; तत्पुरुष: pāvakasya jvālāḥ = 'flames of fire'
śaśivāḥjackals
śaśivāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaśiva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; 'jackals' (lexical)
ghoramdreadfully
ghoram:
Prakāra (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootghora (प्रातिपदik)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया एकवचन (accusative used adverbially)
vavāśirehowled/cried
vavāśire:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vāś (धातु)
Formलिट् लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपदम्

Then the entire Rakshasa army determined with a purpose roaring like clouds of the rainy season it looked splendid and crossed over the southern gate where Angada was stationed.

R
Rākṣasa army
S
Southern gate (dakṣiṇa-dvāra)
A
Aṅgada

FAQs

Dharma in warfare includes vigilance and rightful defense: Aṅgada’s stationing at the gate reflects duty-bound protection against aggression.

The Rākṣasa army exits the city through the southern gate, moving toward the Vānara forces; Aṅgada is positioned there to meet them.

Steadfastness and readiness in service (kartavya-niṣṭhā) are emphasized through Aṅgada’s guarding role.