Previous Verse
Next Verse

Shloka 39

द्वन्द्वयुद्धप्रवृत्तिः

Dvandva-Yuddha: The Onset of Single Combats

गदाप्रहारंतंघोरमच्नित्यप्लवगोत्तमः ।तांशिलांपातयामासतस्योरसिमहामृधे ।।6.43.39।।

gadāprahāraṃ taṃ ghōram acintya plavagottamaḥ | tāṃ śilāṃ pātayāmāsa tasyorasi mahāmṛdhe ||6.43.39||

ท่ามกลางศึกใหญ่ วานรผู้ยอดเยี่ยมมิได้ใส่ใจแรงคทาอันน่าสะพรึงนั้น แล้วทุ่มศิลาก้อนใหญ่ให้กระแทกลงบนอกของวิดยุนมาลี

गदा-प्रहारम्the mace-blow
गदा-प्रहारम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootगदा (प्रातिपदिक) + प्रहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः = 'गदया प्रहारः' (blow with a mace)
तम्that
तम्:
कर्म-विशेषण (demonstrative)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'गदाप्रहारम्' इत्यस्य विशेषणार्थे
घोरम्terrible
घोरम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; 'गदाप्रहारम्' इत्यस्य विशेषणम्
अचिन्त्यwithout heeding
अचिन्त्य:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअ+चिन्त्य (कृदन्त; चिन्त् धातु + यत्)
Formअव्ययवत् क्रियाविशेषण; 'अचिन्त्य' = not considering (gerund-like usage)
प्लवग-उत्तमःbest of monkeys
प्लवग-उत्तमः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्लवग (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'प्लवगानाम् उत्तमः'
ताम्that
ताम्:
कर्म-विशेषण
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
शिलाम्rock
शिलाम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootशिला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
पातयामासdropped/caused to fall
पातयामास:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (धातु) → पातयति (णिच् causative)
Formलिट्-प्रयोगवत् परिप्रास (periphrastic perfect-like past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; णिच्-भाव: caused to fall
तस्यof him
तस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
उरसिon the chest
उरसि:
अधिकरण (Location)
TypeNoun
Rootउरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
महामृधेin the great battle
महामृधे:
अधिकरण (Context/occasion)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + मृध (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; तत्पुरुषः = 'महती मृध्' (great battle)

The great monkey leader Sushena, not caring for the mace, dropped the rock on Vidyunmali's chest.

S
Suṣeṇa
V
Vidyunmālī
M
mace (gadā)
R
rock (śilā)

FAQs

Dharma is upheld through steadfastness: the righteous defender does not abandon duty when struck, but continues to act to neutralize the threat and protect the collective.

Despite being hit by a mace, Suṣeṇa completes his counterattack by dropping a massive rock onto Vidyunmālī’s chest during the fierce clash.

Dhṛti (endurance) and niścaya (firm resolve): the ability to continue one’s duty even under severe injury or shock.