HomeRamayanaYuddha KandaSarga 4Shloka 115
Previous Verse
Next Verse

Shloka 115

समुद्रतट-प्रयाणम् तथा वेलावन-निवेशः

March to the Seacoast and Encampment at the Shore

दीप्तभोगैरिवाकीर्णं भुजङ्गैर्वरुणालयम् ।अवगाढं महासत्त्वैर्नानाशैलसमाकुलम् ।सुदुर्गं दुर्गमार्गं तमगाध मसुरालयम् ।।।।

dīptabhogair ivākīrṇaṃ bhujaṅgair varuṇālayam |

avagāḍhaṃ mahāsattvair nānāśailasamākulam |

sudurgaṃ durgamārgaṃ tam agādhaṃ masurālayam ||

ที่พำนักแห่งพระวรุณะนั้นดูประหนึ่งเกลื่อนด้วยนาคทั้งหลาย ราวกับขดลำตัวอันลุกโพลง; ดิ่งลึกลงไปด้วยมหาสัตว์ผู้ทรงพลัง เบียดแน่นด้วยภูเขาใต้น้ำนานาประการ—เป็นทางผ่านอันยากยิ่ง หยั่งไม่ถึง ประหนึ่งแดนบาดาลอันน่าหวาดหวั่น

dīpta-bhogaiḥwith (serpents) having shining hoods/coils
dīpta-bhogaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeAdjective
Rootdīpta (कृदन्त/क्त from √dīp) + bhoga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana; samāsa: karmadhāraya (dīptāḥ bhogāḥ yeṣām)
ivaas if/like
iva:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparative marker)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (particle of comparison)
ākīrṇamfilled, crowded
ākīrṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootā-√kṝ (धातु) + kta → ākīrṇa (कृदन्त)
FormNapुंसकलिङ्ग, Prathamā/Accusative (1st/2nd), Ekavacana; past passive participle (kta)
bhujaṅgaiḥby serpents
bhujaṅgaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootbhujaṅga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā (3rd), Bahuvacana
varuṇa-ālayamthe abode of Varuṇa (the ocean)
varuṇa-ālayam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvaruṇa (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā (2nd/द्वितीया), Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (varuṇasya ālayaḥ)
avagāḍhamdeeply entered/submerged
avagāḍham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootava-√gāh (धातु) + kta → avagāḍha (कृदन्त)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; kta (PPP)
mahā-sattvaiḥby great creatures
mahā-sattvaiḥ:
Karaṇa (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + sattva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; karmadhāraya (mahāni sattvāni)
nānā-śaila-samākulamconfused/filled with various mountains
nānā-śaila-samākulam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnānā (अव्यय/प्रातिपदिक) + śaila (प्रातिपदिक) + samākula (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa (śailaiḥ samākulam; nānā- as qualifier)
su-durgamvery hard to access
su-durgam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu (उपसर्ग/अव्यय) + durga (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; su- intensifier
durga-mārgamhaving a difficult path/approach
durga-mārgam:
Viśeṣaṇa (विशेषण as apposition)
TypeNoun
Rootdurga (प्रातिपदिक) + mārga (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; tatpuruṣa (durgaḥ mārgaḥ)
tamthat (ocean)
tam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Ekavacana; demonstrative pronoun
agādhamunfathomable, very deep
agādham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roota- (नञ्) + gādha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; nañ-tat (negation)
asura-ālayamabode of asuras
asura-ālayam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootasura (प्रातिपदिक) + ālaya (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (asurāṇām ālayaḥ)

Filled with serpents glowing with flaming gems on hoods, the abode of Varuna (was like underworld) with huge snakes and different mountains under water is a difficult path inaccessible and a fathomless abode of rakshasas (vanaras thought).

V
Varuṇa
O
Ocean

FAQs

Dharma can demand entering ‘durgama’ paths—difficult routes that test commitment. The verse frames hardship as an expected companion of righteous duty.

The ocean is described as deep, dangerous, and nearly impassable, intensifying the problem of how the army will reach Laṅkā.

Endurance and readiness for sacrifice—accepting that the righteous objective may require confronting terrifying, unknown depths.