Next Verse

Shloka 1

युद्धकाण्डे त्रिपञ्चाशः सर्गः — धूम्राक्षवधश्रवणं, वज्रदंष्ट्रप्रेषणं, अङ्गद-राक्षसयुद्धम्

Ravana Dispatches Vajradamshtra; Portents and Angada’s Assault

धूम्राक्षंनिहतंश्रुत्वारावणोराक्षसेश्वरः ।क्रोधेनमहताऽविष्टोनिश्श्वसन्नुरगोयथा ।।।।दीर्घमुष्णंविनिश्श्वस्यक्रोधेनकलुषीकृतः ।अब्रवीद्राक्षसंक्रूरंवज्रदंष्ट्रंमहाबलम् ।।।।

dhūmrākṣaṃ nihataṃ śrutvā rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ |

krodhena mahatāviṣṭo niśśvasann urago yathā ||

dīrgham uṣṇaṃ viniśśvasya krodhena kaluṣīkṛtaḥ |

abravīd rākṣasaṃ krūraṃ vajradaṃṣṭraṃ mahābalam ||

ครั้นได้ยินว่า ธูมรากษะถูกสังหารแล้ว ทศกัณฐ์ผู้เป็นจอมแห่งรากษสก็ถูกความพิโรธใหญ่ครอบงำ พ่นลมหายใจฟ่อดุจอสรพิษ เขาสูดลมหายใจยาวร้อนแรง จิตมัวหมองด้วยโทสะ แล้วตรัสแก่รากษสผู้โหดร้าย วัชรทังษฏระ ผู้มีกำลังมหาศาล

धूम्राक्षम्Dhumraksha
धूम्राक्षम्:
कर्म (Karma/Object of hearing-about)
TypeNoun
Rootधूम्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
निहतम्killed
निहतम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootनि + √हन् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; धूम्राक्षम् इति विशेषणम्
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Root√श्रु (धातु) + त्वा (क्त्वा)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund)
रावणःRavana
रावणः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राक्षस-ईश्वरःlord of the rakshasas
राक्षस-ईश्वरः:
कर्ता (Karta/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (lord of rakshasas)
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Karaṇa/Instrument-cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
महतāgreat/violent
महतā:
करणविशेषण (Adjectival to instrument)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक-समर्थ, तृतीया (3rd), एकवचन; क्रोधेन इति विशेषणम्
आविष्टःovercome/possessed
आविष्टः:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootआ + √विश् (धातु) + क्त
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
निश्श्वसन्breathing hard/hissing
निश्श्वसन्:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootनिḥ + √श्वस् (धातु) + शतृ (शतृ-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle)
उरगःa serpent
उरगः:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपमान
यथाas/like
यथा:
उपमान-चिह्न (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा/प्रकारवाचक (as/like)
दीर्घम्long
दीर्घम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootदीर्घ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative: long)
उष्णम्hotly
उष्णम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन क्रियाविशेषण (adverbial accusative: hot)
विनिश्श्वस्यhaving exhaled strongly
विनिश्श्वस्य:
पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
TypeIndeclinable
Rootवि + निḥ + √श्वस् (धातु) + ल्यप्
Formल्यबन्त अव्यय (absolutive/gerund)
क्रोधेनby anger
क्रोधेन:
करण (Karaṇa/Cause)
TypeNoun
Rootक्रोध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
कलुषीकृतःmade turbid/foul (agitated)
कलुषीकृतः:
कर्तृविशेषण (Adjectival to subject)
TypeAdjective
Rootकलुषी √कृ (धातु) + क्त (कृदन्त; causative/denominative sense: made foul)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)
अब्रवीत्said/spoke
अब्रवीत्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
राक्षसम्to the rakshasa
राक्षसम्:
कर्म (Karma/Object of speaking-to)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
क्रूरम्cruel
क्रूरम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; राक्षसम् इति विशेषणम्
वज्र-दंष्ट्रम्Vajradamshtra
वज्र-दंष्ट्रम्:
कर्म (Karma/Appositional object)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा/दंष्ट्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (vajra-like fanged; proper name)
महाबलम्mighty
महाबलम्:
कर्मविशेषण (Adjectival to object)
TypeAdjective
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (of great strength), राक्षसम्/वज्रदंष्ट्रम् इति विशेषणम्

The Lord of Rakshasas was overcome with anger on hearing about Dhumraksha's death. He was hissing like a serpent, heaving a deep burning sigh, for having done a dirty task. He spoke to cruel Vajradamshtra of mighty prowess.

R
Rāvaṇa
D
Dhūmrākṣa
V
Vajradaṃṣṭra
R
Rākṣasas

FAQs

The verse warns that uncontrolled krodha (anger) clouds judgment and taints one’s inner state; Dharma requires self-mastery even amid grief and war.

After Dhūmrākṣa is killed, Rāvaṇa reacts in fury and summons/addresses Vajradaṃṣṭra to continue the war effort.

By contrast (through negation), the virtue emphasized is restraint (dama) and clarity of mind—qualities absent in Rāvaṇa’s anger-driven response.