Sarga 28
शुकवाक्यं (Śuka’s Report on the Vānara Host) / Śuka Describes the Allied Forces to Rāvaṇa
युद्धकाण्ड
หลังจากสารณะถวายรายงานแล้ว ศุกะยังคงกราบทูลทศกัณฐ์ด้วยข่าวกรองอย่างเป็นระเบียบ เขากล่าวถึงกองทัพพันธมิตรวานรที่กำลังเคลื่อนมา ว่าเป็นทั้งกำลังรบที่ยากต้านทานและตั้งมั่นในธรรม—เหล่าวานรแปลงกายได้ มีเดชานุภาพประหนึ่งเทพ และยากจะขัดขวาง ศุกะระบุผู้นำสำคัญ: ไมณฑะและทวิวิทะเป็นนักรบแทบอมตะ; หนุมานเป็นโอรสแห่งพายุ ข้ามมหาสมุทรได้ แปลงรูปได้ และความจริงยืนยันจากภารกิจครั้งก่อนในลงกา—รวมถึงเหตุการณ์ถูกเผาหาง จากนั้นศุกะหันมาพรรณนาฝ่ายมนุษย์: พระรามเป็นเชื้อสายอิกษวากุ เป็นอาติรถผู้ยิ่งใหญ่ มั่นคงในธรรม มีพรหมาศตรา และศรศิลป์ดุจทะลุโลก; พระลักษมณ์เป็น “มือขวา” อันขาดมิได้ของพระราม ชำนาญทั้งรัฐศาสตร์และยุทธศาสตร์ ส่วนพิเภกอยู่เบื้องซ้ายพระรามในฐานะกษัตริย์ผู้ได้รับอภิเษก ยืนอยู่ฝ่ายธรรมเพื่อต่อต้านทศกัณฐ์ เพื่อเน้นความมหาศาลของกองทัพ ศุกะใช้ศัพท์จำนวนอย่าง ศังคุ มหาศังคุ พฤนท ปัทมะ คัรพะ สมุทร โอฆะ มหาโอฆะ และลงท้ายด้วยคำเตือนว่า เมื่อเห็นกองทัพ “ดุจดาวเคราะห์ที่ลุกโชติช่วง” ทศกัณฐ์ต้องเพียรพยายามอย่างยิ่งยวดเพื่อหลีกเลี่ยงความพ่ายแพ้
Shlokas
Verse 1
साराणस्यवचश्श्रुत्वारावणंराक्षसाधिपम् ।बलमादिश्यतत्सर्वंशुकोवाक्यमथाब्रवीत् ।।6.28.1।।
ครั้นได้สดับถ้อยคำรายงานของสารณะแล้ว ศุกะได้บรรยายกำลังพลทั้งหมดโดยพิสดารถวายแด่ทศกัณฐ์ ผู้เป็นจอมแห่งรากษส แล้วจึงกล่าวต่อไป
Verse 2
स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।
ข้าแต่พระราชา ท่านเห็นกองทัพเหล่านี้ยืนมั่น—ดุจช้างใหญ่กำลังตกมัน; ดุจต้นไทรริมฝั่งคงคา; ดุจต้นสาละหยั่งรากในหิมาลัย—แน่วแน่ไม่หวั่นไหว
Verse 3
स्थितान्पश्यसियानेतान्मत्तानिवमहाद्विपान् ।न्यग्रोधानिवगाङ्गेयान् सालान् हैमवतानिव ।।6.28.2।।एतेदुष्प्रसहाराजन्बलिनःकामरूपिणः ।दैत्यदानवसङ्काशायुद्धेदेवपराक्रमाः ।।6.28.3।।
ข้าแต่พระราชา พวกนี้ต้านทานได้ยาก—มีกำลัง และแปลงกายได้ตามปรารถนา รูปลักษณ์คล้ายไทตยะและทานวะ แต่ในศึกมีเดชานุภาพดุจเหล่าเทวะ
Verse 4
एषांकोटिसहस्राणिनवपञ्चचसप्तच ।तथाशङ्खुसहस्राणितथाबृन्दशतानिच ।।6.28.4।।
ในหมู่วานรเหล่านั้น มีจำนวนถึงเก้าพันโกฏิ ห้าพันโกฏิ และเจ็ดพันโกฏิ อีกทั้งยังมีหน่วย “ศังกุ” นับเป็นพัน ๆ และหน่วย “วฤนท” นับเป็นร้อย ๆ ด้วย
Verse 5
एतेसुग्रीवसचिवाःकिष्किन्धानिलयास्सदा ।हरयोदेवगन्धर्वैरुत्पन्नाःकामरूपिणः ।।6.28.5।।
