Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

हिरण्यनाभंशैलेन्द्रंकाञ्चनंपश्यमैथिलि ।।।।विश्रमार्थंहनुमतोभित्त्वासागरमुत्थितम् ।

hiraṇyanābhaṃ śailendraṃ kāñcanaṃ paśya maithili | viśramārthaṃ hanumato bhittvā sāgaram utthitam ||

โอ้ไมถิลี จงทอดพระเนตรภูผาราชสีทองนามหิรัณยนาภะ—ผุดขึ้นหลังแหวกมหาสมุทร—เพื่อให้หนุมานได้พักระหว่างข้ามไป

हिरण्यनाभम्golden-crested/with golden navel
हिरण्यनाभम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootहिरण्य-नाभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—हिरण्यवत् नाभिः यस्य (कर्मधारयः)
शैलेन्द्रम्lord of mountains (a mountain)
शैलेन्द्रम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशैल-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—शैलानाम् इन्द्रः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
काञ्चनम्golden
काञ्चनम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पश्यsee
पश्य:
Kriya (क्रिया/Action)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलोट्, परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन
मैथिलिO Maithilī
मैथिलि:
Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
TypeNoun
Rootमैथिली (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
विश्रमार्थम्for resting
विश्रमार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
TypeNoun
Rootविश्रम-अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—विश्रमस्य अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुषः); प्रयोजनार्थे ‘for rest’
हनुमतःof Hanumān
हनुमतः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
भित्त्वाhaving split/cleft
भित्त्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Preceding action)
TypeVerb
Rootभिद् (धातु)
Formकृदन्त—क्त्वा (absolutive); अव्ययभावः
सागरम्the ocean
सागरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसागर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्थितम्risen up
उत्थितम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeVerb
Rootउत्-स्था (धातु)
Formकृदन्त—क्त; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘risen up’ (qualifying शैलेन्द्रम्)

"Mythili! See the mountain which has golden caves and has risen cleaving the ocean in order to give place for Hanuman to rest while crossing the ocean."

S
Sītā (Maithilī)
R
Rāma
H
Hanumān
O
Ocean (Sāgara)

FAQs

Dharma is supported by timely help and service: even nature (or providence) is portrayed as aiding a righteous messenger, enabling the completion of duty.

Rāma points out a mountain associated with Hanumān’s ocean-crossing, recalling the supportive events that enabled Sītā’s rescue.

Hanumān’s dedication—tireless service to dharma, aided by supportive forces when the mission is righteous.