Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

दूत-नीति, शुक-प्रसङ्गः

Envoy-Ethics and the Episode of Śuka

सतथाराक्षसेन्द्रेणसन्दिष्टोरजनीचरः ।शुकोविहङ्गमोभूत्वातूर्णमाप्लुत्यचाम्बरम् ।।।।

sa tathā rākṣasendreṇa sandiṣṭo rajanīcaraḥ | śuko vihaṅgamo bhūtvā tūrṇam āplutya cāmbaram ||

ดังนี้ เมื่อได้รับบัญชาจากจอมราชาแห่งรากษสแล้ว ศุกะผู้ท่องราตรีก็แปลงกายเป็นนก และกระโจนขึ้นสู่เวหาอย่างรวดเร็ว

सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
तथाthus
तथा:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारार्थक (thus)
राक्षसेन्द्रेणby the lord of rakshasas
राक्षसेन्द्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराक्षसेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राक्षसानाम् इन्द्रः)
सन्दिष्टःhaving been instructed/commanded
सन्दिष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम् + दिश् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
रजनीचरःnight-ranger (rakshasa)
रजनीचरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरजनीचर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (रजन्यां चरति)
शुकःShuka
शुकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
विहङ्गमःa bird
विहङ्गमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविहङ्गम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (as: a bird)
भूत्वाhaving become
भूत्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund)
तूर्णम्swiftly
तूर्णम्:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतूर्णम् (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (quickly)
आप्लुत्यhaving leapt/flown up
आप्लुत्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + प्लु (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक
अम्बरम्the sky
अम्बरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअम्बर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Thus, commanded by the ruler of Rakshasas, Suka immediately transformed into a bird form and rose apace into the sky.

R
Rāvaṇa (rākṣasendra, implied)
Ś
Śuka
S
sky (ambara)

FAQs

Narratively, it frames how conflict unfolds through messengers and strategy; ethically, it sets up later questions about how envoys should be treated under dharma.

Śuka, tasked with delivering Rāvaṇa’s message, uses transformation to travel swiftly toward the opposing camp.

Efficiency and obedience to command (though employed in service of an adharmic ruler).