วานรเหล่านี้เป็นเสนาบดีของสุครีวะ อยู่ ณ คิชกินธาเป็นนิตย์ กำเนิดจากเหล่าเทวะและคันธรรพ์ มีฤทธิ์แปลงกายได้ตามปรารถนา
Verse 6
यौतौपश्यसितिष्ठन्तौकुमारौदेवरूपिणौ ।मैन्दश्चद्विविदश्चोभौताभ्यांनास्तिसमोयुधि ।।6.28.6।।
ท่านเห็นกุมารสององค์ที่ยืนอยู่ตรงนั้นหรือไม่ ผู้มีรูปงามดุจเทวะ? ทั้งสองคือ ไมณฑะ และ ทวิวิทะ ในศึกสงครามไม่มีผู้ใดเสมอเหมือนเขาทั้งคู่
Verse 7
ब्राह्मणासममज्ञातावमृतप्राशिनापुभौ ।आशंसेतेयुथालङ्कामेतौमर्दितुमोजसा ।।6.28.7।।
ด้วยพระอนุญาตแห่งพระพรหม ทั้งสองได้ดื่มอมฤตอันเป็นทิพยน้ำแห่งความไม่ตาย ทั้งคู่เป็นผู้นำหมู่วานร และมุ่งหมายด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่จะบดขยี้ลงกา
Verse 8
यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।
ส่วนผู้ที่ท่านเห็นยืนอยู่ตรงนั้น ดุจช้างตกมัน—เมื่อวานรผู้นั้นกริ้วขึ้น ด้วยกำลังของตนย่อมกวนปั่นได้แม้กระทั่งมหาสมุทร
Verse 9
यंतुपश्यसितिष्टन्तंप्रभिन्नमिवकुञ्जरम् ।योबलात् क्षोभयेत् क्रुद्धस्समुद्रमपिवानरः ।।6.28.8।।एषोऽभिगन्तालङ्कायावैदेह्यास्तवचप्रभो: ।एनंपश्यपुरादृष्टंवानरंपुनरागतम् ।।6.28.9।।
นี่คือวานรผู้นั้นเอง ผู้เคยเข้าไปยังลงกา ได้เห็นไวเทหี แล้วกลับมาอีกครั้ง ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า โปรดทอดพระเนตรเถิด—บัดนี้เขากลับมาอีกหน
Verse 10
ज्येष्ठःकेसरिणःपुत्त्रोवातात्मजइतिश्रुतः ।हनूमानितिविख्यातोलङ्घितोयेनसागरः ।।6.28.10।।
ท่านผู้นั้นเล่ากันว่าเป็นโอรสองค์ใหญ่ของเกศริน เป็นบุตรแห่งเทพวายุ อันเลื่องลือไปทั่วโลกในนาม “หนุมาน” ผู้ซึ่งได้เหินข้ามมหาสมุทร
Verse 11
कामरूपीहरिश्रेष्टोबलरूपसमन्वितः ।अनिवार्यगतिश्चैवयथासततगःप्रभुः ।।6.28.11।।
เขาเป็นวานรผู้ประเสริฐ สามารถแปลงกายได้ตามปรารถนา เปี่ยมด้วยพละกำลังและสง่าราศี การเคลื่อนไหวมิอาจขัดขวางได้ รวดเร็วไร้อุปสรรคดุจสายลมที่พัดไปไม่เคยหยุด
Verse 12
उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।
เล่ากันว่าเมื่อครั้งยังเป็นเด็ก ครั้นความหิวกระหายครอบงำ เขาเห็นภาสกรผู้กำลังอุทัย จึงดำริในใจว่า “เราจักคว้าอาทิตยะ แล้วความหิวของเราจักสงบ” แล้วพุ่งออกไปด้วยความผยองในกำลัง เดินทางไกลถึงสามพันโยชน์
Verse 13
उद्यन्तभास्करंदृष्टवाबालःकिलपिपासितः ।त्रियोजनसहस्रंतुअध्वानमवतीर्यहि ।।6.28.12।।आदित्यमाहरिष्यामिनमेक्षुत्प्रतियास्यति ।इतिसञ्चिन्त्यमनसापुरैषबलदर्पितः ।।6.28.13।।
แม้สุริยเทพจะเป็นผู้มิอาจเข้าถึงได้ยิ่ง—แม้แก่เหล่าเทวะ เทวฤๅษี และทานวะ—กระนั้นเขาก็ตกลง ราวกับไปไม่ถึง ณ ภูเขาใกล้ทิศอุทัยของภาสกร
Verse 14
अनाधृष्यतमंदेवमपिदेवर्षिदानवैः ।अनासाघैवपतितोभास्करोदयनेगिरौ ।।6.28.14।।
แม้สุริยเทพจะเป็นผู้มิอาจเข้าถึงได้ยิ่ง—แม้แก่เหล่าเทวะ เทวฤๅษี และทานวะ—กระนั้นเขาก็ตกลง ราวกับไปไม่ถึง ณ ภูเขาใกล้ทิศอุทัยของภาสกร
Verse 15
पतितस्यकपेरस्यहनुरेकाशिलातले ।किञ्चिद्भिन्नादृढहनोर्हनूमानेषतेनवै ।।6.28.15।।
เมื่อวานรนั้นตกลงบนพื้นศิลา ขากรรไกรข้างหนึ่งร้าวเล็กน้อย; ด้วยเหตุนั้นเอง เขา—แม้มีขากรรไกรแข็งแกร่ง—จึงได้ชื่อว่า “หนุมาน”
Verse 16
सत्यमागमयोगेनममैषविदितोहरिः ।नास्यशक्यंबलंरूपंप्रभावोवाऽपिभाषितम् ।।6.28.16।।
เป็นความจริง ด้วยคำบอกเล่าที่เชื่อถือได้ ข้าพเจ้าได้รู้จักวานรผู้นี้แล้ว; กำลัง รูปโฉม และอานุภาพของเขา แม้กล่าวก็ไม่อาจพรรณนาให้ครบถ้วนได้
Verse 17
एषआशंसतेलङ्कामेकोमर्दितुमोजसा ।येवजाज्वल्यतेऽपौवैधूमकेतुस्तवाद्यवै ।।6.28.17।।लङ्कायांनिहितश्चापिकथंविस्मरसेकपिम् ।
เขามุ่งหมายจะบดขยี้ลงกาเพียงลำพังด้วยเดชกำลังของตน แล้วท่านจะลืมวานรผู้นั้นได้อย่างไร—ผู้ซึ่งหางเพิ่งถูกธูมเกตุจุดไฟในลงกา ตามบัญชาของท่านเมื่อครู่นี้
Verse 18
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
และใกล้เขานั้นมีวีรบุรุษผู้กล้าหาญยืนอยู่—ผิวคล้ำ ดวงตาดุจดอกบัว—เป็นมหารถีแห่งวงศ์อิกษวากุ เลื่องลือทั่วโลกด้วยความองอาจ ในผู้นั้นธรรมะตั้งมั่นไม่หวั่นไหว มิได้ล่วงเลยความชอบธรรม ทรงรู้ศัสตราพรหมาและพระเวท เป็นยอดแห่งผู้รู้พระเวท ด้วยศรของท่านย่อมเจาะฟ้าและผ่าภูผาได้ โทสะดุจมัจจุราช และเดชานุภาพดุจพระอินทร์ พระชายาสีตาถูกท่านฉุดจากชนสถาน—ผู้นั้นแลคือพระราม ข้าแต่พระราชา บัดนี้เสด็จมุ่งหน้ามารบกับท่าน
Verse 19
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
ข้าแต่พระราชา—วีรบุรุษผู้นี้ ผิวคล้ำ ดวงตาดุจดอกบัว เลื่องลือทั่วโลกด้วยความกล้าหาญ เป็นมหารถีผู้ยิ่งแห่งวงศ์อิกษวากุ ในท่านนั้นธรรมะมั่นคง มิได้ล่วงเลยความชอบธรรม ทรงรู้พระเวทและเป็นยอดแห่งผู้รู้พระเวท ทรงรู้ศัสตราพรหมา ศรของท่านเจาะฟ้าและผ่าภูผาได้ โทสะดุจมัจจุราช และเดชานุภาพดุจพระอินทร์ พระชายาสีตาถูกท่านฉุดจากชนสถาน—ผู้นั้นแลคือพระราม ข้าแต่พระราชา บัดนี้เสด็จมุ่งหน้ามารบกับท่าน
Verse 20
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
ข้าแต่พระราชา—วีรบุรุษผู้นี้ ผิวคล้ำ ดวงตาดุจดอกบัว เลื่องลือทั่วโลกด้วยความกล้าหาญ เป็นมหารถีผู้ยิ่งแห่งวงศ์อิกษวากุ ในท่านนั้นธรรมะมั่นคง มิได้ล่วงเลยความชอบธรรม ทรงรู้พระเวทและเป็นยอดแห่งผู้รู้พระเวท ทรงรู้ศัสตราพรหมา ศรของท่านเจาะฟ้าและผ่าภูผาได้ โทสะดุจมัจจุราช และเดชานุภาพดุจพระอินทร์ พระชายาสีตาถูกท่านฉุดจากชนสถาน—ผู้นั้นแลคือพระราม ข้าแต่พระราชา บัดนี้เสด็จมุ่งหน้ามารบกับท่าน
Verse 21
यश्चैषोऽनन्तरश्शूरश्श्यामःपद्मनिभेक्षणः ।इक्ष्वाकूणामतिरथोलोकेविख्यातपौरुष ।।6.28.18।।यस्मिन्नचलतेधर्मोयोधर्मंनातिवर्तते ।योब्राह्ममस्त्रंवेदांश्चवेदवेदविदांवरः ।।6.28.19।।योभिन्द्याद्गगनंबाणैःपर्वतांश्चापिदारयेत् ।यस्यमृत्योरिवक्रोधश्शक्रस्येवपराक्रमः ।।6.28.20।।यस्यभार्याजनस्थानात्सीताचापिहृतात्वया ।सएषरामस्त्वांयोद्धुंराजन्समभिवर्तते ।।6.28.21।।
ข้าแต่พระราชา—วีรบุรุษผู้นี้ ผิวคล้ำ ดวงตาดุจดอกบัว เลื่องลือทั่วโลกด้วยความกล้าหาญ เป็นมหารถีผู้ยิ่งแห่งวงศ์อิกษวากุ ในท่านนั้นธรรมะมั่นคง มิได้ล่วงเลยความชอบธรรม ทรงรู้พระเวทและเป็นยอดแห่งผู้รู้พระเวท ทรงรู้ศัสตราพรหมา ศรของท่านเจาะฟ้าและผ่าภูผาได้ โทสะดุจมัจจุราช และเดชานุภาพดุจพระอินทร์ พระชายาสีตาถูกท่านฉุดจากชนสถาน—ผู้นั้นแลคือพระราม ข้าแต่พระราชา บัดนี้เสด็จมุ่งหน้ามารบกับท่าน
Verse 22
यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।
ณ เบื้องขวาของพระองค์ มีผู้หนึ่งยืนอยู่ เปล่งรัศมีดุจทองชัมพูนทบริสุทธิ์; อกกว้าง ดวงตาสีแดงดุจทองแดง และมีเกศาดำหยิกเป็นลอน
Verse 23
यस्यैषदक्षिणेपार्श्वेशुद्धजाम्बूनदप्रभः ।विशालवक्षास्ताम्राक्षोनीलकुञ्जितमूर्धजः ।।6.28.22।।एषोऽस्यलक्ष्मणोनामभ्राताप्राणसमःप्रियः ।नयेयुद्धेचकुशलस्सर्वशस्त्रभृतंवरः ।।6.28.23।।
ผู้นี้คือพระลักษมณ์ นามว่าเป็นพระอนุชา อันเป็นที่รักประหนึ่งชีวิต; ชำนาญทั้งในนโยบายและในศึก เป็นยอดแห่งผู้ทรงศาสตราวุธทั้งปวง
Verse 24
अमर्षीदुर्जयोजेताविक्रान्तोबुद्धिमान् बली ।रामस्यदक्षिणोबाहुर्नित्यंप्राणोबहिश्चरः ।।6.28.24।।
ไม่ยอมทนต่อศัตรู ยากจะพิชิต เป็นผู้ชนะ; กล้าหาญ ฉลาด และทรงพละ—ท่านคือแขนขวาของพระราม ดุจลมหายใจแห่งชีวิตที่เคลื่อนไหวออกไปอยู่เนืองนิตย์
Verse 25
नह्येषराघवस्यार्थेजीवितंपरिरक्षति ।एषैवाशंसतेयुद्धेनिहन्तुंसर्वराक्षसान् ।।6.28.25।।
เพื่อกิจของพระราฆวะ เขามิได้หวงแหนแม้ชีวิตของตน; ในสนามรบเขาตั้งปณิธานจะปราบรากษสทั้งปวงให้สิ้น
Verse 26
यस्तुसव्यमसौपक्षंरामस्याश्रित्यतिष्ठति ।रक्षोगणपरिक्षिप्तोराजाह्येषविभीषणः ।।6.28.26।।
และผู้ที่ยืนอยู่เบื้องซ้ายของพระราม โดยอาศัยพระองค์เป็นที่พึ่ง—ท่ามกลางหมู่รากษสที่รายล้อม—ผู้นั้นคือพระราชาวิภีษณะ
Verse 27
श्रीमताराजराजेनलङ्कायामभिषेचितः ।त्वामेवप्रतिसंरब्दोयुद्धायैषोऽभिवर्तते ।।6.28.27।।
และผู้ที่ยืนอยู่เบื้องซ้ายของพระราม โดยอาศัยพระองค์เป็นที่พึ่ง—ท่ามกลางหมู่รากษสที่รายล้อม—ผู้นั้นคือพระราชาวิภีษณะ
Verse 28
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
ส่วนผู้ที่ท่านเห็นยืนอยู่ท่ามกลาง—มั่นคงดุจภูผาอันไม่หวั่นไหว—ผู้นั้นคือเจ้าเหนือหัวหน้าวานรทั้งปวง ผู้นำผู้มีกำลังเดชหาประมาณมิได้
Verse 29
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
ด้วยเดช รัศมี เกียรติยศ ปัญญา ความรู้ และชาติกำเนิดอันสูงส่ง เขาโดดเด่นเหนือวานรอื่นทั้งปวง—ดุจหิมวานผู้เด่นเหนือภูเขาทั้งหลาย
Verse 30
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
เขาพำนักอยู่ ณ คิษกินธา ในถ้ำอันเป็นป้อมปราการท่ามกลางพฤกษาพนาลีหนาทึบ เข้าถึงได้ยาก ตั้งอยู่ในดงป้อมแห่งภูผา พร้อมด้วยหัวหน้ากองวานรผู้ประเสริฐทั้งหลาย
Verse 31
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
มาลัยทองคำของเขานี้รุ่งเรืองดุจดอกบัวร้อยดอก เป็นที่รักยิ่งของทั้งเทวะและมนุษย์—ประหนึ่งพระลักษมีทรงสถิตมั่นอยู่บนนั้น
Verse 32
यंतुपस्यसितिष्ठन्तंमध्येगिरिमिवाचलम् ।सर्वशाखामृगेन्द्राणांभर्तारममितौजसम् ।।6.28.28।।तेजयशसाबुद् ध्याज्ञानेनाभिजनेनच ।यःकपीनतिबभ्राजहिमवानिवपर्वतान् ।।6.28.29।।किष्किन्धांयस्समध्यास्तेगुहांसगहनद्रुमाम् ।दुर्गांपर्वतदुर्गस्तांप्रधानैस्सहयूथपैः ।।6.28.30।।यस्यैषाकाञ्चनीमालाशोभितेशतपुष्करा ।कान्तादेवमनुष्याणांयस्यांलक्ष्मीप्रतिष्ठिता ।।6.28.31।।एतांचमालांतारांचकपिराज्यंचशाश्वतम् ।सुग्रीवोवालिनंहत्वारामेणप्रतिपादितः ।।6.28.32।।
ทั้งมาลัยนี้ ทั้งนางตารา และทั้งราชสมบัติแห่งวานรอันยั่งยืน—สุครีวะได้รับทั้งหมดนี้จากพระราม หลังจากวาลินถูกสังหารแล้ว
Verse 33
शतंशतसहस्राणांकोटिमाहुर्मनीषिणः ।शतंकोटिसहस्राणांशङ्कु: इत्यभिधीयते ।।6.28.33।।
บัณฑิตกล่าวว่า หนึ่งแสนคูณด้วยร้อย เรียกว่า ‘โกฏิ’; และหนึ่งพันโกฏิคูณด้วยร้อย เรียกว่า ‘ศังกุ’
Verse 34
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
ศังกุหนึ่งแสน เรียกกันว่า ‘มหาศังกุ’
Verse 35
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
ณ ที่นี้ มหาศังคุหนึ่งแสน เรียกว่า “พฤนท (bṛnda)” และพฤนทหนึ่งแสน เป็นที่รู้จักว่า “มหาพฤนท (mahābṛnda)”.
Verse 36
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
ณ ที่นี้ มหาพฤนทหนึ่งแสน เรียกว่า “ปัทมะ (padma)” และปัทมะหนึ่งแสน เป็นที่จดจำว่า “มหาปัทมะ (mahāpadma)”.
Verse 37
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
ณ ที่นี้กล่าวว่า มหาปัทมะหนึ่งแสน เรียกว่า “คัรวะ (kharva)” และคัรวะหนึ่งแสน ก็กล่าวขานว่า “มหาคัรวะ (mahākharva)”.
Verse 38
शतंशङ्कुसहस्राणांमहाशङ्कु: इतिस्मृतः ।।6.28.34।।महाशङ्कुसहस्राणांशतंबृन्दमिहोच्यते ।शतंबृन्दसहस्राणांमहावृन्दमितिस्मृतम् ।।6.28.35।।महाबृन्दसहस्राणांशतंपद्ममिहोच्यते ।शतंपद्मसहस्राणांमहापद्ममितिस्मृतिम् ।।6.28.36।।महापद्मसहस्राणांशतंखर्वमिहोच्यते ।शतंखर्वसहस्राणांमहाखर्वमिवोच्यते ।।6.28.37।।महाखर्वसहस्राणांसमुद्रमभिधीयते ।तंसमुद्रसाहस्रमोघइत्यभिधीयते ।।6.28.38।।शतमोघसहस्राणांमहौघइतिविश्रुतः ।
มหาคัรวะหนึ่งแสน เรียกว่า “สมุทร (samudra)” และสมุทรหนึ่งแสน เรียกว่า “โฆษะ/โอฆะ (ogha)”; โอฆะหนึ่งแสน เป็นที่เลื่องลือว่า “มหาโอฆะ (mahaugha)”.
Verse 39
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
ดังนี้ ในหมวดหมู่ที่นับไม่ถ้วนและทวีเพิ่ม—ศังคุ มหาศังคุ พฤนท มหาพฤนท ปัทมะ มหาปัทมะ คัรวะ สมุทร โอฆะ และมหาโอฆะ—กองทัพใหญ่ดุจมหาสมุทรก็เคลื่อนหน้าไป. วิภีษณะพร้อมด้วยเสนาบดี และเหล่ารากษสผู้เข้าร่วมฝ่ายเขา ล้อมรายอยู่โดยรอบ. ส่วนสุครีวะ เจ้าแห่งวานร ติดตามท่านเพื่อการศึก—รายล้อมด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่เสมอ มีพละและวีรภาพอันมหาศาล.
Verse 40
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
ดังนี้ ในหมวดหมู่ที่นับไม่ถ้วนและทวีเพิ่ม—ศังคุ มหาศังคุ พฤนท มหาพฤนท ปัทมะ มหาปัทมะ คัรวะ สมุทร โอฆะ และมหาโอฆะ—กองทัพใหญ่ดุจมหาสมุทรก็เคลื่อนหน้าไป. วิภีษณะพร้อมด้วยเสนาบดี และเหล่ารากษสผู้เข้าร่วมฝ่ายเขา ล้อมรายอยู่โดยรอบ. ส่วนสุครีวะ เจ้าแห่งวานร ติดตามท่านเพื่อการศึก—รายล้อมด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่เสมอ มีพละและวีรภาพอันมหาศาล.
Verse 41
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
ดังนี้ ในหมวดหมู่ที่นับไม่ถ้วนและทวีเพิ่ม—ศังคุ มหาศังคุ พฤนท มหาพฤนท ปัทมะ มหาปัทมะ คัรวะ สมุทร โอฆะ และมหาโอฆะ—กองทัพใหญ่ดุจมหาสมุทรก็เคลื่อนหน้าไป. วิภีษณะพร้อมด้วยเสนาบดี และเหล่ารากษสผู้เข้าร่วมฝ่ายเขา ล้อมรายอยู่โดยรอบ. ส่วนสุครีวะ เจ้าแห่งวานร ติดตามท่านเพื่อการศึก—รายล้อมด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่เสมอ มีพละและวีรภาพอันมหาศาล.
Verse 42
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
ดังนี้ ในหมวดหมู่ที่นับไม่ถ้วนและทวีเพิ่ม—ศังคุ มหาศังคุ พฤนท มหาพฤนท ปัทมะ มหาปัทมะ คัรวะ สมุทร โอฆะ และมหาโอฆะ—กองทัพใหญ่ดุจมหาสมุทรก็เคลื่อนหน้าไป. วิภีษณะพร้อมด้วยเสนาบดี และเหล่ารากษสผู้เข้าร่วมฝ่ายเขา ล้อมรายอยู่โดยรอบ. ส่วนสุครีวะ เจ้าแห่งวานร ติดตามท่านเพื่อการศึก—รายล้อมด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่เสมอ มีพละและวีรภาพอันมหาศาล.
Verse 43
एवंकोटिसहस्रेणशङ्कूनांचशतेनच ।।6.28.39।।महाशङ्कुसहस्रेणतथाबृन्दशतेनच ।महाबृन्दसहस्रेणतथापद्मशतेनच ।।6.28.40।।हापद्मसहस्रेणतथाखर्वशतेनच ।समुद्रेणचतेनैवमहौघेनतथैवच ।।6.28.41।।एषकोटिमहौघेनसमुद्रसदृशेनच ।विभीषणेनसचिवैःराक्षसैःपरिवारितः ।।6.28.42।।सुग्रीवोवानरेन्द्रस्त्वांयुद्धार्थममवर्तते ।महाबलवृतोनित्यंमहाबलपराक्रमः ।।6.28.43।।
ดังนี้ ในหมวดหมู่ที่นับไม่ถ้วนและทวีเพิ่ม—ศังคุ มหาศังคุ พฤนท มหาพฤนท ปัทมะ มหาปัทมะ คัรวะ สมุทร โอฆะ และมหาโอฆะ—กองทัพใหญ่ดุจมหาสมุทรก็เคลื่อนหน้าไป. วิภีษณะพร้อมด้วยเสนาบดี และเหล่ารากษสผู้เข้าร่วมฝ่ายเขา ล้อมรายอยู่โดยรอบ. ส่วนสุครีวะ เจ้าแห่งวานร ติดตามท่านเพื่อการศึก—รายล้อมด้วยกำลังอันยิ่งใหญ่เสมอ มีพละและวีรภาพอันมหาศาล.
Verse 44
इमांमहाराजसमीक्ष्यवाहिनीमुपस्थितांप्रज्वलितग्रहोपमाम् ।ततःप्रयत्नःपरमोविधीयतांयथाजयस्स्यान्नपरैःपराजयः ।।6.28.44।।
ข้าแต่มหาราช ครั้นทอดพระเนตรกองทัพนี้ที่ตั้งประชิดอยู่—น่าครั่นคร้ามดุจดวงดาวเพลิงลุก—พึงกระทำความเพียรอย่างยิ่งยวด เพื่อให้ชัยชนะเป็นของเรา มิใช่พ่ายแพ้แก่ศัตรู
Frequently Asked Questions
The pivotal action is counsel-as-warning: Śuka urges Rāvaṇa to interpret reconnaissance truthfully and respond with disciplined effort rather than pride. The ethical tension lies in whether a ruler will accept accurate intelligence and dharmic consequences, or continue adharma despite clear indicators of impending defeat.
Power must be evaluated through both capability and moral alignment: the sarga frames dharma as a stabilizing force (Rāma’s non-transgression) and portrays adharma as strategically self-destructive. It also models responsible speech—precise identification, evidence (Hanumān’s prior mission), and proportional urgency in advising a king.
Key landmarks include Laṅkā as the contested polity, Kiṣkindhā as Sugrīva’s stronghold, Janasthāna as the site linked to Sītā’s abduction narrative, and the Ocean as the boundary crossed by Hanumān—each functioning as a map-node for alliance, transgression, and military approach.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.